Odzyskanie zdrowia
Drugi z przypadków, gdy ubezpieczonemu grozi utrata prawa do zasiłku chorobowego, to sytuacja, w której zwolnienie wykorzystywane jest niezgodnie z jego przeznaczeniem. Celem przebywania na zwolnieniu jest regeneracja sił i powrót do zdrowia. Zatem w pierwszej kolejności wykorzystywaniem zwolnienia w sposób sprzeczny z jego przeznaczeniem jest takie zachowanie, które ten cel niweczy. Innymi słowy, ubezpieczony wykonuje czynności, które nie tylko przekreślają możliwość powrotu przez niego do zdrowia, ale również wydłużają okres przebywania na zwolnieniu. Jak ujął to Sąd Najwyższy w wyroku z 22 listopada 2000 r. (II UKN 71/00): „Nadużycie prawa do zasiłku chorobowego przez wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem nie jest równoznaczne z naruszeniem zakazu wykonywania jakiejkolwiek pracy, ale tylko pracy innej niż objęta zwolnieniem oraz wymagającej wykonywania czynności przeciwwskazanych dla odzyskania zdrowia. Inaczej mówiąc, w czasie zwolnienia lekarskiego pracownik może wykonywać w ramach swojej pracy pewne czynności pod warunkiem, że nie otrzymuje za nie wynagrodzenia oraz że nie przeszkadzają mu one w odzyskaniu stanu, jaki był celem udzielonego zwolnienia, czyli zdrowia. Nie chodzi tu zresztą jedynie o odzyskanie pełnej zdolności do pracy, gdyż zdrowie może być traktowane nie tylko jako stan braku objawów patologicznych, ale także jako stan pełnej sprawności fizycznej, psychicznej i społecznej, a więc pełnej zdolności organizmu do utrzymywania równowagi między nim a środowiskiem zewnętrznym".
Własne poprawki
Ostatnim przypadkiem, kiedy zasiłek nie przysługuje, jest sytuacja, w której zaświadczenie lekarskie zostało sfałszowane. Wystarczy już samo przerobienie symbolu choroby (por. uchwała SN z 5 listopada 1987 r., III UZP 43/87). Co jednak zrozumiałe, mimo literalnego brzmienia przepisu skutek w postaci braku przyznania czy też nakazanie zwrotu już pobranego świadczenia ma nie tyle samo podrobienie dokumentu, ile jego wykorzystanie.
Podmiotem uprawnionym do kontrolowania ubezpieczonych co do prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem oraz do formalnej kontroli zaświadczeń jest ZUS oraz płatnicy składek. Szczegółowe zasady i tryb kontroli określa rozporządzenie MPiPS z 27 lipca 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy oraz formalnej kontroli zaświadczeń (DzU nr 65, poz. 743).
Podpis na fakturze tylko przy braku zastępcy
Sylwia Puzynowska, radca prawny, Kancelaria Prawa Pracy
O tym, że zasiłek się nie należy, nie decyduje podstawa prawna, ale charakter wykonywanych czynności. Odchodząc bowiem od rygorystycznego podejścia, Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że pracą zarobkową jest taka aktywność zawodowa, która wiąże się z osobistym świadczeniem pracy. W tym rozumieniu ubezpieczony zachowuje prawo do zasiłku chorobowego, gdy wykonywana przez niego aktywność zawodowa przybiera jedynie charakter formalnoprawnych czynności, do jakich zobowiązany jest ubezpieczony jako pracodawca, lub też polega jedynie na podpisywaniu dokumentów finansowych przygotowanych przez inną osobę (por. wyrok SN z 4 kwietnia 2012 r., II UK 186/11 oraz wyrok SN z 5 października 2005 r., I UK 44/05).
Do stanowiska tego należy jednak podchodzić niezwykle ostrożnie, mając na uwadze konkretny stan faktyczny oraz możliwość zastąpienia ubezpieczonego w wykonywaniu tych czynności przez inną osobę. Zgodnie bowiem z wyrokiem SN z 15 czerwca 2007 r. (II UK 223/06): „możliwość uznania, że nie dochodzi do utraty prawa do zasiłku chorobowego, występuje tylko w razie podjęcia incydentalnej i wymuszonej okolicznościami aktywności zmierzającej do osiągnięcia zarobku w czasie pobierania tego zasiłku".
