W marcu 2018 r. wszystkie przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne złożyły nowe wnioski taryfowe. W związku z nowelizacją ustawy wnioski te po raz pierwszy zatwierdzane były na trzy lata. Dla większości przedsiębiorstw pierwsza w tej formie procedura taryfowa przebiegła szybko i zakończyła się wydaniem decyzji o zatwierdzeniu taryfy.

Większość przedsiębiorstw wobec tego złożyła nowe wnioski taryfowe w pierwszej połowie ubiegłego roku, w znacznej części już obecnie zatwierdzone. Mimo tak niewielkiego upływu czasu od kilku miesięcy obserwujemy, że coraz więcej przedsiębiorstw odczuwa poważne problemy związane z płynnością finansową, niemożnością pokrywania kosztów z uzyskiwanych przychodów, koniecznością rezygnacji z wszelkich inwestycji czy zwolnień pracowników.

Czytaj więcej:

Środki na wodociągi i kanalizację
Administracja Środki na wodociągi i kanalizację

Pro

Największym zagrożeniem dla ustalenia taryfy, która ma obowiązywać aż trzy lata, jest zmienna sytuacja ekonomiczna, niemożliwa do przewidzenia w dłuższym okresie. Jak pokazują ostatnie trzy lata, szalenie zmienne i niestabilne były nie tylko uwarunkowania ekonomiczne, ale także okoliczności społeczne, polityczne, związane ze zdrowiem publicznym, częstymi i gwałtownymi zmianami w przepisach prawa. Zagrożenie związane z sytuacją epidemiologiczną, wojną na Ukrainie, szaleńczo rosnącymi cenami energii i związany z tym kryzys gospodarczy oraz lawinowo rosnąca inflacja mogą spowodować, że wiele przedsiębiorstw stanie na granicy rentowności i możliwości spłacania swoich bieżących zobowiązań w terminie. Aby ograniczyć wystąpienie podobnych sytuacji, ustawodawca wprowadził w art. 24j ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków możliwość skrócenia okresu obowiązywania taryfy.

Przepis daje możliwości

Zgodnie z przywołanym przepisem, w uzasadnionych przypadkach, w szczególności jeżeli wynika to z udokumentowanych zmian warunków ekonomicznych oraz wielkości usług i warunków ich świadczenia, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w trakcie obowiązywania dotychczasowej taryfy może złożyć do organu regulacyjnego wniosek o skrócenie okresu obowiązywania tej taryfy wraz z projektem nowej taryfy oraz uzasadnieniem, jednak nie później niż przed rozpoczęciem biegu terminu 120 dni od planowanego dnia wejścia w życie nowej taryfy.

W analizowanym przepisie ustawodawca wymienił przesłanki uprawniające przedsiębiorstwo do wystąpienia z wnioskiem o skrócenie okresu obowiązywania dotychczasowej taryfy i zatwierdzenie nowej. Odnoszą się one do zmiany:

- warunków ekonomicznych;

- wielkości usług;

- warunków ich świadczenia.

Jest to wyłącznie wyliczenie przykładowe, przepis posługuje się wyraźnie zwrotem „w szczególności”. Przedsiębiorstwo nie jest zatem ograniczone trzema wymienionymi przesłankami – ma prawo do wystąpienia z wnioskiem w każdym uzasadnionym przypadku. W praktyce przesłanki wymienione w ustawie są najczęstszą przyczyną składania wniosków, jednak każda inna, dobrze uzasadniona przez przedsiębiorstwo zaistniała zmiana wpływająca na ekonomiczne aspekty jego działalności, powinna zostać rozpatrzona przez organ.

Jak wynika z analizy składanych przez przedsiębiorstwa wniosków, najpowszechniejszym powodem do wystąpienia z wnioskiem o skrócenie okresu obowiązywania taryfy jest zmiana warunków ekonomicznych świadczenia usług. Co należy przez to rozumieć? Będą to wszelkie okoliczności, które mają wpływ na ostateczną wysokość cen i stawek opłat, a więc wszelkie pozycje kosztowe, w obecnej sytuacji przede wszystkim ceny energii elektrycznej i gazu, ale również inne podatki i opłaty, np. podatek od nieruchomości, opłaty za usługi wodne i inne opłaty środowiskowe, opłaty za usługi pocztowe, administracyjne, telekomunikacyjne, remontowe, wynagrodzenia dla pracowników czy koszty napraw i inwestycji.

