Jak przygotować sądy na drugie uderzenie pandemii koronawirusa

Rozprawę lub posiedzenie jawne przeprowadza się przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie ich na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w nich uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy lub posiedzenia jawnego bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w nim uczestniczących. Wydaje się, że dla stron reprezentowanych przez profesjonalnych pełnomocników taka formuła prowadzenia rozpraw powinna być już dziś obligatoryjna. Obligatoryjne powinno być również przesłuchanie w taki sposób świadków wnioskowanych przez profesjonalnych pełnomocników przy ich aktywnym wsparciu.

W drugiej instancji należy odwrócić zasadę, że strony mogą się sprzeciwić skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, gdyż taka konstrukcja tego przepisu uruchomiła lawinowy obieg korespondencji między sądami a stronami, co w dobie pandemii stwarza zagrożenia dla wszystkich uczestników procesu. Należy więc wprowadzić jako zasadę posiedzenie niejawne, a wyjątkowo strony mogą w uzasadnionych przypadkach wnioskować o rozprawę, co jednak powinno być każdorazowo ocenione przez sąd. W tym przypadku również formuła e-rozprawy powinna być obligatoryjna dla profesjonalistów.

Elektroniczny obieg korespondencji

Sąd nie są w stanie funkcjonować bez sprawnie działającego obiegu korespondencji. Jest oczywiste, że zakłócenia w działaniu operatora pocztowego w czasie pandemii to tylko kwestia czasu i wzrostu liczby zachorowań. Szkoda, że w tym wypadku zwyciężyły jednak partykularne interesy nad dobrem wymiaru sprawiedliwości. Konieczny jest powrót do pierwotnie zakładanego e-obiegu korespondencji, który powinien być obligatoryjny dla profesjonalnych pełnomocników i zalecany pozostałym stronom. Doręczenia powinny być dokonywane przede wszystkim za pośrednictwem adresów poczty mailowej, która już dziś jest uznawana na całym świecie za podstawowy, jeśli nie najbardziej elementarny, środek komunikacji. Pandemia może sparaliżować sądy, jeśli zostanie zachowana tradycyjna papierowa forma korespondencji. Na pewno też utrudni kontakt obywatela z sądem, jeśli zostanie zachowana dotychczasowa formuła.

Zasoby ludzkie

Sądy nie są w stanie funkcjonować bez czynnika ludzkiego, a szczególnie bez sędziów. Cała infrastruktura sądowa, pracownicy, administracja, asystenci nie mają racji bytu, jeśli w sądach zabraknie sędziów. Należy więc umożliwić sędziom nie tylko zdalne orzekanie, ale także wprowadzić elektroniczną postać wyroku i orzeczeń, aby umożliwić sądom realne działanie w czasie pandemii. W przyszłości zaś nieodzowne stanie się prowadzenie akt elektronicznych.

Warto również rozważyć odstąpienie od zasady orzekania w składach kolegialnych szczególnie w drobnych sprawach, w których już dziś kolegialność orzekania nie ma racjonalnego uzasadnienia. Odstąpienie od zasady kolegialności pozwoli również poprawić efektywność postępowań sądowych, co jest niezwykle doniosłe w czasie pandemii i ograniczy kontakty między samymi sędziami w sytuacji zagrożenia koronawirusem. Należy się przygotować na długotrwałe zakłócenie w normalnym funkcjonowaniu sądów oraz wdrożyć działania chroniące sędziów i pracowników, aby sądy mogły być w tych trudnych czasach użyteczne dla obywateli.

Niewykluczone, że znów trzeba będzie wrócić do podziału spraw i katalogu spraw pilnych. Jeśli bowiem sytuacja pandemiczna będzie się pogarszać, to bez wdrożenia racjonalnych środków zaradczych sądy czeka przymusowy lockdown.