Chronieni przed zwolnieniem blokują firmie decyzje kadrowe

W firmach, w których wielu pracowników należy do związków zawodowych, trudniej zrealizować decyzje dotyczące ich zatrudniania. Działacze związkowi są bowiem chronieni przed zwolnieniem, a to, jaka liczba etatów będzie w ten sposób blokowana, zależy od liczebności organizacji.

Stałość nie tylko w angażu

Ochrona związkowców nie ma jedna charakteru bezwzględnego i za najcięższe przewinienia szef może działaczowi związkowemu wręczyć nawet dyscyplinarkę. Jeśli nie był to jednak naprawdę rażący przypadek, trudno będzie obronić tę decyzję przed sądem.

Istota gwarancji stosunku pracy związkowców sprowadza się do tego, że zatrudniający nie może wypowiedzieć ani rozwiązać go z etatowcem podlegającym ochronie bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej (zoz). Co więcej, szef nie ma prawa ani zwolnić takiej osoby, ani jednostronnie zmienić warunków pracy lub płacy na niekorzyść chronionego działacza >patrz ramka. Przede wszystkim dotyczy to wypowiedzenia zmieniającego dla zatrudnionego na umowę o pracę, ale nie tylko. Zakaz „jednostronnej zmiany warunków pracy lub płacy na niekorzyść pracownika" z art. 32 ust. 2 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (tekst jedn. DzU z 2014 r., poz. 167, dalej: ustawa o zz) obejmuje zarówno zmiany, które mogłyby być wprowadzone do angażu w drodze wypowiedzenia zmieniającego, jak i inne zmiany na niekorzyść pracownika, wprowadzone jednostronnie przez pracodawcę, dotyczące stosunku pracy opartego też na innych podstawach niż umowa o pracę. Tak uznał Sąd Najwyższy w wyroku z 29 września 2001 r. (I PKN 31/00).

Informacja to podstawa

Szef musi wiedzieć, który z podwładnych jest szczególnie chroniony. Dzięki temu wypowie angaż bez zgody zarządu zoz pracownikowi będącemu członkiem tego gremium, jeśli pracodawcy nie został on imiennie wskazany jako chroniony. Podanie szefowi imiennej listy jest warunkiem objęcia protekcją. Aby podlegać tej ochronie, nieistotna jest podstawa nawiązania stosunku pracy działacza.

W wyroku z 7 maja 2013 r. (I PK 285/12) SN przyjął natomiast, że skuteczne udzielenie ochrony szczególnej działaczowi związkowemu wymaga podjęcia uchwały wskazującej go imiennie oraz udzielenia mu upoważnienia do reprezentowania organizacji związkowej. Z przepisu tego nie wynika natomiast, aby obie te czynności musiały być dokonane jednocześnie – w jednej uchwale.

Dwie metody liczenia

Liczba etatowców chronionych przed zwolnieniem z powodu przynależności związkowej zależy od tego, czy zoz ma charakter organizacji reprezentatywnej w rozumieniu art. 24125a kodeksu pracy. Reprezentatywną zoz jest organizacja związkowa:

- będąca jednostką organizacyjną albo organizacją członkowską ponadzakładowej organizacji uznanej za reprezentatywną na podstawie art. 24117 § 1 pkt 1 k.p., pod warunkiem, że zrzesza co najmniej 7 proc. pracowników zatrudnionych u pracodawcy, lub

- zrzeszająca co najmniej 10 proc. zatrudnionych u pracodawcy.

Jeżeli żadna z zoz nie spełnia tych wymogów, reprezentatywną zoz będzie ta zrzeszająca największą liczbę pracowników.

Organizacja, która nie ma takiego charakteru, jako chronionego może wskazać tylko jednego pracownika (członka zarządu lub innego członka związku uprawnionego do jego reprezentacji wobec pracodawcy).

Ilość chronionych członków reprezentatywnego związku zależeć może od liczebności członków tej organizacji albo od liczby osób stanowiących kadrę kierowniczą w zakładzie. Wybór kryterium określającego liczbę chronionych działaczy należy jednak do zarządu zoz, a nie do pracodawcy.

Aby umożliwić związkowcom ocenę, która z metod wyliczenia liczby chronionych jest korzystniejsza, pracodawca na piśmie musi powiadomić zarząd zoz o tym, ile osób stanowi kadrę kierowniczą w zakładzie >patrz ramka 2. Informacji tej udziela w ciągu siedmiu dni na pisemną prośbę zarządu zoz.

Liczba pracowników wskazanych przez zarząd związku do ochrony nie może przewyższać ilości osób stanowiących ustaloną w podany sposób kadrę kierowniczą pracodawcy. To tzw. metoda parytetowa ustalania liczby pracowników szczególnie chronionych.

Druga metoda, tzw. progresywna, polega na tym, że liczba chronionych pracowników wzrasta wraz z liczbą członków zoz. Jako podstawę wyliczeń objętych gwarancją przyjmuje się tu liczbę członków organizacji wynikającą z informacji przekazywanych pracodawcy na koniec każdego kwartału.

Liczbę chronionych ustala się tak: jeśli zoz zrzesza do 20 członków, związek ma prawo wskazać pracodawcy dwóch pracowników podlegających ochronie. W organizacji zrzeszającej więcej niż 20 członków będących pracownikami objętych ochroną jest dwóch etatowców oraz dodatkowo:

- po jednym pracowniku na każde rozpoczęte 10 członków tej organizacji będących pracownikami, w przedziale od 21 do 50 tych członków,

- po jednym pracowniku na każde rozpoczęte 20 członków tej organizacji, w przedziale od 51 do 150 tych członków,

- po jednym pracowniku na każde rozpoczęte 30 członków tej organizacji, w przedziale od 151 do 300 tych członków,

- po jednym pracowniku na każde rozpoczęte 40 członków tej organizacji, w przedziale od 301 do 500 tych członków,

- po jednym pracowniku na każde rozpoczęte 50 członków tej organizacji, w przedziale powyżej 500 tych członków.

Jeśli szef uchyli się od podania informacji, jak liczna jest kadra kierownicza, naraża się na zarzut utrudniania działalności związkowej i odpowiedzialność karną. Do czasu otrzymania danych związek może i tak ustalić liczbę chronionych według metody progresywnej.

Komitet założycielski związku zawodowego ma natomiast prawo wskazać co najwyżej trzech swoich członków, którzy będą podlegać ochronie. Jeżeli zarząd zoz bądź komitet założycielski nie wskażą imiennej listy chronionych, protekcja z mocy prawa przysługuje przewodniczącemu zoz bądź przewodniczącemu komitetu założycielskiego. Trwa ona do czasu przedłożenia listy osób podlegających ochronie.

Początek i koniec protekcji

Ochrona przysługuje przez czas określony uchwałą zarządu, a po jego upływie – dodatkowo przez czas odpowiadający połowie okresu wskazanego uchwałą, ale nie dłużej niż przez rok.

Przykład

Związek wskazał, że ochrona jednego z działaczy przysługuje przez trzy lata. Faktycznie etat ma pewny przez cztery lata. Według uchwały drugi działacz ma być chroniony przez sześć miesięcy, faktycznie więc jego etat będzie niezagrożony przez rok.

Który działacz nie do ruszenia

- imiennie wskazany uchwałą zarządu członek tego zarządu,

- inny pracownik będący członkiem zakładowej organizacji związkowej, upoważniony do jej reprezentowania wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy,

- imiennie wskazani członkowie komitetu założycielskiego związku zawodowego,