Zasiłek chorobowy: kiedy skutecznie uda się zainwestować w wyższy zasiłek

Dylemat, czy płacić na ZUS więcej, ma wielu przedsiębiorców, którzy są świadomi, że niedługo przyjdzie im skorzystać z zasiłków wypłacanych z ubezpieczenia chorobowego. Najczęściej dotyczy to kobiet w ciąży, które chcą sobie zapewnić wyższy zasiłek macierzyński.

Jeszcze jakiś czas temu możliwość podniesienia podstawy wymiaru składek z niewielkim wyprzedzeniem przez uzyskaniem prawa do świadczenia była mocno kontrowersyjna. Przedsiębiorca ryzykował, a  właściwie mógł być pewien, że ZUS będzie chciał podważyć prawidłowość takiego postępowania.

Jednak Sąd Najwyższy wyrokiem z 21 kwietnia 2010 r. (II UZP 1/10) dał takim rozwiązaniom zielone światło. Uznał, że ZUS nie ma prawa kwestionować wysokości podstawy składki chorobowej, jaką zadeklarował prowadzący pozarolniczą działalność.

Tym samym podniesienie tej podstawy, przy braku innych przesłanek wskazujących na zamiar wyłudzenia świadczenia chorobowego, przestało być traktowane jak kombinatorstwo.

Pozostaje jednak kwestia tego, czy warto z tej możliwości skorzystać. Na pewno wcześniej trzeba przeanalizować wszystkie za i przeciw. Inaczej więcej pieniędzy z portfela ubędzie, niż przybędzie.

Nie mniej niż

Z zasady nikt nie płaci na ZUS więcej, niż musi. Dlatego większość przedsiębiorców reguluje opłaty na ubezpieczenia od najniższej możliwej podstawy wymiaru. Obecnie obowiązują takie dwie:

- standardowa, tj. w wysokości 60 proc. przeciętnego planowanego na dany rok wynagrodzenia (w 2012 r. – 2115,60 zł),

- preferencyjna, przez pierwsze 24 miesiące prowadzenia działalności (ale nie dla wszystkich) równa 30 proc. minimalnej płacy (w 2012 r. – 450 zł).

Od niższej kwoty przedsiębiorca może zapłacić składki tylko wtedy, gdy biznes prowadził przez część miesiąca, ponieważ rozpoczął go lub zakończył w trakcie jego trwania albo gdy był zdrowotnie niedysponowany i pobierał zasiłek z ubezpieczenia społecznego.

Ograniczenie podstawy składek działa oczywiście tylko w jedną stronę. Zawsze można ją podnieść do dowolnej kwoty. Trzeba przy tym pamiętać o  dwóch limitach:

- w trakcie roku nie można opłacić składek emerytalno-rentowych od kwoty wyższej niż 30-krotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (w 2012 r. jest to 105 780 zł),

- miesięczna podstawa składki chorobowej nie może przekraczać 250 proc. przeciętnej płacy w poprzednim kwartale (od czerwca do sierpnia granica ta wynosi 9115,23 zł).

Ten drugi limit, dotyczący miesięcznej składki chorobowej, to pierwsza pułapka czyhająca na przedsiębiorcę.

Nie wszystkie składki w górę

Pochopne zadeklarowanie wysokiej podstawy składki chorobowej wiąże się z dwiema sprawami.

Przede wszystkim nie da się podnieść wyłącznie tej opłaty. Podstawą jej wymiaru jest bowiem kwota, od której naliczane są składki emerytalno-rentowe (art. 20 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; tekst jedn. DzU z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.).

Zatem i te składki będą wyższe, a one pociągną za sobą również konieczność naliczenia od wyższej podstawy składki wypadkowej i tej na Fundusz Pracy. Nie ma to wpływu jedynie na wysokość opłaty na ubezpieczenie zdrowotne. Ona jest ustalana na odrębnych zasadach.

Drugi element, który warto wziąć pod uwagę, to zadeklarowanie zbyt wysokiej podstawy składki. Limit 250-proc. przeciętnej płacy dotyczy tylko składki chorobowej. Może się więc okazać, że wszystkie opłaty – poza właśnie tą pożądaną – będą wyższe. W konsekwencji, mimo znacznie podniesionych opłat, zasiłek ZUS i tak wyliczy od podstawy wymiaru składki chorobowej.