Poprzez przesłankę zmiany wielkości świadczonych usług należy rozumieć natomiast zmiany ilościowe w zakresie liczby odbiorców oraz samej wielkości sprzedaży wody lub odbioru ścieków. Najczęściej będzie to sytuacja, kiedy nowe inwestycje lub podłączenia spowodują znaczny wzrost odbiorców, przekładający się na ilość dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków albo np. nastąpi odłączenie lub podłączenie jednego tylko odbiorcy, ale z racji ogromnej skali jego zapotrzebowania na usługi wodociągowe lub kanalizacyjne spowoduje to istotną zmianę struktury sprzedaży.

Zmiana warunków świadczenia usług winna być rozumiana jako: sytuacje pojawienia się nowej kategorii odbiorców, dla której dotychczas nie utworzono odrębnej grupy taryfowej (np. pojawienie się dostawcy lub dostawców ścieków przemysłowych), czy też zmiany w zakresie dokonywania częstotliwości lub sposobu odczytów.

Zróżnicowanie przesłanek

Zwrócić przy tym uwagę należy, że w prawdziwych realiach prowadzenia działalności przez przedsiębiorstwa najczęściej będzie miało miejsce współistnienie różnych przesłanek, gdyż najczęściej zmiany warunków świadczenia usług będą też wywoływały lub będą wywołane zmianą warunków ekonomicznych, podobnie zmiana wielkości świadczonych usług będzie przyczyną lub skutkiem zmiany warunków ekonomicznych.

Skoro zatem w obecnej sytuacji ekonomicznej w Polsce, charakteryzującej się wysoką inflacją i ogromnymi podwyżkami cen energii elektrycznej, paliw i gazu, wiele przedsiębiorstw stanie przed problemem konieczności ponownego przekalkulowania kosztów i zysków w kontekście obowiązujących taryf i wystąpienia do organów regulacyjnych o ich skrócenie, należy zadać sobie pytanie: jak zatem złożyć prawidłowy wniosek mający szansę na zatwierdzenie?

Jak wskazuje praktyka, skompletowanie koniecznych dokumentów jest proste. Jednakże prawidłowe uzasadnienie przyczyn skrócenia taryfy to już poważny problem.

Bowiem nawet tak oczywista zmiana sytuacji ekonomicznej, jaką z pewnością jest drastyczny i niemożliwy do przewidzenia wzrost cen energii i gazu, może zostać nieuwzględniona przez organ regulacyjny. Tym bardziej istotne zatem jest przedstawienie we wniosku wyczerpujących informacji i uzasadnienia dotyczących realnych powodów skrócenia obowiązywania taryfy.

Ustawa nie wskazuje, jakie dokumenty należy dostarczyć organowi w ramach prawidłowego uzasadnienia wniosku o skrócenie taryfy. Praktyka pokazuje, iż należy przygotować uzasadnienie zawierające jednocześnie szczegółowo wykazane, opisane i udokumentowane przyczyny, z powodu których przedsiębiorstwo wystąpiło z wnioskiem, a więc przede wszystkim prawidłowo udokumentowane koszty oraz precyzyjnie opisaną przyczynę wzrostu tych kosztów oraz jak ta zmiana wpływa na całokształt obowiązującej taryfy, jak i wykazać, że te okoliczności na etapie tworzenia taryfy były absolutnie nie do przewidzenia.

Należy więc dostarczyć organowi informację o zakresie podwyżek, niemożności przewidzenia ich wysokości i wpływu na stawki i opłaty obowiązujące w momencie konstruowania i zatwierdzenia obowiązującej taryfy. Kluczowe jest przy tym załączenie stosownych dokumentów potwierdzających te okoliczności, tj. faktur, rachunków, dokumentacji przetargowych itd.

Wniosek o skrócenie taryfy powinien jasno i bez żadnych wątpliwości ukazywać, iż na etapie konstruowania i wyliczania obecnie obowiązującej taryfy przedsiębiorca dołożył najwyższej staranności, a jednocześnie pomimo to nie był w stanie przewidzieć sytuacji ekonomicznej, która wywołała konieczność wystąpienia z wnioskiem o skrócenie taryfy.

Ze względu na nieprawidłową interpretację przepisów ustawy przez organy regulacyjne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zmuszony był wydać wyrok z 9 lipca 2021 r. (sygn. V SA/Wa 1359/21) stwierdzający, iż „…wystarczy, by spośród wskazanych przez przedsiębiorstwo wodno-kanalizacyjne we wniosku powodów choć jeden został zakwalifikowany jako „uzasadniony przypadek« w rozumieniu omawianego przepisu. Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska organów, że warunkiem pozytywnego rozpatrzenia wniosku o skrócenie obowiązywania dotychczasowej taryfy było łączne (kumulatywne) spełnienie wszystkich okoliczności podniesionych przez nią we wniosku. Taka przyjmowana przez niektóre organy interpretacja czyniła w istocie przepisy ustawy niemal niemożliwe do zastosowania. Sąd, zachowując powszechnie przyjęte zasady prawa, przyjął, że spełnienie już tylko jednej z fakultatywnych przesłanek pozytywnych jest wystarczające”.

