Angaż nie wygaśnie z powodu sprzedaży firmy

Wygaśnięcie umowy o pracę następuje z mocy prawa. A jeśli skutki następują z mocy prawa, to powodują wyłączenie woli każdej ze stron stosunku pracy w zakresie jego trwania. Dlatego [b]wygaśnięcie umowy o pracę czy stosunku pracy nawiązanego na innej podstawie może nastąpić wyłącznie w sytuacjach ściśle przez prawo określonych. [/b]

Cztery przypadki, kiedy do niego dochodzi, wymienia [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=B5E347C50E4D2860978BAD3D891C7A48?n=1&id=76037&wid=337521]kodeks pracy[/link]. Inne znajdziemy w przepisach szczególnych, np. w [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=A4AA1477F99945CA0099A1DD225CD291?id=171761]ustawie o służbie zastępczej[/link].

[srodtytul]Śmierć podwładnego[/srodtytul]

Regulacje kodeksowe przewidują, że umowa o pracę wygasa z dniem śmierci pracownika. Stanowi o tym art. 63[sup]1[/sup] § 1 k.p. Powód jest prosty. Stosunek pracy ma charakter osobisty. Praca może być świadczona tylko przez pracownika, który ten stosunek nawiązał. Dlatego śmierć pracownika jest zdarzeniem prawnym powodującym ustanie stosunku pracy z mocy samego prawa.

Skoro wraz ze śmiercią pracownika stosunek pracy wygasa, to nie ma kodeksowej możliwości przejścia praw i obowiązków pracowniczych np. na osoby uprawnione do nabycia praw majątkowych po zmarłym.

[srodtytul]Bez prawa spadkowego[/srodtytul]

Śmierć pracownika nie oznacza, że pracodawca jest zwolniony z wypłaty pensji należnej mu za przepracowany przed zgonem czas. Tak samo jest z innymi świadczeniami wynikającymi ze stosunku pracy. Będą to także diety, wynagrodzenie z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych, dodatek za pracę nocną bądź w niedziele i święta czy ekwiwalent za niewykorzystany urlop. Takie świadczenia zamiast zmarłego otrzymają uprawnione osoby.

Zgodnie bowiem z art. 63[sup]1[/sup] § 2 k.p. [b]prawa majątkowe ze stosunku pracy przechodzą po śmierci pracownika w równych częściach na małżonka oraz inne osoby spełniające warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.[/b]

Dopiero w razie braku takich osób prawa te wchodzą do spadku. Oznacza to, że kodeks pracy określa uproszczone, bo z pominięciem postępowania spadkowego, zasady realizacji świadczeń wynikających ze stosunku pracy, w którym pozostawał zmarły pracownik, na rzecz jego najbliższej rodziny.

[b]Uwaga![/b] Warunkiem podstawowym przejścia w trybie określonym w art. 63[sup]1[/sup] § 2 k.p. praw majątkowych ze stosunku pracy na wymienione w tym przepisie osoby jest nabycie prawa do tych świadczeń przez pracownika najpóźniej w dacie śmierci.

A co, jeśli z należnego pracownikowi w chwili śmierci wynagrodzenia pracodawca zechce potrącić określone wobec niego zobowiązania majątkowe pracownika związane z pracą, np. wyrównanie szkody w mieniu powierzonym, której wysokość została prawomocnie ustalona w postępowaniu przed sądem pracy, karę pieniężną, zwrot zaliczki pieniężnej?

[b]W wyroku z 18 października 1971 r. (I PR 15/71) SN[/b] uznał, że obowiązek wynagrodzenia szkody spowodowanej czynem niedozwolonym polegającym na przywłaszczeniu ściśle określonej sumy pieniężnej na szkodę pracodawcy jest obowiązkiem majątkowym i należy do spadku.

A czy roszczenia majątkowe mogą przejść na spadkobierców?

