Fundusze unijne a pomoc na początkową inwestycję

Każdy rodzaj pomocy publicznej dla przedsiębiorcy musi być zgłoszony Komisji Europejskiej. A ta ma prawo ocenić jej legalność w świetle przepisów traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Wyjątkiem od tej zasady jest przyznanie pomocy na zasadach z góry uznanych za dozwolone. W praktyce te z góry uznane za dozwolone rodzaje pomocy są opisane w odpowiednich rozporządzeniach. Obecnie kluczowe jest to z dnia 17 czerwca 2014 r. (nr 651/2014) uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 traktatu (DzUrz UE nr L 187 z 26 czerwca 2014 r.).

To właśnie na jego podstawie mikro-, małe i średnie firmy, a czasem także duże, mogą korzystać z różnego rodzaju wsparcia przyznawanego przy wykorzystaniu środków publicznych (pieniądze budżetu państwa, jednostek samorządu terytorialnego, fundusze unijne). Wprowadza ono odpowiednie mechanizmy udzielania pomocy m.in. na: prowadzenie prac badawczych i rozwojowych (innowacyjnych), korzystanie z usług doradczych i szkoleniowych, ułatwianie dostępu MSP do finansowania (np. instrumenty zwrotne typu pożyczki, poręczenia), na ochronę środowiska, a także w ramach regionalnej pomocy inwestycyjnej.

Istotna definicja

Ta ostatnia została opisana w art. 14 rozporządzenia. W odniesieniu do Polski taka pomoc może zostać przyznana na tzw. inwestycję początkową. Nie ma natomiast znaczenia to, czy o wsparcie ubiegałaby się mała czy duża firma, chociaż wielkość przedsiębiorcy, jak i miejsce realizacji inwestycji, mogą decydować o tzw. intensywności wsparcia.

Kluczowe pozostaje zatem pojęcie inwestycji początkowej jako wyłącznie takiej, na którą może zostać przyznane dofinansowanie. Co oznacza to pojęcie? Odpowiednią definicję można znaleźć w art. 2 pkt 49 rozporządzenia. Zgodnie z nim oznacza ona:

- inwestycję w rzeczowe aktywa trwałe lub wartości niematerialne i prawne związane z założeniem nowego zakładu, zwiększeniem zdolności produkcyjnej istniejącego zakładu, dywersyfikacją produkcji zakładu poprzez wprowadzenie produktów uprzednio nieprodukowanych lub zasadniczą zmianą dotyczącą procesu produkcyjnego istniejącej firmy,

- nabycie aktywów należących do zakładu, który został zamknięty lub zostałby zamknięty, gdyby zakup nie nastąpił, przy czym aktywa nabywane są przez inwestora niezwiązanego ze sprzedawcą i wyklucza się samo nabycie akcji lub udziałów przedsiębiorstwa.

Projektem, który niewątpliwie miałby szanse na uzyskanie dofinansowania, byłyby taki związany z tworzeniem od podstaw nowego przedsiębiorstwa. Przyjmując jednak, że o regionalne wsparcie na inwestycję ubiegałaby się firma już funkcjonująca, oznacza to, że przedsiębiorca musi wykazać, że środki publiczne przyczynią się do wyraźnego rozwoju działalności. Inwestycja nie może więc zostać objęta pomocą, jeżeli ta przyczyniałaby się wyłącznie do utrzymania obecnej działalności czy stanu zatrudnienia albo nawet nastąpiłyby w niej pewne zmiany, ale nieznaczne. Przepis bowiem wyraźnie mówi o:

- zwiększeniu zdolności produkcyjnych,

- zróżnicowaniu produkcji przez wprowadzenie nowych produktów (nieoferowanych wcześniej przez firmę),

- zasadniczej zmianie dotyczącej procesu produkcyjnego.

Przynajmniej jeden z tych warunków musi zostać spełniony w wyniku realizacji przedsięwzięcia. Alternatywną dopuszczalną inwestycją jest ta związana z nabyciem aktywów firmy, która została zamknięta lub zostałaby zamknięta, gdyby taki zakup nie nastąpił.

Co można rozliczyć

Jeżeli planowana inwestycja spełnia powyższe kryteria, to kolejny kluczowy element dla przedsiębiorcy wiąże się z tym, jakie w praktyce wydatki i koszty mogą zostać uznane za kwalifikowane. Tylko ta kategoria wydatków bowiem podlega dofinansowaniu (np. w postaci refundacji części poniesionych nakładów). W tym przypadku wyjaśnienie przynosi art. 14 ust. 4. Zgodnie z nim za koszty kwalifikowane uznaje się:

- koszty inwestycji w rzeczowe aktywa trwałe oraz wartości niematerialne i prawne,

- szacunkowe koszty płacy wynikające z utworzenia miejsc pracy w następstwie inwestycji początkowej, obliczone za okres dwóch lat.

