Jak postępować, gdy spółka z o.o. obejmie lub nabędzie własne udziały?

Ten kodeksowy zakaz dotyczy również obejmowania lub nabywania udziałów bądź przyjmowania ich w zastaw przez spółkę albo spółdzielnię zależną.

Wyjątki od zakazu nabywania własnych udziałów przez spółkę

Od powyższej reguły istnieją jednak wyjątki, takie jak: nabycie udziałów w drodze egzekucji na zaspokojenie roszczeń spółki, których nie można zaspokoić z innego majątku wspólnika czy też nabycie w celu umorzenia udziałów. Spółka może wejść także w posiadanie swoich własnych udziałów w przypadku tzw. sukcesji uniwersalnej w następstwie przejęcia spółki dominującej przez spółkę od niej zależną (a więc jeśli udziałowcem spółki przejmującej jest spółka przez nią przejmowana).

Przepisy zdawkowo jednak wskazują, jak postępować z takimi udziałami. Wynika z nich tylko, że udziały własne należy umieścić w bilansie w osobnej pozycji aktywów (w bilansie pozycja pasywów D. "Udziały (akcje) własne (wielkość ujemna)"), a te nabyte w drodze egzekucji, jeśli nie zostaną zbyte w ciągu roku od dnia nabycia, to powinny być umorzone według przepisów dotyczących obniżenia kapitału zakładowego, chyba że w spółce został utworzony, w celu umorzenia udziałów, specjalny kapitał rezerwowy.

Czytaj więcej:

Biznes

Czy zarząd może działać wbrew wspólnikom spółki z o.o.?

Kodeks spółek handlowych przewiduje m...

Pro

Przepisy ustawowe nie wskazują jednak na jakiekolwiek uprawnienia korporacyjne, z których korzystać mogłaby spółka, mając nabyte udziały własne. Stało się to przedmiotem szerokiej dyskusji i niejasności w praktyce.

Stanowisko dominujące – „uśpienie” praw udziałowych

Spółka winna zbyć udziały nabyte w drodze egzekucji. Kodeks spółek handlowych nie określa zasad tego zbycia, więc może ono nastąpić na zasadzie swobody umów z uwzględnieniem wymogu staranności wynikającej z zawodowego charakteru działalności zarządu spółki z o.o. Sprzedaż nie jest jednak możliwa w pozostałych przypadkach nabycia udziałów własnych.

Doktryna zgodna jest zasadniczo, że w zakresie wykonywania praw korporacyjnych z udziałów (np. prawa głosu na zgromadzeniu wspólników tej spółki, prawo do dywidendy itp.) do spółki z o.o. należałoby stosować analogicznie zakaz wykonywania praw korporacyjnych (z wyjątkiem uprawnień do ich zbycia lub wykonywania czynności, które zmierzają do zachowania tych praw), jaki obowiązuje w przypadku spółek akcyjnych oraz prostych spółek akcyjnych. Zjawisko to nazywa się w literaturze przedmiotu „uśpieniem” czy „spoczywaniem” praw udziałowych.

PRZYKŁAD

Jeśli spółka z o.o. w danym roku obrotowym wypracuje zysk, który zdecyduje się podzielić pomiędzy wspólników (wypłacić dywidendę), to przypadająca na własne udziały spółki część zysku zatrzymuje się w spółce, bez wypłacania jej któremukolwiek wspólnikowi (np. w stosunku do posiadanych przez nich udziałów). Nie będzie można też wypłacić dywidendy nabywcy udziałów, który nabędzie je po dniu dywidendy.

Czytaj więcej:

Biznes

Granice transferów na rzecz wspólników w spółkach kapitałowych

Przepisy Kodeksu spółek handlowych o...

Pro

„Uśpienie” praw udziałowych ma też istotne znaczenie dla głosowania nad uchwałami przez zgromadzenie wspólników. Skoro prawa korporacyjne z udziałów własnych spółki z o.o. są uśpione, to nie należy ich brać pod uwagę przy obliczaniu głosów nad uchwałą, ustalaniu kworum czy wykonywania praw uzależnionych od reprezentowania określonej części kapitału zakładowego (np. w zakresie żądania wyłączenia wspólnika).