Zgodnie z [b]uchwałą SN z 25 lipca 1985 r. (III PZP 27/85)[/b] roszczenie o odszkodowanie przewidziane w art. 56 k.p. (za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę) wchodzi w skład spadku po pracowniku, który zmarł przed wydaniem w tej sprawie orzeczenia przez organ powołany do rozstrzygania sporów ze stosunku pracy. SN wyjaśnił, że majątkowy charakter tego odszkodowania jest oczywisty.

Przepisy nie przewidują wygaśnięcia prawa do niego z chwilą śmierci pracownika. SN podkreślił też, że odszkodowanie oraz inne świadczenia należne pracownikowi ze stosunku pracy służą z reguły nie tylko jemu samemu, ale także jego rodzinie. Dlatego nie można temu odszkodowaniu przypisywać ścisłego związku z osobą pracownika.

[srodtytul]Zgon pracodawcy[/srodtytul]

Umowa o pracę wygasa także z dniem śmierci pracodawcy. Tak wynika z art. 63[sup]2[/sup] § 1 k.p. Oczywiście stanie się tak, gdy pracodawca jest osobą fizyczną. A jeśli umiera jeden ze wspólników spółki cywilnej? Umowy o pracę trwają. Pracodawcą jest bowiem spółka, a nie jej wspólnik.

Do wygaśnięcia angaży nie dojdzie też, gdy pracodawca jako osoba fizyczna prowadził zakład pracy, a następnie zakład ten został przejęty wraz z pracownikami przez nowego pracodawcę na podstawie art. 231 k.p., np. w wyniku sprzedaży.

Także [b]SN w uchwale z 22 lutego 1994 r. (I PZP 1/94)[/b] uznał, że w razie śmierci pracodawcy prowadzącego działalność gospodarczą na podstawie wpisu w ewidencji takiej działalności jego spadkobiercy wstępują w prawa i obowiązki pracodawcy w ramach stosunku pracy z pracownikami zatrudnionymi przez zmarłego. Ale nie dotyczy to sytuacji, w której w skład spadku nie wchodzi zakład pracy i w wyniku dziedziczenia nie dochodzi do przejęcia zakładu pracy w całości lub w części w rozumieniu art. 23[sup]1[/sup] § 2 k.p. W takim wypadku stosunki pracy wygasają.

[b]W razie wygaśnięcia stosunku pracy z powodu śmierci pracodawcy pracownikowi przysługuje roszczenie odszkodowawcze[/b] w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, a w wypadku zawarcia umów na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy – w wysokości wynagrodzenia za dwa tygodnie. Odszkodowanie zapłacą spadkobiercy, jeśli nie odrzucili spadku.

[srodtytul]Tymczasowe aresztowanie[/srodtytul]

Umowa o pracę wygasa też z upływem trzech miesięcy nieobecności pracownika w pracy z powodu tymczasowego aresztowania, chyba że pracodawca rozwiązał wcześniej bez wypowiedzenia umowę o pracę z winy pracownika. Stanowi o tym art. 66 k.p.

Trzy miesiące trwania tymczasowego aresztu w rozumieniu art. 66 § 1 k.p. należy liczyć od dnia zatrzymania. Tak wynika z [b]wyroku SN z 13 lutego 1997 r. (I PKN 6/97)[/b].

Ostatnią z przyczyn wygaśnięcia stosunku pracy wymienionych w kodeksie jest niezgłoszenie przez pracownika powrotu do pracy po urlopie bezpłatnym w związku z wyborem na warunkach określonych w art. 74 k.p.

[ramka][b]Koniec z zakazem konkurencji[/b]

Śmierć podwładnego spowoduje nie tylko wygaśnięcie umowy o pracę, ale i tej o zakazie konkurencji.

Wyjaśnił to [b]SN w wyroku z 22 stycznia 2004 r. (I PK 341/03)[/b], stwierdzając, że obowiązek zaniechania działalności konkurencyjnej po ustaniu stosunku pracy jest ściśle związany z osobą pracownika, co w razie jego śmierci powoduje wygaśnięcie umowy o zakazie konkurencji.[/ramka]