Co do zasady zgodnie z brzmieniem ustawy rozpatrywanie wniosku o skrócenie obowiązywania taryf i jednoczesne zatwierdzenie nowych odbywa się na zasadach obowiązujących przy zatwierdzaniu każdego innego wniosku taryfowego. Wniosek składany jest ponownie na trzy kolejne lata. Zauważyć jednak należy pewne różnice pomiędzy wnioskiem o zatwierdzenie taryfy ze względu na upływ trzyletniego okresu jej obowiązywania a wnioskiem o skrócenie taryfy składanym w przypadkach, jeżeli wynika to z udokumentowanych zmian warunków ekonomicznych oraz wielkości usług i warunków ich świadczenia i wnioskiem o zatwierdzenie nowej taryfy ze względu na to skrócenie.

Przede wszystkim wniosek o skrócenie uzupełniany jest w porównaniu z pierwotnym wnioskiem o zatwierdzenie taryfy, o wniosek o skrócenie okresu aktualnie obowiązujących taryf wraz z uzasadnieniem, co potwierdza odesłanie do odpowiedniego stosowania art. 24b–24e i art. 24f ust. 1 ustawy. Do organu regulacyjnego złożyć zatem należy wniosek o skrócenie okresu obowiązywania taryfy, wniosek o zatwierdzenie taryfy, projekt taryfy oraz uzasadnienie.

Nie ma możliwości skrócenia określonych cen i stawek opłat obowiązujących w okresie pierwszych 18 miesięcy od dnia podjęcia działalności przez powołane lub utworzone przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne. Przypomnieć należy, że w istocie nie jest to taryfa, choć zdarza się, że przedsiębiorstwa tak ją traktują. Stosownie do przepisów ustawy podstawę do określenia cen i stawek opłat stanowią planowane dla pierwszego roku działalności przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego koszty zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub zbiorowego odprowadzania ścieków. W założeniu ustawodawcy ten okres 18 miesięcy jest niezbędny dla odpowiedniego uzasadnienia projektu „właściwej” taryfy. Nie ma zatem możliwości jego skrócenia.

Ponadto w przypadku wniosku o zatwierdzenie taryfy (składanego ze względu na upływ czasu) znajduje zastosowanie bardzo istotna instytucja milczącego załatwienia sprawy, to znaczy możliwość wejścia w życie z mocy prawa zamieszczonej we wniosku nowej taryfy z powodu braku wydania decyzji przez organ regulacyjny w ciągu 45 dni od dnia doręczenia mu projektu taryfy. Brak jest jednakże odesłania do regulujących milczące załatwienie sprawy przepisów, tzn. do art. 24f ust. 2 i 3 ustawy w przypadku wniosku o skrócenie. Organ zatem nie jest zobowiązany do wydania decyzji o skróceniu taryfy lub odmowie skrócenia w terminie 45 dni.

Decyzja i odwołanie

Zwrócić należy również uwagę na fakt, że w przypadku wniosku o skrócenie taryfy organ regulacyjny w przypadku wydania decyzji odmawiającej skrócenia obowiązującej taryfy i zatwierdzenia tym samym nowej nie jest zobowiązany do nałożenia na przedsiębiorstwo obowiązku przedłożenia poprawionego projektu taryfy czy też poprawionego uzasadnienia, jednocześnie wskazują na odpowiednie elementy projektu taryfy lub uzasadnienia wymagających korekty.

Po zakończeniu postępowania organ ocenia zgromadzony materiał dowodowy. Jeżeli wynik oceny, weryfikacji lub analizy wniosku taryfowego będzie pozytywny, organ regulacyjny skróci okres obowiązywania dotychczasowej taryfy i zatwierdzi nową taryfę w drodze decyzji. Jeżeli wynik oceny będzie negatywny, organ regulacyjny odmówi, w drodze decyzji, skrócenia okresu obowiązywania dotychczasowej taryfy. Od decyzji organu przysługuje odwołanie do prezesa Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, a w dalszej kolejności skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Co ze względu na wyraźną niechęć organów do uwzględniania wniosków o skrócenie pomimo istnienia bezwzględnych podstaw ku temu może być dla przedsiębiorstw jedyną drogą uzyskania taryfy zapewniającej możliwość normalnego funkcjonowania.

Milena Dorobek-Lis jest radcą prawnym w Kancelarii Prawnej Prawa Publicznego

Krzysztof Kurzeja jest radcą prawnym w Kancelarii Prawnej Prawa Publicznego