Z końcem 2026 r. przestanie działać tymczasowy mechanizm, dzięki któremu pozwolenia i zezwolenia odpadowe nie wygasają mimo upływu terminu ważności, jeżeli wcześniej złożono wniosek o nową decyzję. Rządowy projekt ustawy przewiduje stałe rozwiązanie, ale wyłącznie dla zezwoleń na zbieranie i przetwarzanie odpadów. Na dzień dzisiejszy nie przewidziano takiego rozwiązania dla pozwoleń na wytwarzanie odpadów (w tym pozwoleń na wytwarzanie uwzględniających zbieranie lub przetwarzanie odpadów). Ich posiadacze mogą od 1 stycznia 2027 r. być zmuszeni do zakończenia prowadzonej działalności.
Obecny stan prawny – prowizoryczna ochrona
Wielu prowadzących instalacje działa na podstawie pozwoleń na wytwarzanie odpadów wydanych na podstawie art. 181 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo ochrony środowiska (p.o.ś.), w których – zgodnie z art. 45 ustawy o odpadach (u.o.o.) – uwzględniono również wymagania przewidziane dla zezwolenia na zbieranie odpadów i zezwolenia na przetwarzanie odpadów. Pozwolenia te wydawane są na czas oznaczony, a prowadzący instalację powinni odpowiednio wcześnie wystąpić o nowe pozwolenie. Problem w tym, że postępowanie musi wtedy objąć również kwestie zbierania i przetwarzania odpadów. Te bywają pracochłonne, a postępowania o wydanie nowych decyzji trwają często po kilka lat. Nierzadko są w toku postępowania w sprawie dostosowania pozwoleń do wymogów tzw. nowelizacji „pożarowej”, czyli ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw.
Skutki długotrwałych postępowań łagodzą obecnie przepisy tymczasowe. Zgodnie z art. 193 ust. 1c p.o.ś. w okresie do dnia 31 grudnia 2026 r. pozwolenie na wytwarzanie odpadów nie wygasa, jeżeli posiadacz odpadów nie później niż trzy miesiące przed upływem czasu, na jaki zostało wydane, złoży wniosek o wydanie nowego pozwolenia. Analogiczną regułę dla zezwoleń na zbieranie lub przetwarzanie odpadów przewiduje art. 226a ust. 1 u.o.o. To dwa oddzielne przepisy, ale oba po 31 grudnia 2026 r. tracą moc i z tym dniem wygasną decyzje, których termin ważności już upłynął. Początkowo ochrona miała trwać tylko do końca 2025 r., ale zdecydowano się ten termin przedłużyć do końca 2026. Już wtedy pojawiały się głosy, że nawet to nie wystarczy, aby zakończyć kilkuletnie postępowania.
Projekt ustawy przedłuża ochronę tylko dla zezwoleń z ustawy o odpadach
Rada Ministrów pracuje nad projektem ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu usprawnienia działań Inspekcji Ochrony Środowiska (nr w wykazie UDER81), dostępnym na stronie Rządowego Centrum Legislacji. Najnowsza wersja projektu z 11 września 2026 r. przewiduje dodanie do ustawy o odpadach art. 44a. Zgodnie z nim, zezwolenie na zbieranie lub przetwarzanie odpadów nie wygasa ze względu na upływ czasu, na jaki zostało wydane, jeżeli posiadacz odpadów nie później niż trzy miesiące przed upływem tego czasu złoży wniosek o wydanie nowego zezwolenia, „które będzie stanowić kontynuację działalności objętej zezwoleniem”. Oddzielną i potencjalnie sporną kwestią będzie ocena, czy ten warunek został spełniony. W odróżnieniu od art. 226a u.o.o. nowy przepis ma być stały, nie tymczasowy.
Przepisy przejściowe (art. 10 projektu) przewidują, że:
- art. 44a u.o.o. będzie stosowany także wtedy, gdy wniosek o nowe zezwolenie (na zbieranie lub przetwarzanie odpadów) złożono przed wejściem ustawy w życie – bez wymogu zachowania trzymiesięcznego terminu,
- trzymiesięczny termin nie będzie wymagany również dla wniosków złożonych po wejściu ustawy w życie, jeżeli dotychczasowe zezwolenie wygasa przed upływem trzech miesięcy od tego dnia, a wniosek złożono w okresie jego obowiązywania,
- art. 44a u.o.o. nie obejmie zezwoleń, które nie zostały dostosowane do wymogów w art. 14 ust. 7 nowelizacji z 2018 r.
