ZUS - Prezes odpowie za zaległości składkowe

Ustawodawca precyzyjnie uregulował odpowiedzialność członków zarządu spółek kapitałowych (z ograniczoną odpowiedzialnością i akcyjnej) za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Poprzez zawarte w art. 31 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=333804]ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.[/link], dalej ustawa systemowa) odesłanie ukształtował ją analogicznie do uregulowanej w art. 116 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=6BA4E66A4377FFC3DADE600DCB08FC93?id=176376]ordynacji podatkowej[/link] odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe.

Oznacza to, że gdy egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, członkowie zarządu spółki odpowiadają solidarnie za zaległości składkowe całym swoim majątkiem.

[srodtytul]Są granice[/srodtytul]

Dotyczy to tylko tych zaległości składkowych, których termin płatności upłynął w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.

Granice czasowe odpowiedzialności tworzą wyłącznie prawidłowo podjęte uchwały o powołaniu i odwołaniu ze składu zarządu. Nie ma przy tym znaczenia, czy zmiana składu tego organu zostanie ujawniona w Krajowym Rejestrze Sądowym [b](wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 września 2002 r., I SA/Ka 1259/ 01).[/b]

[wyimek]2 tygodnie to czas na wniesienie wniosku o upadłość, licząc od dnia, w którym dłużnik stał się niewypłacalny[/wyimek]

Dla odmiany utrata bytu prawnego przez spółkę wskutek ukończenia postępowania upadłościowego i wykreślenia tego podmiotu z KRS nie stanowi przeszkody w przeniesieniu odpowiedzialności za składki na członków zarządu spółki kapitałowej [b](uchwała Sądu Najwyższego z 4 grudnia 2008 r., II UZP 6/08)[/b].

Odpowiedzialność za zaległości składkowe spółek kapitałowych w organizacji ponoszą natomiast pełnomocnicy tych spółek, a jeżeli nie zostali powołani, to wspólnicy spółki w organizacji (w przypadku gdy wskazane spółki nie mają zarządu). Z kolei za zaległości składkowe spółek kapitałowych w likwidacji tak jak członkowie zarządu odpowiadają likwidatorzy tych spółek[b] (wyrok SN z 8 lipca 2008 r., II UK 341/07)[/b].

[srodtytul]Gdy egzekucja bezskuteczna[/srodtytul]

Przerzucenie przez ZUS na członków zarządu odpowiedzialności za należności składkowe spółki nie może nastąpić w sposób dowolny. Jest to możliwe dopiero po wykazaniu, że egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna.

W przepisach prawa ubezpieczeń społecznych i prawa podatkowego nie zostało zdefiniowane pojęcie bezskutecznej egzekucji. Definicji takiej nie ma też w innych aktach prawnych (przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=906021C3C4F8A71B08066CD633B6506B?id=70930]kodeks postępowania cywilnego[/link]).

Definiując to pojęcie, należy zatem odwołać się do reguł języka potocznego. Zgodnie z nim pojęcie egzekucji wiąże się z przymusowym ściągnięciem należności (por. „Słownik języka polskiego” pod red. M. Szymczaka, t. I, Warszawa 2002, s. 485).

W konsekwencji oznacza to, że o spełnieniu omawianej przesłanki można mówić tylko wtedy, gdy postępowanie egzekucyjne dotyczące należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne było wszczęte i przeprowadzone na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego bądź [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=DC2695027E15EDF35F816DCFB6F13219?id=179915]ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (DzU z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.)[/link]. Nie ma przy tym wymogu wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji [b](uchwała SN z 13 maja 2009 r., I UZP 4/09)[/b].

Bezskuteczność musi odnosić się do całego majątku spółki, a nie tylko do jego części. Egzekucja tylko z części majątku lub przeprowadzona z wykorzystaniem tylko jednego ze sposobów nie uzasadnia przyjęcia bezskuteczności egzekucji jako przesłanki odpowiedzialności członka zarządu spółki kapitałowej za dług tej spółki jako płatnika składek na ubezpieczenie społeczne [b](wyrok SN z 11 maja 2006 r., I UK 271/05)[/b].

Wykazanie przesłanki bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce spoczywa na organie rentowym. Zatem ZUS powinien sprecyzować, do jakich składników majątku została ona skierowana i jaki był jej skutek w stosunku do skonkretyzowanego mienia.

[ramka][b]Przykład[/b]

ZUS wydał decyzję stwierdzającą odpowiedzialność pana Jana za zobowiązania składkowe spółki z o.o. Olek, w której był on członkiem zarządu.

Przed wydaniem decyzji organ rentowy przeprowadził tylko egzekucję ograniczoną do niektórych składników majątku spółki – rachunków bankowych, która okazała się bezskuteczna. Nie przeprowadzono jednak egzekucji z pozostałych składników majątku, w tym nieruchomości.

W takiej sytuacji brak było podstaw do wydania decyzji o odpowiedzialności subsydiarnej pana Jana za zaległości spółki Olek, nie wykazano bowiem przesłanki bezskuteczności egzekucji z całego majątku spółki[/ramka].

Należy się przy tym zgodzić z poglądem wyrażonym przez [b]SN w wyroku z 17 lipca 2009 r. (I UK 49/09)[/b], że w sytuacji gdy wobec spółki było prowadzone postępowanie upadłościowe, w którym dokonano podziału masy upadłości i roszczenie organu rentowego zostało zaspokojone tylko w części, to można przyjąć speł- nienie przesłanki „bezskuteczności egzekucji”.

[srodtytul]Przesłanki wyłączające[/srodtytul]

Ordynacja podatkowa wskazuje również negatywne przesłanki orzeczenia o odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania składkowe spółki.

Żeby się na nie powołać, należy wykazać, że:

- we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe),

- niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez winy konkretnego członka zarządu, bo np. złożył on rezygnację z pełnienia funkcji członka zarządu i faktycznie nie zajmował się sprawami spółki, gdy zaistniały podstawy do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości[b] (wyrok SN z 13 lipca 2005 r., I UK 292/04)[/b],

- istnieje mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości składkowych spółki w znacznej części.

Aby uznać, że wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony we właściwym czasie, powinien być on wniesiony do sądu upadłościowego w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym dłużnik stał się niewypłacalny, tj. przestał regulować wymagalne zobowiązania, lub stwierdzono, że majątek spółki nie wystarczy na zaspokojenie długów (art. 21 w zw. z art. 11 prawa upadłościowego i naprawczego).

W [b]wyroku z 6 lipca 2006 r. (I FSK 1115/05)[/b] NSA wskazał, że nie jest dopuszczalne jakiekolwiek odstępstwo od tego terminu, bo możliwość taka nie wynika też z żadnego innego przepisu.

Przedsiębiorcy często nie pamiętają, że nie ma podstaw do traktowania zobowiązań publicznoprawnych jako niemających znaczenia w aspekcie sytuacji finansowej spółki i przyjęcia w związku tym, że brak ich zapłaty nie powoduje powstania stanu niewypłacalności. Należności te należy traktować na równi z zobowiązaniami cywilnoprawnymi [b](wyrok SN z 14 czerwca 2006 r., I UK 324/05)[/b].

[ramka][b]Przykład[/b]

Pan Albert jest członkiem zarządu spółki z o.o. Taryfa. Od kilku miesięcy spółka z powodu trudnej sytuacji zaprzestała opłacania za pracowników składek na ubezpieczenia społeczne. Regulowała przy tym wszystkie należności cywilnoprawne względem swoich kontrahentów.