Do kogo ma się zwrócić pracodawca o rozstrzygnięcie, które zarządzenie resortowe stosuje się do pracowników jego zakładu zatrudnionych w szczególnych warunkach? Gminna firma gospodarki komunalnej od początku bazuje na zarządzeniu nr 9 ministra administracji, gospodarki terenowej i ochrony środowiska z 1 lipca 1983 r. Ma jednak wątpliwości, gdyż obowiązuje jeszcze zarządzenie nr 16 ministra rolnictwa, leśnictwa i gospodarki żywnościowej, gdzie w dziale IX wymienia się pracę w gospodarce komunalnej i podaje szczegółowy wykaz stanowisk. Skąd pracodawca ma wiedzieć, pod jaki resort podlega? Kto udzieli wiążącej informacji w tej sprawie? – pyta czytelnik.
O rozstrzygnięcie, które zarządzenie resortowe zawierające wykaz pracy w szczególnych warunkach stosuje się do pracowników zakładu pracujących w takich warunkach, pracodawca powinien zwrócić się do Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej lub do ZUS.
Odpowie resort lub ZUS
Postępowanie ustalające, czy osoba zainteresowana spełnia warunki do nabycia świadczeń z ubezpieczeń społecznych (jak również udzielanie porad w tych sprawach), należy do kompetencji jednostek organizacyjnych ZUS. Przesądzają o tym art. 115 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. DzU z 2015 r., poz. 748) oraz art. 68 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. DzU z 2015 r., poz. 121).
Potwierdzając w świadectwie pracy (zaświadczeniu) okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach (na określonym stanowisku), pracodawcy powinni powoływać się na taki rodzaj pracy, który wymienia odpowiedni wykaz, dział i pozycja rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (DzU nr 8, poz. 43 ze zm., dalej rozporządzenie RM).
Taki zakres informacji wymagany jest wyłącznie dla tych zakładów, które nigdy nie stosowały resortowych wykazów prac w szczególnych warunkach. U pracodawców, którzy mieli resortowe wykazy, w wydawanym przez nich świadectwie pracy trzeba zarówno powołać rodzaj aktywności realizowanej w szczególnych warunkach – ściśle według wykazu, działu i pozycji rozporządzenia RM – jak i określić stanowisko pracy wymienione w wykazie, dziale, pozycji odpowiedniego resortowego zarządzenia.
Przykład
Od 1 stycznia 1990 r. do dzisiaj zainteresowany pracuje jako kierowca samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony. Jaki wykaz, dział oraz pozycja rozporządzenia RM czy właściwego zarządzenia resortowego określają, że jest to praca wykonywana w szczególnych warunkach?
„Prace kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony..." występują zarówno w dziale nr VIII poz. 2 pkt 5 wykazu A stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 64 ministra komunikacji z 29 czerwca 1983 r. w sprawie prac w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu komunikacji, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego (DzUrz MK nr 10, poz 77), jak i w pkt 2 działu VIII załącznika nr 1 do rozporządzenia RM.
W przypadkach, do których odnoszą się zarządzenia resortowe, należy je powołać w świadectwie pracy. Jeżeli w świadectwie wykazano okres zatrudnienia w szczególnych warunkach, ale nie ma w nim wymaganych szczegółowych informacji, ZUS przeprowadza postępowanie wyjaśniające.
Kopie z archiwum
Jeśli zakład zlikwidowano, ustalenie okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach nastąpi wyłącznie na podstawie kopii istniejących dokumentów (potwierdzonych za zgodność z oryginałem), wydanych przez archiwum lub innego przechowawcę. Archiwum przechowujące dokumentację pracowniczą (bądź inny przechowawca) może wydać tylko uwierzytelnioną kopię istniejącego świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Nie jest natomiast uprawnione do stwierdzania takich faktów i tworzenia nowych dokumentów. Jako środki dowodowe dopuszczalne są też kserokopie dokumentów potwierdzające okresy realizacji pracy w szczególnych warunkach, sporządzone na podstawie posiadanej pracowniczej dokumentacji osobowej, jeśli dzięki nim można ustalić taki okres.
Nieścisłości wyjaśni sąd
Gdyby się okazało, że nie ma odpowiednich dokumentów lub te złożone zawierają nieścisłości albo budzą jakiekolwiek wątpliwości (np. wykaz nie wymienia wskazanego przez pracodawcę rodzaju pracy), ZUS ma prawo wydać decyzję odmowną. W takiej sytuacji zainteresowani mogą dochodzić swoich praw w sądowym postępowaniu odwoławczym. W nim dopuszczalne jest przeprowadzenie wszelkich dowodów, aby wykazać okoliczności wpływające na prawo do świadczenia, czyli w tym wypadku wcześniejszej emerytury. I to zarówno wtedy, gdy pracodawca wystawił świadectwo pracy, a ZUS kwestionuje jego treść, jak i wtedy, gdy taki dokument z żadnych przyczyn nie może być sporządzony. Sąd musi bowiem rozważyć na nowo cały zebrany w sprawie materiał i ma prawo do jego własnej oceny (art. 233 § 1 kodeksu postępowania cywilnego).
Stosownie do art. 365 § 1 k.p.c. prawomocny wyrok sądu wiąże zarówno strony, jak i sąd, który go wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe, w tym ZUS.
