MEN proponuje nowe zasady likwidacji szkół. Reforma w cieniu kryzysu demograficznego

Tekst powstał we współpracy z Wydawnictwami Szkolnymi i Pedagogicznymi SA

Ministerstwo Edukacji Narodowej przygotowało projekt zmian w ustawie Prawo oświatowe, który znacząco zmienia zasady likwidacji publicznych szkół. Główne cele reformy to uproszczenie procedur, zwiększenie przejrzystości oraz większe zaangażowanie społeczne w podejmowanie decyzji o zamykaniu placówek. Projekt wpisuje się w szerszy kontekst demograficznego kryzysu, który szczególnie dotkliwie odciska się na szkołach wiejskich.

Czytaj więcej:

Administracja

Szkoły niepubliczne są teraz mocniej chronione przed likwidacją

Decyzja o wykreśleniu wpisu z ewidenc...

Pro

Nowe obowiązki dla gmin

W myśl nowych przepisów, samorządy nadal będą zobowiązane do podejmowania uchwały o zamiarze likwidacji szkoły z końcem roku szkolnego, po uprzednim zapewnieniu uczniom kontynuacji nauki w porównywalnych warunkach. Zmienia się jednak zakres formalnych wymagań wobec gmin. Będą one musiały – co najmniej sześć miesięcy przed planowaną likwidacją – upublicznić nie tylko uchwałę, ale także dokumenty stanowiące podstawę decyzji oraz informacje o zebraniu z rodzicami.

Obowiązkowe będą też konsultacje społeczne, w tym spotkanie przedstawicieli samorządu z rodzicami. To odpowiedź MEN na zarzuty o brak transparentności w dotychczasowym procesie. Choć samorządy postulowały większą autonomię, opinia kuratora oświaty w dalszym ciągu pozostanie wiążąca, choć jej nadzór przez ministra edukacji zostanie zniesiony. Na decyzję kuratora będzie można od razu złożyć skargę do sądu administracyjnego.

Projekt doprecyzowuje też, co dokładnie ma oceniać kurator, i reguluje kwestie dotyczące likwidacji szkół podstawowych z oddziałami przedszkolnymi oraz innych form wychowania przedszkolnego.

Wiejskie szkoły na krawędzi

Nowelizacja ustawy pojawia się w momencie, gdy polski system edukacyjny coraz silniej odczuwa skutki niżu demograficznego. Najbardziej dotknięte są szkoły wiejskie, w których liczba uczniów drastycznie maleje. W wielu przypadkach klasy liczą zaledwie kilku uczniów. W skrajnych sytuacjach dzieci z różnych roczników uczą się razem, a w niektórych szkołach liczba uczniów w klasach I–III nie przekracza 12.

MEN przewiduje, że szczyt problemów demograficznych przypadnie na rok szkolny 2027/2028, kiedy liczba uczniów w wiejskich szkołach może spaść o 16 proc. w porównaniu z rokiem 2023/2024. Dane rządowe i samorządowe pokazują, że roczniki dzieci w wieku szkolnym kurczą się z każdym rokiem. W 2023 roku siedmiolatków było 394 tys., za dwa lata będzie ich 376 tys., a za trzy – zaledwie 350 tys.

Czytaj więcej

Samorząd

Czy likwidacja szkół będzie możliwa? Ministerstwa nie mogą się porozumieć

Ministerstwo Polityki Regionalnej uważa za barierę weto kuratora oświaty w sprawie zamykania plac...

Łączenie klas jako ratunek

Odpowiedzią MEN na pogarszającą się sytuację jest także propozycja ułatwienia łączenia klas w najmłodszych rocznikach. Zmiany mają umożliwić łączenie klas I, II i III w przypadku, gdy w całej szkole jest nie więcej niż 12 uczniów w tych trzech rocznikach łącznie. Tego typu rozwiązania, choć już stosowane w niektórych placówkach, mają teraz zyskać podstawę prawną.

Zdaniem ekspertów to konieczne kroki, które pozwolą uniknąć masowego zamykania szkół. Zmiany mają pomóc samorządom w zarządzaniu siecią szkół w sposób bardziej elastyczny, dostosowany do zmieniającej się rzeczywistości demograficznej.