Wojewoda wydał zarządzenie zastępcze o wygaszeniu mandatu radnego, którego firma budowlana zawarła umowę na wymianę pokrycia dachu na budynku publicznego przedszkola. W takich okolicznościach organ nadzoru uznał, że doszło do wykorzystania przez radnego mienia gminy, w której uzyskał mandat.
Transparentna procedura
W skardze na to zarządzenie radny zwrócił uwagę, że organ nadzoru nie zakwestionował faktu, iż wykonanie usługi poprzedzone zostało transparentną procedurą wyboru wykonawcy i że oferta jego firmy była jedyną, jaka została złożona. Potwierdził również, że całość prac budowlanych została wykonana przez pracowników jego firmy, bez wykorzystania w jakimkolwiek stopniu mienia komunalnego gminy. Podniósł, że aby radny mógł posługiwać się mieniem komunalnym, musi ono zostać radnemu udostępnione do wykorzystania, czyli radny musi otrzymać mienie komunalne do władania. Zgodził się z poglądem, że środki finansowe stanowią mienie jednostek samorządu terytorialnego, jednakże ich wypłata na rzecz usługodawcy nie może być uznawana za prowadzenie działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy, bowiem taki sposób wykładni przepisu eliminowałby całkowicie jakiekolwiek relacje gospodarcze pomiędzy radnymi prowadzącymi działalność gospodarczą a gminą.
Czytaj więcej:
W upoważnieniu rady gminy do określenia w statucie gminnej rady seniorów „trybu wyboru jej członków i zasad działania” mieści się także możliwość w...
Pro
Bezrefleksyjny automatyzm
Radny stwierdził, że nie kwestionuje faktu, iż za wykonane prace jego firma otrzymała wynagrodzenie, jednak podkreślił, że „gdyby nie aspekt społeczny sprawy”, to nie składałby oferty „w sprawie wykonania tych robót, bowiem zleceń na usługi budowane nie brakuje”, w związku z tym nie był zmuszony do „zabiegania o uzyskanie powyższego zamówienia”. Wskazując na stan faktyczny sprawy i ratio legis przepisu art. 24f ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, stwierdził, że wydanie zarządzenia zastępczego w jego sprawie należy uznać za „bezrefleksyjny automatyzm w stosowaniu prawa, oparty na najbardziej restrykcyjnych poglądach”.
Generalny zakaz
Rozpatrujący skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że wprowadzony w art. 24f ust. 1 u.s.g. generalny zakaz korzystania przez radnego z mienia gminnego w jakikolwiek sposób (a więc nie tylko używania czy posługiwania się takim mieniem) w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej – i to bez względu na jej przedmiot, jak i rodzaj majątku komunalnego i tytuł prawny – ma charakter bezwzględny. Przepis ten nie ogranicza wprowadzonego zakazu wyłącznie do kwestii „własności” czy też „zarządzania” takim mieniem, gdyż używa znacznie pojemniejszego terminu „wykorzystanie mienia”.
Jakie rozporządzanie mieniem
Sąd podkreślił, że celem tego zakazu jest niedopuszczenie do sytuacji wykorzystywania funkcji radnego do osiągnięcia własnych korzyści majątkowych, kosztem mienia gminnego. Ratio legis takiego rozwiązania opiera się na założeniu, że należy dążyć do wykluczenia sytuacji, w której radny, wykonując mandat w jednostce samorządu terytorialnego, będąc członkiem organu stanowiącego i podejmującego m.in. decyzje dotyczące zasad zarządu mieniem tej jednostki samorządowej, mógłby wpływać na korzystne dla siebie, bliskich lub innych podmiotów, w imieniu których działa, rozporządzanie takim mieniem. Ponadto, jedną z funkcji zakazu jest to, aby radny pozostawał niezależny od organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego. Tylko wtedy może rzetelnie wykonywać funkcję kontrolną takiego organu. Chodzi zatem o zapobieżenie sytuacji, w której wystąpiłby oczywisty konflikt interesów danej osoby jako radnego i przedsiębiorcy, co mogłoby podważać zaufanie do rzetelności sprawowania przez radnego jego mandatu.
WSA zaznaczył, że przedmiotem postępowania nie była ocena, czy procedura ofertowa była transparentna, a zawarcie umowy i wykonanie usługi na rzecz gminnej jednostki budżetowej korzystne dla gminy (np. z uwagi na konieczność realizacji tych prac i brak odpowiedzi-oferty innych podmiotów), ani też ocena motywacji radnego. – Nawet, jeżeli wykonanie tej usługi przez firmę radnego było pomocą dla gminnej jednostki organizacyjnej, a zawarcie i realizacja umowy korzystne dla finansów gminy i wykonywania przez nią zadań publicznych, to okoliczności te nie znosiły stanu korzystania przez radnego z mienia gminnego przy prowadzeniu działalności gospodarczej – wyjaśniono.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 17 marca 2022 roku
Sygnatura akt: II SA/Po 878/21
