PRO

Tomasz Safjański

Doktor habilitowany, profesor AWSB

Odp: Zdecydowanie się zgadzam

Absolutnie rynek krypto w Polsce zbyt długo funkcjonuje w „szarej strefie regulacyjnej”, a nadzór państwa był zbyt ograniczony, choćby ze względu na globalny charakter tego rynku. Jednakże brak nowych przepisów nie był przeszkodą, aby reagować na ryzyka i zapobiec aferze Zondacrypto — zdecydowanie zabrakło woli, koordynacji i determinacji w użyciu istniejących narzędzi. Stawiam tezę, że przy wcześniejszej reakcji państwa oraz odpowiedniej koordynacji działań i wymiany informacji skala afery mogła zostać ograniczona.

Dariusz Adamski

Profesor nauk prawnych, wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego

Odp: Nie zgadzam się

Przyjęcie ustawy o kryptoaktywach pozwoliłoby na zdecydowanie bardziej skuteczny monitoring rynku i wychwytywanie nieprawidłowości w działalności podmiotów oferujących usługi klientom w porównaniu z sytuacją, kiedy — ze względu na brak polskiej ustawy — wszystkie podmioty aktywne na polskim rynku musiałyby uzyskać licencję w innych krajach UE i działać w Polsce na zasadzie transgranicznej, a żaden polski organ nie nadzorowałby ich. Niemniej jednak żadne przepisy — ani już obowiązujące, ani przyjęte w przyszłości — nie są w stanie w pełni skutecznie uniemożliwić działalności mającej charakter oszustwa, w tym powstawania piramid finansowych, wyprowadzania majątku z firm lub zawierania przez nie niekorzystnych umów. Dla przeciwdziałania takim praktykom kluczowe znaczenie ma prawidłowo działający wymiar sprawiedliwości, zapewniający skuteczne i dotkliwe karanie tego rodzaju przestępstw, a także zdolny do odzyskiwania przynajmniej części sprzeniewierzonych środków inwestorów.

Dariusz Pluta

Adwokat

Odp: Zgadzam się

Oszustwa i przestępstwa finansowe są tak stare jak świat finansjery. Zmienne w czasie są jedynie narzędzia, przy użyciu których te przestępstwa są popełniane. Jednak zawsze, kiedy występuje zamiar oszustwa, a następnie skutek tego zamiaru, to obowiązujące od dawna przepisy prawa karnego typizujące poszczególne czyny zabronione nie tylko pozwalają, ale wręcz zobowiązują poszczególne organy państwa do niezwłocznego i zdecydowanego działania. Kryptowaluty i ich różnoraki obrót funkcjonują od wielu lat. Według szacunkowych danych podobno aż 3 mln Polaków ma posiadać tego typu aktywa. Jest to zatem społecznie i majątkowo bardzo duża skala. Pytanie, jakie przy takiej skali samo się nasuwa, dotyczy tego, ilu w Polsce mamy przeszkolonych funkcjonariuszy służb, prokuratorów i sędziów, którzy na tej branży i jej praktykach znają się co najmniej tak dobrze jak jej profesjonalni uczestnicy i gracze? To są zapewne dane bardzo tajne, ale myślę, że jest ich bardzo niewielu. I to jest istota problemu, ponieważ przeciwdziałanie jest możliwe i skuteczne wtedy, kiedy ma się doskonale przygotowane zespoły fachowców, którzy przy wykorzystaniu dostępnych państwu środków operacyjnych oraz ponadprzeciętnej wiedzy własnej na temat danej branży mogą rzeczywiście chronić obywateli przed nadużyciami. Wszyscy politycy (a szczególnie tacy, którzy odwołują się do kategorii „nowoczesności” i „wolnego rynku”) powinni się skupić na kształceniu, formowaniu i wyposażeniu takich profesjonalnych branżowych zespołów. Koszt takich działań zawsze będzie niższy niż koszty różnorakich „afer”.

Piotr Podgórski

Radca prawny, członek zarządu Ogólnopolskiej Federacji Przedsiębiorców i Pracodawców Przedsiębiorcy.pl

Odp: Zgadzam się

Choć każda z tych spraw miała inną specyfikę, wszystkie łączy ten sam mianownik: państwo w każdej z tych spraw zareagowało z opóźnieniem na zagrożenia, którym można było zapobiec wcześniej. Nie zgodzę się z tezą mówiącą o tym, że nabywcy kryptowalut powinni ponosić wyłączną odpowiedzialność za swoje decyzje. Państwo pozwalało na niezmiernie aktywny marketing: sponsoring sportu, celebrytów, co dla przeciętnego obywatela było sygnałem, że oferowany „produkt” jest bezpieczny. Organy nadzoru nie miały narzędzi, aby zakazać reklamy podmiotu z listy ostrzeżeń. To całkowity paraliż. Można ze smutkiem tutaj stwierdzić, że prawo nie nadążyło za rozwojem technologii. Opóźnienie we wdrożeniu MiCA, brak stosownej ustawy i bierność prokuratury pozwoliły urosnąć Zondzie do rangi giganta. Niestety, jak się okazuje, giganta na glinianych nogach.

