Od ich wartości początkowej można dokonywać odpisów amortyzacyjnych w pierwszym podatkowym roku ich używania przy zastosowaniu stawek podanych w wykazie podwyższonych o współczynnik nie wyższy niż 2 (czyli 40 proc. stawki).
W następnych latach podatkowych amortyzację oblicza się od ich wartości początkowej pomniejszonej o dotychczasowe odpisy amortyzacyjne, ustalonej na początek kolejnych lat ich używania. Począwszy od roku podatkowego, w którym tak określona roczna kwota amortyzacji miałaby być niższa od rocznej kwoty amortyzacji obliczonej przy zastosowaniu metody liniowej, podatnicy zaczynają stosować tę drugą.
Odpisy nie zawsze co miesiąc
Zgodnie z art. 22h ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej środków trwałych dokonuje się, co do zasady, począwszy od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym ten środek lub wartość wprowadzono do ewidencji (wykazu) do końca tego miesiąca, w którym następuje zrównanie sumy odpisów amortyzacyjnych z ich wartością początkową lub w którym postawiono je w stan likwidacji, zbyto lub stwierdzono ich niedobór.
Ustęp 4 tego przepisu stanowi, że podatnicy mogą dokonywać odpisów amortyzacyjnych w równych ratach co miesiąc albo w równych ratach co kwartał, albo jednorazowo na koniec roku podatkowego.
Suma odpisów amortyzacyjnych od środków trwałych dokonanych w pierwszym roku podatkowym, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji, nie może przekroczyć wartości tych odpisów przypadających za okres od wprowadzenia ich do ewidencji (wykazu) do końca tego roku podatkowego.
Warto podkreślić, że podatnikowi nie zawsze opłaca się skracanie okresu amortyzacji. Raczej nie ma sensu tego robić, jeśli w danym roku firma przynosi stratę (chyba że w dwóch kolejnych latach spodziewane są duże dochody). W takiej sytuacji przedsiębiorca powinien raczej pomyśleć o wydłużeniu okresu amortyzacji.
Przepisy pozwalają bowiem także na obniżenie stawki amortyzacyjnej, czego skutkiem jest przesunięcie momentu wykazania kosztów uzyskania przychodów na kolejne lata. Dzięki temu możliwość ich podatkowego rozliczenia nie przepadnie (stratę podatkową można bowiem uwzględniać tylko w pięciu kolejnych latach podatkowych, ale w żadnym z nich nie można odliczyć więcej niż połowę takiej straty).
Pojazd kupiony przed laty
Przedsiębiorca może zaliczyć do majątku firmy kupiony wiele lat temu samochód.
Takie rozwiązanie się opłaca, ponieważ pozwala zaliczyć do kosztów firmy wydatki poniesione na długo przed założeniem firmy. Wystarczy, że znajdziemy fakturę lub umowę dokumentującą nabycie pojazdu. To dlatego, że wtedy podatnik, który zaliczy prywatny samochód do majątku przedsiębiorstwa, nalicza amortyzację od ceny nabycia, nawet gdy jest ona wielokrotnie wyższa od obecnej wartości rynkowej.
Dlaczego? Zgodnie z art. 22g ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT w razie odpłatnego nabycia środków trwałych za wartość początkową uważa się cenę ich nabycia. Tej zasady nie stosuje się w sytuacji określonej art. 22g ust. 8 ustawy o PIT. Stanowi on, że jeśli nie można ustalić ceny nabycia środków trwałych lub ich części nabytych przez podatników przed dniem założenia ewidencji środków trwałych, to wartość początkową przyjmuje się w wysokości wynikającej z wyceny dokonanej przez podatnika. Dokonując jej, należy uwzględnić cenę rynkową środków trwałych tego samego rodzaju z grudnia roku poprzedzającego rok założenia ewidencji lub sporządzenia wykazu oraz stanu i stopnia ich zużycia.
Organy podatkowe przyznają jednak, że jeśli podatnik posiada fakturę lub umowę dokumentującą zakup samochodu, to ona jest podstawą do ustalenia jego wartości początkowej. Potwierdzają zatem, że w takiej sytuacji nie ma bowiem zastosowania 22g ust. 8 ustawy o PIT.
W praktyce oznacza to, że wprowadzając do ewidencji środków trwałych kupiony dawno temu do celów prywatnych samochód (czyli decydując, że będziemy go używać do celów prowadzonej działalności gospodarczej), możemy zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wydatki poniesione nawet kilkanaście lat temu.
Co istotne, będzie tak nawet wtedy, gdy pojeździmy takim samochodem krócej, niż wynosi okres jego amortyzacji, i następnie zdecydujemy się na jego sprzedaż. Wtedy bowiem najprawdopodobniej w związku ze zbyciem pojazdu poniesiemy stratę podatkową, którą uwzględnimy w rozliczeniach podatku dochodowego.
Przykład
Pan Zbigniew w 2000 r. kupił nowy samochód osobowy za 60 tys. zł. Do dziś jest jego właścicielem. Obecna wartość rynkowa samochodu to około 10 tys. zł.
W październiku 2012 r. pan Zbigniew założył firmę. Postanowił, że samochód będzie wykorzystywał tylko w działalności gospodarczej. Może więc wprowadzić go do ewidencji środków trwałych na podstawie faktury zakupu z 2000 r. Warto ją odszukać.
Dzięki temu pan Zbigniew co miesiąc zaliczy do kosztów uzyskania przychodów odpis amortyzacyjny w wysokości 1000 zł (amortyzacja liniowa przy zastosowaniu 20 proc. stawki).
Jeśli natomiast po roku (po zaliczeniu do kosztów 12 odpisów amortyzacyjnych) pan Robert zdecyduje się na sprzedaż samochodu (załóżmy, że cena wyniesie wtedy 8000 zł), to z tego tytułu wykaże stratę podatkową w wysokości 40 tys. zł.
Wynika to z następującego obliczenia:
8 tys. zł - (60 tys. zł - 12 tys. zł) = - 40 tys. zł
Jak obliczyć wartość początkową
Odpisów amortyzacyjnych dokonuje się od wartości początkowej środków trwałych. W przypadku zakupu podstawą obliczenia wartości początkowej jest to cena nabycia, czyli kwota należna zbywcy.
Należy ją jednak powiększyć o koszty związane z zakupem naliczone do dnia przekazania środka trwałego do używania (m.in. odsetki i prowizje bankowe) oraz pomniejszyć o VAT, który nabywca ma prawo odliczyć. W przypadku importu cena nabycia obejmuje cło i podatek akcyzowy od importu składników majątku.
Zakup na kredyt
Z art. 22g ust. 3 ustawy o PIT wynika, że cenę nabycia powiększają naliczone do dnia przekazania środka trwałego odsetki i prowizje związane z zakupem środka trwałego.
Płacone później przez nabywcę oprocentowanie jest zaliczane bezpośrednio do kosztów uzyskania przychodów.
Spłata samej raty kredytu oczywiście nie jest kosztem podatkowym (tak samo jak wcześniej sam kredyt nie jest przychodem).
Podstawa prawna
- Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity DzU z 2012 r. nr 51, poz. 307 ze zm.)
Autor jest doradcą podatkowym w kancelarii KNDP
