Statystycznie jeden dawca pośmiertny może uratować co najmniej 6 osób, przekazując do przeszczepienia nie tylko narządy unaczynione, takie jak nerki, wątroba, serce, płuca czy trzustka, ale także tkanki – przede wszystkim rogówki, skórę, kości oraz zastawki serca. Dawstwo możliwe jest również za życia. Z zachowaniem pełnego bezpieczeństwa medycznego można zostać dawcą nerki lub fragmentu wątroby – najczęściej dla osoby bliskiej, np. członka rodziny. Coraz większe znaczenie ma także dawstwo komórek krwiotwórczych szpiku lub krwi obwodowej, które można oddać anonimowo pacjentom na całym świecie, m.in. chorym na białaczki i inne nowotwory układu krwiotwórczego.
Dane Ministerstwa Zdrowia pokazują, że od 2019 r. w Polsce postępuje rozwój we wszystkich kluczowych obszarach: donacji, transplantacji narządów oraz przeszczepień od dawców żyjących. Szczególnie dynamicznie rosną statystyki dotyczące nerek, wątroby i płuc.
Czytaj więcej
Nazywają się łańcuchem dobra. Chirurdzy transplantolodzy, koordynatorzy medyczni oraz piloci. To od tych ostatnich najczęściej zależy, czy wszyscy...
Rekordowa liczba przeszczepień
W 2025 r. wykonano 2298 przeszczepień od dawców zmarłych oraz 106 przeszczepień od dawców żyjących. Najczęściej przeszczepianym narządem pozostaje nerka. W ubiegłym roku wykonano 1269 przeszczepień tego narządu, czyli o 80 proc. więcej niż w 2021 r. Porównując z 2020 r., liczba przeszczepień wątroby wzrosła o 160 proc., a liczba przeszczepień płuc o 45 proc.
W zeszłym roku wykonano również 1650 przeszczepów tkanek oka.
Dawcy żyjący – stabilny, ale ważny segment
W 2025 r. od żyjących dawców przeszczepiono łącznie 106 narządów (w tym 69 nerek i 37 części wątroby), co stanowi około 4,5 proc. wszystkich transplantacji. Dla porównania liczba tych przeszczepień w 2019 r. wyniosła 73 (odpowiednio 52 i 21).
Narodowy Program Transplantologii motorem napędowym polskiej transplantologii
Rozwój transplantologii wspierany jest przez Narodowy Program Transplantologii, który dysponuje budżetem 100 mln zł rocznie. Tylko w 2025 r. podpisano 56 umów na zakup sprzętu medycznego na łączną kwotę 17,5 mln zł, w tym 8 ze szpitalami pediatrycznymi.
Szczególne znaczenie ma rozwój technologii perfuzji narządów, czyli ich podtrzymywania i oceny poza organizmem. Dzięki perfuzji możliwe jest:
- wydłużenie czasu niedokrwienia;
- poprawa jakości narządu;
- wykorzystanie organów wcześniej uznawanych za niekwalifikujące się do przeszczepu;
Program obejmuje obecnie perfuzję serca, płuc i wątroby.
Czytaj więcej
Liczba przeszczepień organów rośnie, ale nadal nieuregulowana pozostaje kwestia finansowania kosztów ich transportu między szpitalami.
Każdy będzie dawcą, chyba że wyrazi sprzeciw
W Polsce obowiązuje zasada domniemanej zgody. Oznacza to, że po śmierci narządy i tkanki mogą zostać pobrane od każdej osoby, która za życia nie wyraziła sprzeciwu. Sprzeciw można zgłosić na trzy sposoby: poprzez wpis do Centralnego Rejestru Sprzeciwów, złożenie pisemnego oświadczenia z własnoręcznym podpisem lub ustne oświadczenie w obecności co najmniej dwóch świadków, potwierdzone na piśmie.
W praktyce kluczowe znaczenie ma jednak rozmowa z bliskimi. To oni, w momencie śmierci potencjalnego dawcy, są pytani o jego wolę. Dlatego najprostszą i najskuteczniejszą formą wyrażenia swojej decyzji jest poinformowanie rodziny o pozytywnym nastawieniu do dawstwa, co znacząco zwiększa szansę, że decyzja ta zostanie uszanowana i przełoży się na realne uratowanie ludzkiego życia.
Czytaj więcej:
Handel ludzkimi organami dla celów transplantacji jest faktem, chociaż skala tego zjawiska nie została dokładnie oszacowana
Pro
