- przeglądania akt postępowania przygotowawczego i sądowego, akt spraw sądowych, dokumentów zawierających informacje stanowiące tajemnicę państwową, służbową lub zawodową oraz sporządzania z nich notatek i odpisów,
- wstępu na teren kontrolowanego i poruszania się po nim bez przepustki (na podstawie legitymacji służbowej) i bez obowiązku poddania się rewizji osobistej (z zachowaniem jednak zasad bezpieczeństwa i higieny pracy),
- żądania wydania próbek towarów,
- korzystania z pomocy policji, straży miejskiej lub granicznej.[/ramka]
[srodtytul]ZGŁASZAJ DOWODY I REJESTRUJ DOKUMENTY[/srodtytul]
[b]Przedsiębiorca może uczestniczyć w czynnościach kontrolnych. Nie warto z tego uprawnienia rezygnować, bo lepiej wiedzieć, co zamierza fiskus[/b]
Kontrolujący mają spore możliwości. Mogą analizować i kopiować księgi i dokumenty, sprawdzać firmowe lokale, zabezpieczać dowody, przesłuchiwać pracowników.
W tych wszystkich czynnościach może uczestniczyć właściciel firmy albo wskazana przez niego osoba. W czasie kontroli warto zresztą wyznaczyć osobę odpowiedzialną za kontakty z urzędnikami, podpytywani przez nich pracownicy mogą bowiem udzielić niedokładnych, a nawet sprzecznych informacji.
Oczywiście możemy też sami wychodzić z inicjatywą i wnioskować o przeprowadzenie dowodu, np. o przesłuchanie świadka albo skorzystanie z opinii biegłego. Kontrolerzy powinni ten wniosek uwzględnić, jeżeli ma znaczenie dla sprawy. Jeśli tego nie zrobią, mamy podstawę do uchylenia ich rozstrzygnięcia.
Warto też prowadzić rejestr przekazanych kontrolerom dokumentów, a na ich pytania odpowiadać pisemnie. I zwracać uwagę na to, co im dajemy, np. opinie doradców wskazujące na zagrożenia związane z daną transakcją mogą być dobrą podpowiedzią dla przedstawicieli fiskusa.
Czy musimy wyjaśniać wszystkie wątpliwości kontrolerów? Wydaje się, że tak, bo dzięki temu możemy przekonać ich do swoich racji i uniknąć części zarzutów. Niektórzy eksperci zalecają jednak zostawienie mocnych argumentów dopiero na postępowanie odwoławcze.
Jak twierdzą autorzy książki „Podatnik w postępowaniu podatkowym” (pod redakcją A. Mariańskiego, C.H. Beck 2006), podatnicy często naiwnie wierzą, że ich wyjaśnienia przekonają kontrolujących. Tymczasem przedstawiciele fiskusa mają jasno wyznaczony cel kontroli i nie zamierzają od niego odstępować.
[ramka][b]Komentuje Jarosław Worwa, doradca podatkowy, właściciel kancelarii we Wrocławiu [/b]
Przedsiębiorca powinien aktywnie uczestniczyć w kontroli podatkowej, wyjaśniać wątpliwości, składać wnioski dowodowe i zgłosić zastrzeżenia do końcowego protokołu. Jeśli tego nie robi, przyjmuje się, że zgadza się z ustaleniami urzędu. Może oczywiście je kwestionować w późniejszym postępowaniu, ale jest to trudniejsze. Poza tym bierne zachowanie podatnika podczas kontroli jest źle oceniane przez sądy. Pojawia się bowiem naturalne pytanie: dlaczego zmienił zdanie, skoro w czasie kontroli nie negował poczynań fiskusa? Dlatego zalecam aktywną postawę na tym etapie. Oczywiście z przestrzeganiem określonych reguł, przede wszystkim pisemności. Wątpliwości urzędników nie można wyjaśniać w trakcie luźnych rozmów, wyciągają bowiem z nich własne, niekoniecznie korzystne dla podatnika, wnioski. Musimy też pamiętać, że kontrolujący mogą działać tylko na podstawie przepisów. Jeśli więc wysuwają jakieś żądanie, wymagajmy od nich podania jego podstawy prawnej. Przykładowo: art. 287 § 4 ordynacji podatkowej mówi, że pracownicy muszą udzielić wyjaśnień „w zakresie wynikającym z wykonywanych czynności lub zadań”. Kontrolujący nie mogą więc wypytywać o okoliczności transakcji księgowej, której obowiązkiem jest tylko zewidencjonowanie faktury. Mogą natomiast przesłuchać ją jako świadka, lecz za wiedzą i przy udziale przedsiębiorcy lub jego pełnomocnika.[/ramka]
[srodtytul]NIEKTÓRZY MOGĄ SPRAWDZAĆ BEZ LIMITÓW[/srodtytul]
[b]Kontrola może trwać cztery albo osiem tygodni. Tak wynika z przepisów. Ale limity nie dotyczą pracowników urzędu kontroli skarbowej [/b]
O ograniczeniach mówi ustawa o swobodzie działalności gospodarczej (dalej usdg). Kontrola u przedsiębiorcy w jednym roku kalendarzowym nie może przekraczać:
- 4 tygodni – w przypadku mikroprzedsiębiorców oraz przedsiębiorców małych i średnich (ich definicje znajdziemy w rozdziale 7 usdg),
- 8 tygodni – w przypadku pozostałych przedsiębiorców.Nie można też w tym samym czasie prowadzić więcej niż jednej kontroli.
