Niskopłatne zlecenie nie zwolni ze składek z biznesu

Mając kilka tytułów do ubezpieczeń społecznych, składki najczęściej odprowadza się od jednego, obowiązkowego tytułu. W doktrynie zostały one podzielone na dwie kategorie: tytuły „bezwzględne” i „ogólne”. Różnica między nimi polega na tym, że w pierwszym przypadku nigdy nie może dojść do zwolnienia z obowiązku ubezpieczenia, a w drugim jest taka furtka.

Takim bezwzględnym tytułem jest etat. Składki od niego zawsze trzeba odprowadzać. Ale co w sytuacji, gdy płatnik równocześnie prowadzi działalność gospodarczą i zlecenie? Dużo zależy od tego, jaki przychód osiąga z umowy cywilnej.

- Prowadzę działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej oraz jako wspólnik spółki jawnej. Jednocześnie mam dodatkowy tytuł do ubezpieczeń społecznych, umowę-zlecenie. Wynagrodzenie ze zlecenia nie przekracza najniższej kwoty, od jakiej muszę płacić składki jako przedsiębiorca. Dotarłem do decyzji ZUS nr 504/2011 z 16 sierpnia 2011 r. Mówi ona o rozstrzygnięciu, czy składki płacić ze zlecenia czy z racji prowadzenia działalności jako wspólnik spółki jawnej. Wnioskuję z niej, że mogę opłacać ubezpieczenia społeczne i zdrowotne ze zlecenia, a z działalności tylko zdrowotną. Czy mam rację? – pyta czytelnik

Dla zleceniobiorców ubezpieczenia społeczne są obowiązkowe. Tak wskazuje art. 6 ust. 2a pkt 4 i 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej ustawa o sus). Natomiast art. 9 ust. 2a tej ustawy przesądza o tym, jak wygląda obowiązek ubezpieczeń, gdy poza umową cywilną zleceniobiorca prowadzi jednocześnie działalność gospodarczą.

Zgodnie z tym przepisem priorytetowy jest tutaj biznes. To z niego trzeba opłacać obowiązkowo składki społeczne, jeżeli ze zlecenia podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest niższa niż obowiązująca przedsiębiorcę najniższa podstawa wymiaru składek z tytułu prowadzonej działalności. Zasada ta ma zastosowanie wtedy, gdy zlecenie nie jest wykonywane w ramach prowadzonej działalności. Gdyby tak było, byłby tylko jeden tytuł do opłacania składek – prowadzona działalność.

Ograniczona wolność

Gdy jedna osoba prowadzi kilka rodzajów pozarolniczej działalności, ma obowiązek opłacać składki społeczne z jednego biznesu, dowolnie przez siebie wybranego. Tak stanowi art. 9 ust. 3 ustawy o sus. Jeśli jednak w grę wchodzi – poza dwiema działalnościami – również dodatkowy tytuł do ubezpieczeń, jakim jest praca na zlecenie, to w pierwszej kolejności trzeba rozstrzygnąć zbieg tytułów między wykonywaniem pracy na podstawie umowy cywilnej a prowadzeniem działalności gospodarczej.

Gdy okaże się, że obowiązkowe są składki z działalności, bo zlecenie opiewa na kwotę niższą niż obowiązująca biznesmena najniższa podstawa składek z racji prowadzenia firmy, to nie uniknie on opłacania danin z działalności. To ze zlecenia składki są dobrowolne.

Bez ucieczki

Zasada rozstrzygania obowiązku ubezpieczeń na podstawie art. 9 ust. 2a ustawy o sus dotyczy również ubezpieczonych prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, którzy w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności mogą zadeklarować podstawę składek emerytalno-rentowych na poziomie nie niższym niż 30 proc. minimalnego wynagrodzenia.

Tutaj też symboliczne wynagrodzenie ze zlecenia nie uchroni przed firmowymi składkami. Omawiana regulacja ma bowiem przeciwdziałać ucieczce ze składkami do tytułów cywilnoprawnych z jeszcze mniejszą podstawą wymiaru składek.

Według uznania

Dopiero w dalszej kolejności przedsiębiorca może dokonać wyboru, z jakiego rodzaju pozarolniczej działalności chce odprowadzać składki na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne. Może zdecydować, czy będzie to własna firma, czy bycie wspólnikiem w spółce jawnej.

Jak prawidłowo zdecydować

Biorąc pod uwagę podział tytułów ubezpieczenia na bezwzględne i ogólne, można wyróżnić reguły zbiegu występujące na gruncie art. 9 ustawy o sus:

- jeżeli zbiegają się tytuły bezwzględne, obowiązek ubezpieczeń dotyczy każdego z nich,

- gdy równocześnie trwa tytuł bezwzględny z ogólnym, składki trzeba opłacać z tego pierwszego,

- jeśli jednocześnie występują tytuły ogólne, obowiązuje zasada pierwszeństwa w czasie.

Tytuły bezwzględne to wszystkie te wymienione w art. 9 ust. 1 ustawy o sus. W doktrynie wyróżnia się także tytuły ze względnym pierwszeństwem.

Są to wszystkie te, w przypadku których obowiązek ubezpieczenia nie powstaje, jeśli ubezpieczony posiada inny tytuł ubezpieczenia. Są wreszcie tytuły ogólne podlegające zbiegowi według reguły ubezpieczenia z tytułu, który powstał najwcześniej.