Bezpieczeństwo procesowe – co to jest?

Przemysł rafineryjno-petrochemiczny charakteryzuje się wysokim stopniem złożoności procesów technologicznych, dużą skalą operacji procesowych oraz wykorzystaniem substancji o różnych właściwościach. Bezpieczeństwo procesowe rozumiane jest jako zapobieganie zdarzeniom niepożądanym, które mogłyby zaburzyć ciągłość produkcji lub doprowadzić do uszkodzenia bądź zniszczenia krytycznego wyposażenia instalacji.

Bezpieczeństwo procesowe to złożony obszar powiązań i współzależności na styku człowiek–technika, gdzie oba czynniki są istotne i mają być jak najmniej zawodne.

Jak jest w Grupie Orlen?

Orlen SA oraz Grupa Orlen od lat konsekwentnie realizują politykę opartą na zasadzie „zero tolerancji dla zagrożeń”. Myślą przewodnią tej zasady jest dążenie do wyeliminowania wypadków, pożarów i zdarzeń awaryjnych oraz podnoszenie bezpieczeństwa poprzez odpowiednie procedury w ramach systemu zarządzania bezpieczeństwem. Prowadzone są analizy zagrożeń i ryzyka, monitorowanie stanu technicznego układów instalacji i krytycznych urządzeń w oparciu o standardy branżowe (jak np. API, NFPA czy branżowe dobre praktyki, np. Energy Institute, CCPS, OSHA) i z wykorzystaniem własnych rozwiązań ustalonych i stosowanych w spółkach GK Orlen (jak np. monitoring online procesów korozyjnych stworzony przez naszych pracowników i opatentowany). Instalacje podlegają okresowym przeglądom, remontom i wymianie wyeksploatowanych elementów na nowe o wymaganym lub wyższym poziomie niezawodności i żywotności.

W trybie ciągłym działają systemy automatycznego sterowania, detekcji wycieków oraz rozbudowana infrastruktura przeciwpożarowa. Prowadzone są regularnie spacery bezpieczeństwa, audyty, symulacje awaryjne, szkolenia na rzecz podnoszenia świadomości i umiejętności reagowania na sytuacje kryzysowe. Okresowe ćwiczenia weryfikują gotowość i współpracę zakładowych straży pożarnych Grupy Orlen z terenowymi jednostkami Państwowej Straży Pożarnej.

Zaawansowane systemy automatyki przemysłowej umożliwiają bieżący monitoring parametrów procesowych, szybkie wykrywanie nieprawidłowości i natychmiastową interwencję w przypadku zaistnienia zagrożenia; układy kontroli i sterowania są odpowiednio zabezpieczone przed nieuprawnionym dostępem.

Polityka bezpieczeństwa i kultura organizacyjna

Zarządzanie bezpieczeństwem procesowym Grupy Orlen oparte jest na standardach i dobrych praktykach wskazanych przez Energy Institute (międzynarodową organizację skupiającą specjalistów z branży energetycznej) – uwzględnia wszystkie kluczowe obszary, takie jak zarządzanie informacjami, kontraktorami, projektami, zmianami czy wspomniane wcześniej zarządzanie urządzeniami oraz identyfikacja zagrożeń i analiza ryzyka. Zapewniany jest jak najwyższy poziom bezpieczeństwa procesowego od etapu projektowania obiektu technologicznego, a potem jego utrzymywanie w pozostałych etapach życia. Wymaga to udziału wyspecjalizowanych pracowników zajmujących się identyfikacją, analizą i bieżącym zarządzaniem ryzykiem.

Polityka bezpieczeństwa ukierunkowana jest na dążenie do ograniczania awarii w obrębie instalacji poprzez podejmowanie proaktywnych działań i zmniejszanie prawdopodobieństwa wystąpienia awarii, także w oparciu o zaistniałe zdarzenia w przeszłości. Grupa Orlen, mimo spełniania wysokich standardów, również doświadczyła incydentów związanych z bezpieczeństwem procesowym w swojej historii. Były one szczegółowo analizowane, a wnioski z nich – wdrażane w praktyce. Dzięki temu każda z tych niepożądanych sytuacji stała się nauką i źródłem wiedzy na przyszłość, co wzmocniło system zarządzania bezpieczeństwem.