[srodtytul]Szybko, ale można przedłużyć[/srodtytul]
Do szybkiego zakończenia wizyty u podatnika mobilizuje też ordynacja podatkowa. Art. 284b mówi o tym, kiedy trzeba kontrolę skończyć – bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie wskazanym w upoważnieniu.
Jeżeli kontroler zamierza go przekroczyć, powinien uprzedzić przedsiębiorcę, podając przyczyny i wskazując nowy termin. Gdy tego nie zrobi, dokumenty z czynności przeprowadzonych po czasie nie mogą być dowodem w postępowaniu podatkowym.
Na wydłużenie kontroli zezwala także art. 83 ust. 3 usdg. Przedsiębiorcę trzeba jednak powiadomić o przyczynach opóźnienia i wskazać nowy termin. Ponadto urząd może ponownie odwiedzić podatnika (nie zważając na ograniczenia), jeśli kontrola wykazała rażące naruszenie przepisów.
[srodtytul]Wyjątki od zasady[/srodtytul]
Przepisy przewidują jednak wiele wyjątków od reguł określonych w usdg. Przykładowo ograniczeń czasu i ilości kontroli nie stosuje się, gdy „odrębne przepisy przewidują możliwość przeprowadzenia kontroli w toku postępowania prowadzonego przez organ”. Wynika z tego, że gdy kontrolę podatkową prowadzi urząd kontroli skarbowej, nie musi się przejmować limitami czasowymi.
Potwierdził to [b]minister finansów w piśmie z 18 sierpnia 2008 r. (odpowiedź na interpelację poselską nr 4591)[/b]. Czytamy w nim: „W art. 82 ust. 1 pkt 3 oraz art. 83 ust. 2 pkt 3 usdg uregulowano wyjątki od ogólnych zasad, zgodnie z którymi ograniczeń co do czasu trwania oraz ilości kontroli nie stosuje się w przypadku, gdy odrębne przepisy przewidują możliwość przeprowadzenia kontroli w toku postępowania prowadzonego przez organ. Zgodnie z art. 31 ust. 2 pkt 3 ustawy o kontroli skarbowej postępowanie kontrolne oznacza postępowanie podatkowe. W ramach (w toku) wszczętego postępowania kontrolnego organ kontroli skarbowej może przeprowadzić kontrolę podatkową (art. 13 ust. 3 ustawy o kontroli skarbowej). W związku z powyższym norma prawna zawarta w art. 13 ustawy o kontroli skarbowej wypełnia dyspozycje z art. 82 ust. 1 pkt 3 i art. 83 ust. 2 pkt 3 usdg”.
[srodtytul]Terminy załatwienia sprawy[/srodtytul]
Nie oznacza to jednak, że pracownicy urzędu kontroli skarbowej mogą bez ograniczeń czasowych korzystać z gościnności przedsiębiorcy (patrz ramka: zdaniem eksperta).[b] W wyroku z 29 października 2007 r. (III SA/Wa 1221/07) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie [/b]stwierdził bowiem: „wobec nieuregulowania w szczególny sposób w przepisach ustawy o kontroli skarbowej czasu trwania postępowania kontrolnego w kwestii tej odpowiednie zastosowanie znajdą przepisy ordynacji podatkowej zawarte w art. 139”.
[ramka][b]Komentuje Mirosława Przewoźnik-Kurzyca, radca prawny w Kancelarii Prawniczej Salans[/b]
Pracowników urzędu kontroli skarbowej nie dotyczą limity z ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak, że nie obowiązują ich żadne terminy. Art. 31 ust. 1 ustawy o kontroli skarbowej mówi bowiem, że w zakresie nieuregulowanym w tej ustawie do postępowania kontrolnego stosuje się przepisy ordynacji podatkowej. Z art. 139 § 1 ordynacji podatkowej wynika natomiast, że załatwienie sprawy powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. W przypadku kontroli skarbowej chodzi o dzień wszczęcia postępowania kontrolnego, tj. doręczenia kontrolowanemu postanowienia o wszczęciu tego postępowania. Oczywiście urzędy mogą te terminy przedłużać, zawiadamiając o tym podatnika i wskazując przyczyny ich niedotrzymania (oraz nowy termin załatwienia sprawy). Trzeba też pamiętać, że do terminów tych nie wlicza się np. „opóźnień z przyczyn niezależnych od organu”, co de facto oznacza, że postępowanie może się wydłużyć także o takie opóźnienia. [/ramka]