Tomasz Safjański

Doktor habilitowany, profesor AWSB

Odp: Zdecydowanie się zgadzam

Afera Zondacrypto ma inny charakter niż największe afery III RP. To nie jest przypadek tej samej natury co np. afery Amber Gold (klasyczna piramida finansowa), GetBack (manipulacje i sprzedaż toksycznych obligacji), Polisolokaty (legalny misselling) czy SKOK (udzielanie kredytów „słupom” na masową skalę), gdzie produkt był z istoty rzeczy wadliwy lub oszukańczy. W odniesieniu do Zondacrypto ryzyko wynikało bardziej z charakterystyki rynku — jego zmienności, globalności i ograniczonej przejrzystości — niż z mechanizmu oszustwa. Podstawową analogią pozostaje jednak dysfunkcja systemu nadzoru oraz instytucji państwa. We wszystkich tych sprawach reakcja miała charakter następczy — a posteriori — mimo że przez długi czas widoczne były symptomy ryzyka. Można postawić tezę, że w polskich realiach system nadzorczy nie zapewnia skutecznej ochrony klienta końcowego: innowacja finansowa regularnie wyprzedza zdolności regulacyjne państwa, a granice jurysdykcyjne wciąż stanowią istotną barierę w efektywnym ściganiu aferzystów.

Hubert Izdebski

Profesor w Uniwersytecie SWPS (Wydział Prawa), wieloletni dyrektor Instytutu Nauk o Państwie i Prawie Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego.

Odp: Nie zgadzam się

Rynek kryptowalut ma — ze względu na ich istotę, różną od pieniądza (narodowego albo euro) jako ustawowego środka wykonywania zobowiązań, emitowanego przez właściwy bank emisyjny na rynku regulowanym przez właściwą władzę publiczną — inny charakter niż klasyczne rynki finansowe. Afery Getin Banku (która nie jest jednoznaczna) czy (szczególnie) Amber Gold można wiązać z nieskutecznością, wraz z zaniechaniami, właściwych władz publicznych. W przypadku kryptowalut powinno się mówić, wobec braku odpowiednich przepisów, nie o nieskuteczności właściwych władz, ale o niekorzystnych skutkach konfliktu politycznego między większością parlamentarną i rządową a Prezydentem RP — w wyniku którego nie ma wystarczających instrumentów prawnych (do których stosować trzeba zasadę „co nie dozwolone, jest zabronione”).

Dariusz Pluta

Adwokat

Odp: Nie mam zdania

Jeżeli ok. 3 mln Polaków posiada kryptowaluty oraz w mniejszym lub większym stopniu uczestniczy w obrocie nimi, to nasze państwo musi posiadać wyspecjalizowaną jednostkę (organ), która skutecznie będzie się tą branżą zajmować (z pozyskiwaniem i analizowaniem wszystkich istotnych informacji i danych włącznie). W związku z tym jest sprawą drugorzędną, czy będzie to KNF czy inny organ, chociaż z uwagi na specyfikę zarówno samych kryptowalut, jak i obrotu nimi, uważam, że powinien to być odrębny wyspecjalizowany podmiot, składający się z najwybitniejszych w tej dziedzinie fachowców. Jeżeli takich fachowców jest za mało, to państwo powinno niezwłocznie podjąć działania, żeby ich pozyskać i wyszkolić.

Hubert Izdebski

Profesor w Uniwersytecie SWPS (Wydział Prawa), wieloletni dyrektor Instytutu Nauk o Państwie i Prawie Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego.

Odp: Zdecydowanie się zgadzam

W sytuacji funkcjonowania instytucji nadzoru nad klasycznymi rynkami finansowymi, tj. KNF, niewykorzystanie jej i — jak można rozumieć — tworzenie od nowa odrębnej wyspecjalizowanej instytucji należałoby uznać za niekierowanie się zasadami sprawności działania instytucji publicznych (zasada wymieniona w preambule Konstytucji RP) i gospodarności środkami publicznymi.

Dariusz Adamski

Profesor nauk prawnych, wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego

Odp: Zdecydowanie się zgadzam

W polskim systemie nie ma innego podmiotu mającego odpowiednią wiedzę i kompetencje. Dlatego w każdym innym kraju UE nadzór nad rynkiem kryptowalut powierzony został odpowiednikom UKNF.