Kultura organizacyjna Grupy Orlen oparta jest na zasadzie ciągłego doskonalenia. Zgłaszanie potencjalnych nieprawidłowości i incydentów pozwala na szybkie wdrażanie działań naprawczych i prewencyjnych. Wdrażane są najlepsze praktyki, zalecenia doradców, auditorów oraz jednostek kontrolno-inspekcyjnych, gdyż firmy ubezpieczeniowe zwracają uwagę na zapobieganie zdarzeniom w przyszłości („myślenie z wyprzedzeniem”), czyli zarządzanie ryzykiem.

Strategia Orlen 2035

Strategia Orlen 2035 określa długoterminowe cele rozwoju Grupy Orlen, kładąc nacisk na zrównoważony rozwój oparty na filarach: klimat, środowisko, pracownicy, społeczności i zarządzanie. Filary są wzajemnie powiązane i spójne – łączą i ujednolicają najważniejsze zagadnienia zarządzania w międzynarodowym koncernie energetycznym.

Bezpieczeństwo procesowe zostało wskazane jako jeden z priorytetów strategicznych, w filarze dotyczącym pracowników. Tworzenie bezpiecznego środowiska pracy obejmuje:

- określanie warunków bezpieczeństwa na etapie projektowania inwestycji, kontrolę ich realizacji podczas budowy oraz nadzór po ich uruchomieniu;

- projektowanie, ocenę i reorganizację procesów tak, aby maksymalnie ograniczyć możliwość popełnienia przez pracowników błędów;

- wdrażanie programów edukacyjnych i praktycznych treningów poprawiających świadomość pracowników Grupy Orlen dotyczącej potencjalnych zagrożeń;

- kontrolę miejsc pracy kontraktorów, weryfikację ich kompetencji oraz realizację szkoleń ze stosowania bezpiecznych praktyk;

- wprowadzenie systemów motywacyjnych angażujących pracowników wszystkich szczebli struktury Grupy Orlen w poprawę bezpieczeństwa;

- wdrażanie najwyższych standardów bezpieczeństwa, nowych technologii i współpracę z uczelniami wyższymi oraz ośrodkami naukowo-badawczymi;

- zwiększenie efektywności oceny stanu bezpieczeństwa i identyfikacji działań rozwojowych z poziomu centralnego Grupy Orlen poprzez wdrożenie dodatkowych wskaźników i zmianę systemu audytów;

- ujednolicenie standardów bezpieczeństwa w inkorporowanych spółkach i ich grupach kapitałowych względem funkcjonujących w Grupie Orlen.

Wyzwania dla bezpieczeństwa procesowego

Współczesny przemysł rafineryjny i petrochemiczny stoi przed szeregiem wyzwań związanych z bezpieczeństwem procesowym. Są to:

- złożoność procesów technologicznych,

- ilość i różnorodność substancji chemicznych,

- zmieniające się wymagania prawne krajowe i unijne,

- postępująca cyfryzacja i zagrożenia cybernetyczne,

- zmiany pokoleniowe i kompetencje pracowników,

- transformacja energetyczna i neutralność klimatyczna.

Odpowiedzią na te wyzwania w Grupie Orlen są działania na rzecz kształcenia kolejnych pokoleń pracowników, rozwój kompetencji, wdrażanie innowacyjnych rozwiązań i nowoczesnych technologii: elektrycznych, wodorowych, wiatrowych, fotowoltaicznych, biometanowych.

Należy bowiem pamiętać, że „odchodzenie” od ropy naftowej jest procesem rozłożonym w czasie, gdyż wciąż jest wiele produktów codziennego użytku, których wytwarzanie jest oparte na przemyśle rafineryjno-petrochemicznym.

Agnieszka Majchrzak ekspert, Dział Bezpieczeństwa Procesowego, ORLEN S.A.