Jedną z istotniejszych zmian wprowadzanych przez nową ustawę jest zastąpienie części oświatowej subwencji ogólnej kwotą potrzeb oświatowych. Zgodnie z nowymi przepisami sposób ustalania kwoty potrzeb oświatowych byłby co do zasady analogiczny do obecnego sposobu ustalania części oświatowej subwencji ogólnej. Oznacza to, że podstawą ustalenia kwoty potrzeb oświatowych będzie w dalszym ciągu kwota z roku poprzedniego, z uwzględnieniem zmiany zakresu realizowanych zadań oświatowych.
W związku z zastąpieniem części oświatowej subwencji ogólnej kwotą potrzeb oświatowych likwidacji ulegnie tzw. dotacja przedszkolna, czyli dotacja celowa z budżetu państwa przeznaczona na dofinansowanie zadań w zakresie wychowania przedszkolnego. Działalność przedszkoli będzie finansowana z dochodów własnych jednostek samorządu terytorialnego poprzez zwiększenie globalnej kwoty potrzeb oświatowych o równowartość kwoty dotychczasowej dotacji.
Czytaj więcej
Oprócz płacy zasadniczej nauczyciel może otrzymać szereg dodatków. Niektóre są przyznawane automatycznie, inne uznaniowo np. za szczególne osiągnię...
Jak wskazują projektodawcy, zasadniczym celem wprowadzenia nowej regulacji jest oparcie finansów jednostek samorządu terytorialnego na dochodach własnych, uzyskanych m.in. z tytułu udziału w dochodach budżetowych z PIT i CIT.
W zamierzeniu ustawodawcy subwencje z budżetu państwa mają mieć charakter wyłącznie uzupełniający. Oznacza to, że główny ciężar finansowania oświaty spocznie na samorządach.
System obliczania potrzeb oświatowych
Przepisy przejściowe nowej ustawy przewidują, że w celu obliczenia potrzeb oświatowych dla konkretnej jednostki samorządu terytorialnego na rok 2025 przyjmuje się potrzeby oświatowe obliczone na podstawie danych według stanu na dzień 15 maja 2024 r.
Takie rozwiązanie jest zgodne ze zmianami wprowadzonymi w treści ustawy o systemie informacji oświatowej, zgodnie z którymi zestawienia zawierające dane dotyczące liczby uczniów i liczby etatów nauczycieli, niezbędne do dokonania podziału kwoty potrzeb oświatowych między poszczególne jednostki samorządu terytorialnego, sporządza się na podstawie danych zgromadzonych w bazie danych Systemu Informacji Oświatowej według stanu na 15 czerwca danego roku.
Zmiany w dotowaniu uczniów
Równolegle z pracami nad nową ustawą prowadzone są działania zmierzające do wydania rozporządzenia w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych jednostek samorządu terytorialnego w roku 2025.
Projekt rozporządzenia zakłada wprowadzenie zmiany wysokości dotacji na uczniów w spektrum autyzmu i z niepełnosprawnościami sprzężonymi.
Dotychczas dla takich uczniów stosowano sztywną wagę wynoszącą 9,5. Po wejściu w życie nowych przepisów wysokość dotacji będzie uzależniona od liczby godzin wsparcia koniecznych dla ucznia.
Liczba godzin wsparcia będzie ustalana poprzez zsumowanie:
- liczby godzin zajęć wychowania przedszkolnego lub zajęć edukacyjnych realizowanych indywidualnie z uczniem lub w grupie do pięciu osób,
- liczby godzin zajęć rewalidacyjno-wychowawczych realizowanych w formie indywidualnej,
- połowy liczby godzin zajęć rewalidacyjno-wychowawczych realizowanych w formie grupowej,
- liczby godzin zajęć rewalidacyjnych, socjoterapeutycznych, resocjalizacyjnych oraz zajęć z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej,
- połowy liczby godzin zajęć realizowanych w formie grupowej,
- liczby godzin zajęć realizowanych przez nauczycieli z kwalifikacjami z pedagogiki specjalnej,
- liczby godzin zajęć realizowanych przez specjalistów zatrudnionych w ramach współorganizowania kształcenia specjalnego,
- liczby godzin zajęć realizowanych przez pomoc nauczyciela.
W zależności od łącznej liczby godzin wsparcia waga będzie wynosić od 1,5 do 9,5.
Finansowanie wychowania przedszkolnego
Ustawa zakłada uchylenie w całości rozdziału 6 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, określającego zasady przyznawania dotacji celowej na dofinansowanie zadań w zakresie wychowania przedszkolnego.
Dotychczas kwota roczna dotacji przedszkolnej na ucznia wynosiła 1506 zł i podlegała corocznej waloryzacji. Od 2025 r. globalna kwota potrzeb oświatowych zostanie powiększona o równowartość dotychczasowej dotacji.
W projekcie rozporządzenia proponuje się wagę 0,68 dla przeliczeniowej liczby dzieci w przedszkolach. Według projektodawców średnia kwota potrzeb oświatowych na jedno dziecko wyniesie około 7 tys. zł miesięcznie.
Zmiany nie wpłyną zasadniczo na dotowanie niepublicznych placówek wychowania przedszkolnego. Zmieni się jedynie kwota dotacji na ucznia niepełnosprawnego, która będzie powiązana z kwotą potrzeb oświatowych.
Modyfikacja standardów zatrudnienia
Projektowane rozporządzenie przewiduje uaktualnienie wag naliczanych z tytułu zatrudnienia nauczycieli specjalistów. W 2024 r. wagi wynosiły od 0,015 do 0,242. W 2025 r. mają wzrosnąć do poziomu 0,023–0,344, co oznacza wzrost o około 50 proc.
Przewiduje się naliczenie środków w łącznej wysokości około 4,388 mln zł, co oznacza wzrost w stosunku do roku 2024 o 1,403 mln zł (47 proc.). Zmniejszy się natomiast bazowa kwota potrzeb oświatowych na słuchaczy niepublicznych szkół policealnych kształcących się w formie zaocznej – z wagi 0,005 do 0,003.
Skutki finansowe dla samorządów
Według szacunków Ministerstwa Finansów minimalny wzrost dochodów jednostek samorządu terytorialnego w porównaniu z rokiem 2024 będzie wynosić:
- od 1 do 6 mln zł – dla gmin,
- od 10 do 20 mln zł – dla miast na prawach powiatu,
- od 4 do 6 mln zł – dla powiatów,
- 45 mln zł – dla województw.
Środowiska nauczycielskie, w tym Związek Nauczycielstwa Polskiego, zwracają uwagę na ryzyko wprowadzenia różnych standardów finansowania zależnych od zamożności gminy lub powiatu. Wskazuje się także na potencjalne ograniczenie możliwości kontroli wydatkowania środków na wynagrodzenia nauczycieli przez regionalne izby obrachunkowe.
Regionalne izby obrachunkowe zachowają jednak możliwość kontrolowania dotrzymania przez samorządy tzw. średnich wynikających z Karty nauczyciela, tracąc jedynie potencjalne kompetencje nadzorcze. Podstawą prawną pozostanie art. 1 ust. 2 in fine w związku z art. 5 ust. 1 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, umożliwiający kontrolę gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego.
dr Maciej Kiełbowski jest adwokatem, partnerem odpowiedzialnym za praktykę prawa publicznego i doradztwa dla sektora samorządowego kancelarii Wardyński i Wspólnicy
Mateusz Muszyński jest radcą prawnym, prawnikiem w praktyce prawa publicznego i doradztwa dla sektora samorządowego kancelarii Wardyński i Wspólnicy