Przykład

Pani Alina, właścicielka salonu kosmetycznego, jest w czwartym miesiącu ciąży. Do tej pory z działalności opłacała tylko obowiązkowe składki. W związku ze zbliżającym się rozwiązaniem postanowiła zgłosić się również do dobrowolnego chorobowego. Jako podstawę wymiaru składek zadeklarowała 12 tys. zł. Od takiej kwoty chce zapłacić składki za okres od lipca do listopada 2012 r.

Jeśli zadeklaruje taką podstawę, będzie od niej musiała naliczyć wszystkie składki poza chorobową. Dla tej limit przez najbliższe dwa miesiące wynosi 9115,23 zł. Od września na pewno tylko nieznacznie się zmieni. Tym samym ZUS i tak naliczy zasiłek macierzyński od kwoty nie wyższej niż średnia podstawa wymiaru składki chorobowej z pełnych miesięcy przed urodzeniem dziecka.

Z racji podniesionych składek emerytalno-rentowych  pani Alina może jedynie liczyć na trochę wyższą w przyszłości emeryturę lub rentę. Ewentualnie w sytuacji, gdyby uzyskała prawo do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego – tj. w związku z  wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową – opłacana na to ubezpieczenie składka podniesie wysokość tego świadczenia.

Co przed podwyżką

Kolejna sprawa, którą warto rozważyć, to kwestia zasad ustalania podstawy wymiaru zasiłku. Z reguły stanowi ją przeciętna kwota przychodu, od którego została opłacona składka na  ubezpieczenie chorobowe za  ostatnie 12 miesięcy przed  uzyskaniem prawa do świadczenia (art. 48 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa; tekst jedn. DzU z 2010 r. nr 77, poz. 512 ze zm.).

Zwykle więc wyższe opłaty poniesione przez miesiąc czy dwa nie przyniosą wymiernych korzyści. Wręcz odwrotnie – inwestycja nie zwróci się mimo długiego okresu pobierania zasiłku.

Przykład

Pan Krystian uznał, że w związku ze zbliżającym się terminem operacji w październiku opłaci składki od wyższej niż zwykle podstawy wymiaru składek. Do tej pory deklarował najniższą kwotę, tj. 60 proc. przeciętnej prognozowanej płacy. Od samego początku wykonywania działalności zgłosił się również do ubezpieczenia chorobowego.

Składki za maj i czerwiec uregulował od podstawy wynoszącej 5 tys. zł. Okazało się, że jego operacja odbędzie się już w lipcu. Oznacza to, że ZUS naliczy mu zasiłek, biorąc pod uwagę podstawę wymiaru składki chorobowej za okres od lipca 2011 r. do czerwca 2012 r. Koszt podniesionych składek naliczonych od 5 tys. zamiast 2115,60 zł zwiększył się za te dwa miesiące o 1981,58 zł:

2115,60 zł x 34,35 proc. (19,52 proc. emerytalna + 8 proc. rentowa + 2,45 chorobowa + 1,93 wypadkowa + 2,45 na Fundusz Pracy) = 726,71 zł

5000 zł x 34,35 proc. = 1717,50 zł

1717,50 zł – 726,71 zł = 990,79 zł x 2 m-ce = 1981,58 zł.

Natomiast ZUS ustali wysokość zasiłku chorobowego następująco >patrz tabelka.

Wychodzi więc na to, że pan Krystian za każdy dzień w maju i czerwcu zapłacił więcej składek o 33 zł, natomiast na dziennej kwocie zasiłku zyska 11,06 zł brutto. Za każde 30 dni zapłacił więc składek więcej o 990 zł, a zyska na miesięcznej wypłacie tylko 1/3 tej kwoty. Musiałby zatem chorować przynajmniej przez pół roku, żeby w ogóle ta „nadpłata” mu się zwróciła.

Równie niefortunna może się okazać sytuacja, w której przedsiębiorca podniesie podstawę wymiaru składek, a potem choruje z przerwami, ale każda z nich jest krótsza niż trzy miesiące kalendarzowe. W takiej sytuacji podstawę wymiaru zasiłku po przerwie ustala się z tych samych miesięcy, z których zostało naliczone świadczenie przed przerwą. Może się wtedy okazać, że ZUS w nieskończoność cofa się w liczeniu wysokości zasiłku do miesięcy, kiedy przedsiębiorca opłacał składki od niższej podstawy wymiaru.