Jeżeli w ramach inwestycji zaplanowany jest zarówno zakup (dzierżawa, leasing) maszyn, urządzeń, linii technologicznych, budynków albo patentów i licencji, jak i utworzenie nowych miejsc pracy, przedsiębiorcy wolno połączyć te koszty. Przy czym łączna ich wartość nie może przekroczyć kosztów inwestycji w aktywa trwałe lub wartości niematerialne i prawne albo szacunkowych kosztów pracy w zależności od tego, która z tych kwot jest wyższa.

Trwałość projektu

Kolejny warunek, jaki przedsiębiorca musi spełnić, mówi o trwałości przedsięwzięcia. W myśl art. 14 ust. 5 inwestycja musi zostać utrzymana na obszarze jej realizacji przez co najmniej pięć lat (dla dużych firm) lub przez co najmniej trzy lata (dla pozostałych przedsiębiorców). Terminy te liczy się od dnia ukończenia przedsięwzięcia. Oczywiście należy zaznaczyć, że zasada ta nie wyklucza wymiany w tym okresie przestarzałych lub zepsutych instalacji lub sprzętu, pod warunkiem że sama działalność gospodarcza zostanie utrzymana, czyli zachowane będą rezultaty projektu (np. produkcja nowego wyrobu).

Jak zostało zauważone, firmy mogą część lub całość dotacji (finansowania) przeznaczyć na zakup wartości niematerialnych i prawnych, czyli np. nabycie patentów, licencji, know-how i innej nieopatentowanej wiedzy technicznej. Jednak takie wydatki kwalifikują się do obliczania kosztów inwestycyjnych, jeżeli spełniają następujące warunki:

- należy z nich korzystać wyłącznie w zakładzie otrzymującym pomoc,

- muszą podlegać amortyzacji,

- należy je nabyć na warunkach rynkowych od osób trzecich niepowiązanych z nabywcą,

- muszą być włączone do aktywów przedsiębiorstwa otrzymującego pomoc i muszą pozostać związane z projektem, na który przyznano pomoc, przez co najmniej pięć lat lub trzy lata w przypadku MSP.

Ponadto w przypadku dużych przedsiębiorstw koszty kwalifikowane wartości niematerialnych i prawnych nie mogą przekraczać połowy całkowitych wydatków kwalifikowanych.

Wzrost zatrudnienia

Rozporządzenie unijne reguluje także zasady przyznawania wsparcia na zatrudnienie, czyli sytuacji, gdy przedsiębiorca planuje utworzyć miejsca pracy (dzięki inwestycji) i zgodnie z powyżej przywołanym przepisem chce ująć ich koszt w wydatkach kwalifikowanych, do czego ma prawo. Jednak ponownie muszą zostać spełnione pewne warunki. Są one następujące:

- projekt inwestycyjny prowadzi do wzrostu netto liczby pracowników w danym zakładzie w porównaniu ze średnią z poprzednich 12 miesięcy, co oznacza, że od liczby miejsc pracy utworzonych w tym okresie należy odjąć każde zlikwidowane miejsce pracy,

- każde stanowisko zostaje obsadzone w ciągu trzech lat od zakończenia prac,

- każde miejsce pracy utworzone dzięki inwestycji jest utrzymane na danym obszarze przez okres co najmniej pięciu lat od dnia pierwszego obsadzenia stanowiska lub trzech lat w przypadku MSP.

Regionalna pomoc inwestycyjna charakteryzuje się jeszcze tym, że jej maksymalna dopuszczalna intensywność (udział środków publicznych w kosztach kwalifikowanych) zależy od miejsca realizacji projektu i jest ustalona w tzw. mapie pomocy regionalnej >patrz ramka.

Mapa dotacji

Mapa pomocy regionalnej dla Polski została zatwierdzona w rozporządzeniu Rady Ministrów z 30 czerwca 2014 r. w sprawie ustalenia mapy pomocy regionalnej na lata 2014–2020 (DzU z 2014 r., poz. 878). Zgodnie z jego §3 maksymalna intensywność pomocy, liczona jako stosunek wartości pomocy regionalnej wyrażonej w tzw. ekwiwalencie dotacji brutto, do kosztów kwalifikujących się do objęcia tą pomocą, wynosi:

- 50 proc. – na obszarach należących do województw: lubelskiego, podkarpackiego, podlaskiego, warmińsko-mazurskiego,

- 35 proc. – na obszarach należących do województw: kujawsko-pomorskiego, lubuskiego, łódzkiego, małopolskiego, opolskiego, pomorskiego, świętokrzyskiego, zachodniopomorskiego, oraz na obszarach należących do podregionów: ciechanowsko-płockiego, ostrołęcko-siedleckiego, radomskiego i warszawskiego wschodniego,

- 25 proc. – na obszarach należących do województw: dolnośląskiego, wielkopolskiego, śląskiego,