W reakcji na pandemię i spowodowane nią ograniczenia państwo wprowadziło szereg rozwiązań, które miały być wsparciem dla przedsiębiorców. Jednym z nich było zwolnienie ze składek ZUS. Niestety, przez zbyt rygorystyczne podejście urzędników w praktyce wiele firm spotkało się z odmową. Teraz jednak wygrywają w sądach, które przypominają urzędnikom o ich obowiązkach. O czym muszą pamiętać, załatwiając wnioski przedsiębiorców, przypomniał im Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 grudnia 2021 r.
Droga na skróty
Sprawa dotyczyła decyzji z marca 2021 r., którą prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmówił prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, za styczeń.
Urzędnicy przywołali treść § 10 ust. 1 i § 11 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów ze stycznia 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii i stwierdził, że zgłoszony na koniec listopada 2020 r., zgodnie z rejestrem CEIDG i GUS, przeważający kod PKD nie uprawnia wnioskodawczyni do zwolnienia z opłacania składek z tzw. tarczy covidowej.
Czytaj więcej:
Urzędnicy przyznający wsparcie nie mogą opierać się tylko na rejestrach, bo liczy się faktyczna działalność biznesowa.
Pro
ZUS podał, że wskazany we wniosku kod PKD przeważającej działalności, tj. „sprzedaż detaliczna odzieży prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach” nie został potwierdzony w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz w Głównym Urzędzie Statystycznym jako kod przeważającej działalności gospodarczej.
W rejestrach tych na wrzesień 2020 r. jako przeważająca działalność figurowała „pozostała sprzedaż detaliczna prowadzona w niewyspecjalizowanych sklepach”.
Kobieta nie zgodziła się z odmową. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wskazała, że faktycznie prowadzi działalność w zakresie sprzedaży detalicznej odzieży w wyspecjalizowanych sklepach, co stanowi około 95 proc. przychodu. Tylko w minimalnym stopniu ma w ofercie sprzedaży także dodatki, tj. drobną galanterię typu paski do spodni, rękawiczki, czapki itp. i dlatego w chwili zakładania działalności uważała, że kwestionowany kod będzie obejmował i pozwalał na sprzedaż tego, co oferuje. Podkreśliła, że pozostałe kody PKD wykonywanej działalności są wykazane w rejestrze REGON. Ponadto w ocenie skarżącej sytuacja w kraju i decyzje rządu w związku z pandemią spowodowały utratę możliwości pracy i uzyskania przychodu z działalności gospodarczej, która jest jej podstawowym źródłem utrzymania. Podkreśliła, że ZUS, rozpatrując jej wniosek o zwolnienie ze składek, nie zbadał kodu PKD rzeczywiście wykonywanej, przeważającej działalności i nie uwzględnił decyzji rządu o zamknięciu sklepu w styczniu 2021 r.
Ta argumentacja najpierw przekonała szczeciński WSA. Jego zdaniem wykładnia spornych przepisów nie oznacza, że organ może w każdej sytuacji bezkrytycznie przyjmować dane statystyczne zawarte w rejestrze GUS czy CEIDG co do uwidocznionego w ewidencji rodzaju przeważającej działalności gospodarczej prowadzonej przez płatnika na 30 listopada 2020 r. Istotne jest bowiem ustalenie, jaką przeważającą działalność faktycznie prowadził w tym dniu, a nie jaki rodzaj przeważającej działalności figurował w rejestrze.
Sąd przypomniał, że zasadniczym celem rozwiązań wprowadzonych m.in. w zakresie zwolnienia z obowiązku opłacenia należnych składek było udzielenie wsparcia najbardziej poszkodowanym przedsiębiorcom. Z uwagi na ten cel organy powinny dążyć do udzielania pomocy wszystkim przedsiębiorcom, którzy rzeczywiście, a nie tylko formalnie, spełniają kryteria do uzyskania pomocy. W ocenie sądu pozbawienie tego wsparcia jedynie z uwagi na fakt, że przedsiębiorca nie uaktualnił kodu PKD działalności gospodarczej, którą prowadzi faktycznie jako przeważającą, pozostaje w sprzeczności z konstytucyjnymi wartościami demokratycznego państwa prawnego, równości i niedyskryminacji.
Liczą się fakty
Tak samo uznał NSA. Jego zdaniem prawidłowa wykładnia art. 31zo ust. 11 ustawy covidowej, uwzględniająca dyrektywy wykładni systemowej i celowościowej, prowadzi do wniosku, że przepis ten nie wyłącza konieczności ustalenia przez ZUS rzeczywiście wykonywanej przez podmiot wnioskujący o zwolnienie z opłacania składek przeważającej działalności, także w sytuacji, gdy jest ona inna niż wpisana w rejestrze REGON. Organ ma bowiem obowiązek wysłuchania wnioskującego i zweryfikowania jego twierdzeń odnośnie do faktycznie prowadzonej działalności w postępowaniu dowodowym prowadzonym na podstawie k.p.a. Zaprezentowana ocena prawna ma również zastosowanie do przepisów § 10 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 19 stycznia 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii Covid-19. Wyrok jest prawomocny.
Sygnatura akt: I GSK 1013/21
