Zakup działki zwykle kojarzy się ze sprawdzeniem księgi wieczystej, dostępu do drogi publicznej, uzbrojenia terenu i miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. To oczywiście podstawowe elementy analizy, ale w praktyce coraz częściej okazuje się, że o rzeczywistej wartości nieruchomości decydują również kwestie środowiskowe. Działka może wyglądać atrakcyjnie, mieć dobry dojazd i korzystną cenę, a mimo to być obciążona ograniczeniami, które uniemożliwią albo znacząco podrożą inwestycję.
Pierwszym krokiem powinno być sprawdzenie przeznaczenia działki w dokumentach planistycznych. Należy ustalić, czy dla terenu obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, a jeżeli nie, to czy możliwe będzie uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy. Coraz większe znaczenie ma również plan ogólny gminy i Rejestr Urbanistyczny. Z punktu widzenia ochrony środowiska nie wystarczy jednak ustalić, czy działka jest „budowlana”. Trzeba sprawdzić, czy plan nie przewiduje zieleni, terenów leśnych, obszarów zalewowych, stref ochronnych, ograniczeń krajobrazowych albo zakazów wynikających z sąsiedztwa terenów cennych przyrodniczo.
Czytaj więcej:
Grunty rolne mogą być atrakcyjne dla inwestorów, jednak realizacja inwestycji na takim terenie wymaga spełnienia licznych wymogów prawnych, planist...
Pro
Ochrona przyrody
Drugim etapem jest weryfikacja form ochrony przyrody. Nabywca powinien sprawdzić, czy działka nie znajduje się w parku narodowym, rezerwacie przyrody, parku krajobrazowym, obszarze chronionego krajobrazu, obszarze Natura 2000, użytku ekologicznym, zespole przyrodniczo-krajobrazowym albo w sąsiedztwie pomników przyrody. Warto korzystać z Geoserwisu GDOŚ i Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody, ale wynik z mapy należy traktować jako początek analizy, a nie ostateczną gwarancję. Granice i zakazy trzeba zweryfikować w aktach ustanawiających daną formę ochrony oraz w dokumentach planistycznych.
Szczególną ostrożność należy zachować przy obszarach Natura 2000. Sam fakt, że działka znajduje się w takim obszarze, nie zawsze oznacza całkowity zakaz inwestowania. Może jednak oznaczać konieczność wykazania, że przedsięwzięcie nie będzie znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru. W praktyce może to wydłużyć procedurę, wymagać dodatkowych opracowań przyrodniczych albo zmusić inwestora do zmiany lokalizacji, skali lub sposobu realizacji przedsięwzięcia.
Zgody inwestycyjne
Kolejna kwestia to decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach. Przed zakupem trzeba odpowiedzieć sobie na pytanie, co rzeczywiście chcemy na działce zrobić. Inaczej ocenia się działkę pod dom jednorodzinny, inaczej pod magazyn, halę produkcyjną, fermę, stację paliw, warsztat, instalację OZE, parking dla ciężarówek czy gospodarowanie odpadami. Jeżeli planowane przedsięwzięcie należy do kategorii mogących zawsze albo potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, inwestor może potrzebować decyzji środowiskowej jeszcze przed uzyskaniem kolejnych zgód inwestycyjnych. Brak tej analizy przed zakupem może oznaczać, że po nabyciu nieruchomości okaże się, iż planowana działalność jest formalnie możliwa, ale proceduralnie trudna, kosztowna albo społecznie konfliktowa.
Bardzo ważna jest analiza wód i ryzyka powodziowego. Należy sprawdzić, czy działka nie znajduje się na obszarze szczególnego zagrożenia powodzią, w pobliżu cieku, rowu, urządzeń melioracyjnych, wałów przeciwpowodziowych albo terenów okresowo podmokłych. Mapy zagrożenia powodziowego i mapy ryzyka powodziowego dostępne w rządowym Hydroportalu są tu podstawowym narzędziem. Dla inwestora ryzyko powodziowe oznacza nie tylko większe koszty zabezpieczeń, ale czasem także istotne ograniczenia zabudowy, problemy z uzyskaniem finansowania, ubezpieczeniem albo późniejszym użytkowaniem obiektu.
Czytaj więcej:
Nieruchomości rolne w majątku spółki mogą utrudnić sprzedaż firmy. Dlatego dodatkowe wymogi prawne i formalności warto uwzględnić już na etapie pla...
