Te warunki muszą być spełnione łącznie. Istotne jest także, że zasiłek wyrównawczy przysługuje przez czas rehabilitacji zawodowej, a prawo do niego ustaje z dniem jej zakończenia i przesunięcia do innej pracy, nie później jednak niż po 24 miesiącach od dnia, w którym ubezpieczony pracownik podjął rehabilitację lub gdy z uwagi na stan jego zdrowia rehabilitacja stała się niecelowa. O potrzebie przeprowadzenia rehabilitacji oraz o ustaniu jej celowości orzeka lekarz orzecznik ZUS.
Konieczna rehabilitacja
W praktyce powstał problem, czy aby uzyskać zasiłek wyrównawczy, pracownik musi poddać się rehabilitacji zawodowej i czy jej długość ma znaczenie dla okresu, w jakim można pobierać ten zasiłek. Rozstrzygając tę kwestię, Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 18 lutego 2015 r. (I UK 243/14) stwierdził, że jedną z przesłanek koniecznych nabycia tego zasiłku jest poddanie się rehabilitacji zawodowej. Wyjaśniał, że w ustawie wypadkowej nie ma odrębnej regulacji odnoszącej się do warunków nabycia prawa do zasiłku wyrównawczego z ubezpieczenia wypadkowego (w przeciwieństwie do przysługujących z tego ubezpieczenia zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego). Dlatego trzeba tu odpowiednio stosować ustawę zasiłkową. Wyrównując stratę w wynagrodzeniu pracownika poniesioną z powodu zmniejszenia się jego sprawności do pracy, zasiłek wyrównawczy w swoim założeniu stanowi „bodziec do poddania się rehabilitacji zawodowej". Inaczej mówiąc, świadczenie to ma ułatwić zachowanie aktywności zawodowej pracownikowi, którego sprawność uległa ograniczeniu.
Warunkiem uzyskania zasiłku wyrównawczego nie jest więc samo w sobie obniżenie wynagrodzenia pracownika, ale obniżenie tego wynagrodzenia w związku z poddaniem się rehabilitacji zawodowej, której celem jest przystosowanie pracownika do mniejszej sprawności w wykonywaniu dotychczasowej pracy lub przesunięcie go do innej pracy. Dlatego ten zasiłek przysługuje maksymalnie przez 24 miesiące od podjęcia rehabilitacji przez pracownika. Według ustawodawcy to wystarczający czas, aby etatowiec przystosował się do nowej sytuacji związanej z ograniczeniami w wykonywaniu dotychczasowej pracy lub przyuczył się do innej pracy. Zasiłek ten nie może więc być stały.
Przykład
U pana Artura stwierdzono chorobę zawodową – pylicę płuc. Przyznano mu z tego tytułu jednorazowe odszkodowanie za 10-proc. uszczerbek na zdrowiu. Stwierdzona choroba zawodowa i ustalony uszczerbek spowodowały, że pracodawca przeniósł pana Artura na inne stanowisko pracy, na którym otrzymywał niższe wynagrodzenia i dodatek wyrównawczy. Pan Artur wystąpił następnie do ZUS o przyznanie mu zasiłku wyrównawczego. Organ jednak odmówił, bo pracownik nie poddał się rehabilitacji zawodowej. Pan Artur odwołał się do sądu. Wskazywał, że ustawa wypadkowa nie przewiduje takiego wymagania dla nabycia zasiłku wyrównawczego. Sąd oddalił jednak jego odwołanie, wyjaśniając, że odpowiednio stosuje się tu przepisy ustawy zasiłkowej, które przewidują taki warunek.
Kiedy z ubezpieczenia chorobowego
Jeśli obniżenie wynagrodzenia pracownika o zmniejszonej sprawności i pracującego w zakładowym lub międzyzakładowym ośrodku rehabilitacji zawodowej albo u pracodawcy na wyodrębnionym stanowisku, dostosowanym do potrzeb adaptacji lub przyuczenia do określonej pracy, nie wynikało ze stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, to ma on prawo do zasiłku wyrównawczego z ubezpieczenia chorobowego.
Wynika to z art. 55 ust. 1 pkt 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. DzU z 2015 r., poz. 121 ze zm.) w związku z art. 1 ust. 1 ustawy zasiłkowej.
