Dodatkowa opłata to sankcja za uchylanie się od regulowania składek. Przedsiębiorca może jednak wystąpić do sądu o uwolnienie go od tego obowiązku, wykazując, że brak opłat do ZUS nastąpił z niezawinionych przez niego przyczyn.
Nałożenie opłaty dodatkowej przewiduje art. 24 ust. 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. DzU z 2015 r., poz. 121 ze zm., dalej ustawa o sus). W myśl tego przepisu w razie braku składek lub uregulowania ich w zaniżonej wysokości ZUS może wymierzyć płatnikowi dodatkową opłatę do 100 proc. niezapłaconych składek.
Przepis przewiduje, że ZUS może nałożyć dodatkową opłatę. Nie jest to więc jego obowiązek, tylko prawo wymierzenia przy uwzględnieniu okoliczności, które spowodowały zaniechanie lub nieterminowe opłaty.
Ważny powód
Celem opłaty dodatkowej jest dyscyplinowanie niesolidnych płatników. Wymierzenie opłaty dodatkowej należy do sfery tzw. swobodnego uznania ZUS. Ma ono jednak granice prawne, które tworzą przepisy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym, przepisy prawa materialnego. Podejmując czynność z zakresu swobodnego uznania, organ jest związany zarówno przepisem, jak i jego celem oraz normami etycznymi. Przy decydowaniu o tej opłacie ZUS musi brać pod uwagę sytuację gospodarczą oraz inne przyczyny: możliwości płatnicze dłużnika, stan jego finansów oraz celowość opłaty stanowiącej dla płatnika dodatkowe obciążenie. Zastosowanie opłaty ma bowiem sens, gdy – przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności – można przewidywać, że spełni ona lub może spełnić założony cel dyscyplinujący. To zaś jest powiązane głównie z przyczynami niepłacenia składek lub uregulowania ich w zaniżonej wysokości. Te mogą zależeć od płatnika lub nie, być przez niego zawinione lub niezawinione.
Inaczej należy traktować tego, który opóźnia się z opłatą składek, choć ma dobrą sytuację ekonomiczną, a inaczej tego, który boryka się z trudnościami finansowymi. Przy stosowaniu opłaty dodatkowej powinien być wzięty pod uwagę także dotychczasowy stosunek płatnika do opłacania ZUS. Podobnie podnosił Sąd Najwyższy w wyroku z 18 stycznia 2008 r. (II UK 98/07). Stwierdził, że do wymierzenia opłaty dodatkowej z art. 24 ust. 1 ustawy o sus konieczne jest ustalenie winy płatnika składek w ich braku lub opłaceniu w zaniżonej wysokości.