Pro
Grunty rolne i leśne
Osobno trzeba zbadać, czy działka nie jest gruntem leśnym albo rolnym objętym ochroną. W ewidencji gruntów działka może figurować jako las, użytek rolny wysokiej klasy albo grunt wymagający wyłączenia z produkcji. Samo przeznaczenie budowlane w planie miejscowym nie zawsze kończy sprawę. Wyłączenie gruntu z produkcji rolnej albo leśnej może wiązać się z dodatkowymi procedurami, opłatami i ograniczeniami. W przypadku lasu trzeba dodatkowo sprawdzić, czy teren jest objęty planem urządzenia lasu, uproszczonym planem urządzenia lasu albo innymi dokumentami gospodarki leśnej. Nabywca powinien też zainteresować się historią działki. Jeżeli wcześniej działał tam zakład przemysłowy, warsztat, baza transportowa, skład opału, stacja paliw, magazyn chemikaliów, wysypisko, nielegalne miejsce składowania odpadów albo działalność mogąca powodować zanieczyszczenie gleby, konieczna jest daleko idąca ostrożność. Warto sprawdzić informacje w gminie, starostwie i regionalnej dyrekcji ochrony środowiska, a przy poważniejszych transakcjach rozważyć badania gruntu. Historyczne zanieczyszczenie powierzchni ziemi może oznaczać obowiązek remediacji, a więc kosztownego usunięcia albo ograniczenia zanieczyszczeń.
Nie wolno lekceważyć odpadów. Przed zakupem trzeba obejrzeć działkę nie tylko od frontu, ale także jej zaplecze, zarośnięte fragmenty, zagłębienia terenu, stare budynki gospodarcze i miejsca po dawnych pracach ziemnych. Gruz, eternit, odpady budowlane, beczki, odpady przemysłowe albo zakopane pozostałości po działalności gospodarczej mogą stać się problemem nowego właściciela. W umowie warto zadbać o odpowiednie oświadczenia sprzedającego dotyczące braku odpadów, braku zanieczyszczenia oraz braku decyzji administracyjnych związanych z ochroną środowiska.
Analiza środowiskowa powinna obejmować także sąsiedztwo. Trzeba sprawdzić, czy obok nie działa albo nie jest planowana instalacja mogąca powodować hałas, zapachy, pylenie, zwiększony ruch ciężarówek, emisje do powietrza albo inne uciążliwości. Chodzi nie tylko o zakłady przemysłowe, ale również fermy, biogazownie, sortownie odpadów, oczyszczalnie, drogi szybkiego ruchu, linie kolejowe czy duże obiekty magazynowe. Działka może być formalnie poprawna, ale jej otoczenie może istotnie obniżać komfort korzystania albo wartość inwestycji.
Warto również sprawdzić drzewa i zieleń. Jeżeli na działce rosną drzewa, planowana inwestycja może wymagać uzyskania zezwolenia na ich usunięcie, a w określonych przypadkach także poniesienia opłat albo wykonania nasadzeń zastępczych. Szczególne znaczenie ma występowanie gatunków chronionych, siedlisk ptaków, nietoperzy lub innych zwierząt. Wycinka przeprowadzona bez analizy przyrodniczej może prowadzić do odpowiedzialności administracyjnej albo karnej.
Czytaj więcej:
Dla przedsiębiorcy czas to pieniądz. W przypadku inwestycji budowlanej źle przygotowany wniosek albo niewłaściwa ocena, czy potrzebne jest pozwolen...
Pro
Lepiej zapobiegać, niż leczyć
Na końcu trzeba pamiętać o wykopaliskach i zabytkach archeologicznych. Przed zakupem warto sprawdzić, czy działka nie znajduje się w strefie ochrony konserwatorskiej albo na obszarze stanowiska archeologicznego. Informacje mogą wynikać z planu miejscowego, gminnej ewidencji zabytków albo danych wojewódzkiego konserwatora zabytków. Jeżeli teren ma znaczenie archeologiczne, inwestor może zostać zobowiązany do przeprowadzenia badań archeologicznych. Natomiast w razie przypadkowego odkrycia przedmiotu, co do którego istnieje przypuszczenie, że jest zabytkiem, prace należy wstrzymać, zabezpieczyć znalezisko i miejsce odkrycia oraz zawiadomić właściwe organy.
Dobre sprawdzenie działki przed zakupem powinno więc łączyć analizę prawną, planistyczną, środowiskową i terenową. Nie wystarczy zapytać sprzedającego, czy „da się budować”. Trzeba samodzielnie albo z pomocą specjalisty zweryfikować dokumenty, mapy, rejestry, historię nieruchomości i realne sąsiedztwo. Dopiero taka analiza pozwala ocenić, czy działka jest rzeczywiście bezpieczna inwestycyjnie, czy tylko atrakcyjnie wygląda w ogłoszeniu.
Jakub Pokoj, partner i radca prawny w AVENTUM Kancelarii Prawnej Radców Prawnych i Adwokatów Malik, Pokoj i Partnerzy sp.p.