Pozwolenia na wytwarzanie odpadów pod znakiem zapytania
Projekt obejmuje tylko przedłużenie zezwoleń z ustawy o odpadach – bez pozwoleń na wytwarzanie odpadów wydawanych na podstawie p.o.ś. – również tych, w których uwzględniono wymagania przewidziane dla zezwoleń na zbieranie i przetwarzanie odpadów. Nie ma w projekcie zmiany art. 193 ust. 1c p.o.ś. albo innego rozwiązania. Trudno ocenić, czy jest to celowe, skoro inne przepisy projektu przewidują dla takich pozwoleń m.in. jednolite zasady ich przenoszenia.
Na problem zwróciło uwagę Ministerstwo Infrastruktury w uwagach do projektu z 7 października 2026 r., wnosząc o wprowadzenie do prawa ochrony środowiska przepisów analogicznych do projektowanych w ustawie o odpadach. Resort wskazał, że jeżeli możliwe jest wprowadzenie na stałe takiego przepisu dla zezwoleń na zbieranie i przetwarzanie odpadów, to „taka sama możliwość powinna dotyczyć wytwórców odpadów zobowiązanych do uzyskania pozwolenia na wytwarzanie odpadów”. Do dnia przygotowania niniejszego tekstu Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie odniosło się do tych uwag.
Nadzieja w interwencji ustawodawcy
Jeśli projekt wejdzie w życie w obecnym kształcie (albo w ogóle nie wejdzie w życie do 31 grudnia 2026 r.), pozwolenia na wytwarzanie odpadów, których termin ważności upłynął w trakcie postępowania o wydanie nowego pozwolenia wygasną w całości – także w części uwzględniającej wymagania dla zbierania i przetwarzania odpadów.
Przed takimi konsekwencjami może ochronić przedsiębiorców pilna interwencja ustawodawcy, który jeszcze przed końcem 2026 r. mógłby wprowadzić przepis przedłużający ważność pozwoleń na wytwarzanie odpadów – w ramach UDER81 albo innego projektu. Nie wiadomo jednak, czy to nastąpi, a czasu jest nad wyraz mało.
Jak się zabezpieczyć?
Ten stan niepewności nie oznacza, że przedsiębiorcy powinni biernie czekać na działania ustawodawcy. Przede wszystkim, warto zweryfikować stan prawny i faktyczny posiadanych decyzji i upewnić się, czy wygasną one z końcem 2026 r., czy postępowania dotyczące wydania nowych decyzji są w toku oraz czy będzie można skorzystać z ochrony projektowanego art. 44a. Po zebraniu tych informacji, można przedstawić je organowi prowadzącemu postępowanie wraz z informacją o szkodzie grożącej przedsiębiorcy w razie utraty decyzji.
Jeśli to nie zmotywuje organu do zakończenia postępowania przed końcem 2026 r., warto rozważyć wniesienie formalnego ponaglenia. Wbrew nazwie, najpewniej nie doprowadzi ono do rozpoznania sprawy przed końcem 2026 r., ale może umożliwić później dochodzenie roszczeń odszkodowawczych w postępowaniu cywilnym. To narzędzie będzie więc przydatne zwłaszcza wtedy, gdy ryzyko niewydania decyzji w terminie jest wysokie. Wreszcie, przedsiębiorcy mogą zaangażować się w proces ustawodawczy i samodzielnie albo przez organizacje branżowe informować Ministerstwo o problemach i potrzebach posiadaczy pozwoleń na wytwarzanie odpadów.
Z kolei, gdyby udało się uzyskać decyzję pod koniec 2026 r., warto zadbać o pilne zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania, dzięki czemu decyzja stanie się od razu ostateczna.
Stan prawny na dzień 12 listopada 2026 r.
autorzy: Dawid Mielcarski, adwokat, partner w Andersen w Polsce
Konstanty Arkuszewski, radca prawny, manager w Andersen w Polsce