Coraz częściej zdarza się, że zmiany ustaleń planistycznych wprowadzane są z inicjatywy właścicieli lub użytkowników wieczystych. Reforma planistyczna dostarczyła narzędzi (zwłaszcza zintegrowany plan inwestycyjny), dzięki którym współpraca prawodawcy lokalnego z inwestorem jest jeszcze łatwiejsza i wolą ustawodawcy jest, by stała się standardem. Jednak zazwyczaj właściciel nieruchomości nie ma wpływu na ustalenia miejscowego planu i musi liczyć się z konsekwencjami jego wejścia w życie. Do takich negatywnych konsekwencji należy tzw. szkoda planistyczna, która obejmuje dwojakie skutki: uniemożliwienie lub istotne ograniczenie korzystania z nieruchomości w dotychczasowy sposób lub zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem, albo obniżenie wartości nieruchomości. Zakres roszczeń przysługujących właścicielom lub użytkownikom wieczystym oraz procedury ich dochodzenia reguluje ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (upzp). Co szczególnie istotne, roszczenia te mają charakter cywilnoprawny i jako takie w razie sporu dochodzone mogą być przed sądami powszechnymi.