Postępowanie podatkowe: podatnik ma prawo wziąć udział w przeprowadzeniu dowodu

Otrzymaliśmy zawiadomienie z urzędu kontroli skarbowej o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka i opinii biegłego. Termin ten nie jest dla nas dogodny, ponieważ w tym samym terminie musimy się stawić w sądzie, gdzie się toczy postępowanie dotyczące wyłudzenia towarów z naszej firmy. Nie możemy przesunąć terminu wyznaczonego przez sąd. Chcemy wziąć udział w przeprowadzeniu dowodu, ponieważ uważamy, że w sposób istotny nasze pytania przyczynią się do wyjaśnienia stanu faktycznego. Czy możemy wnioskować o zmianę terminu, a jeśli tak, to w jaki sposób? – pyta czytelnik.

Zgodnie z art. 289 § 1 ordynacji podatkowej (dalej: o.p.) kontrolowany podatnik musi zostać zawiadomiony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków i opinii biegłych. Taka informacja musi zostać przekazana kontrolowanemu przynajmniej na trzy dni przed terminem przeprowadzenia takiego dowodu.

Ustawodawca umożliwił kontrolowanemu uczestniczenie w istotnych czynnościach dowodowych podejmowanych w trakcie kontroli podatkowej.

Strona ma prawo wziąć udział w przeprowadzaniu dowodu, a obowiązkiem organu podatkowego jest powiadomienie jej o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu np. z zeznań świadka, w ustawowo wskazanym terminie (wyrok NSA w Warszawie z 29 kwietnia 2011 r., II FSK 2167/09). Organ podatkowy ma więc obowiązek dopuścić stronę do przeprowadzenia dowodu i obowiązek udzielenia informacji o przysługujących jej uprawnieniach (wyrok NSA w Warszawie z 5 lipca 2011 r., I GSK 417/10).

Uprawnienie, a nie obowiązek

Strona – kontrolowany nie musi uczestniczyć w przeprowadzaniu dowodu. Jak wskazuje orzecznictwo, taki czynny udział wynika z interesu prawnego strony (wyrok NSA w Warszawie z 20 kwietnia 2010 r., I GSK 799/09).

Jeśli jednak strona nie skorzysta z przysługującego jej prawa, to nie ma w późniejszym okresie podstaw do wnioskowania po raz kolejny o przeprowadzenie tego samego dowodu (wyrok WSA w Warszawie z 23 stycznia 2008 r., VIII SA/Wa 577/07).

Gdy zatem strona – kontrolowany został powiadomiony w ustawowym terminie o przeprowadzeniu konkretnej czynności, ale nie zdecydował się na to, żeby w niej uczestniczyć, to na późniejszym etapie nie może się powoływać na naruszenie art. 289 § 1 o.p.

Pisemnie albo ustnie

Z uwagi na użyte przez ustawodawcę sformułowanie „zawiadamia" oznacza, że organ podatkowy może wystosować takie zawiadomienie nie tylko w formie pisemnej, ale również w innej formie, która pozwoli kontrolowanemu na zapoznanie się z treścią tej informacji w odpowiednim czasie. Może to być więc również przekazanie takiej informacji kontrolowanemu telefonicznie przez pracownika organu podatkowego. Należy jednak pamiętać, że takie zawiadomienie (czy to pisemne, czy ustne – telefoniczne) wywoła skutki prawne, gdy dotarło do adresata – kontrolowanego we wskazanym czasie i mając odpowiednią treść.

Przykład

Arkadiusz Kowalewski, prowadzący działalność gospodarczą PPHU Trans-Jola, jest w trakcie kontroli podatkowej w zakresie podatku od towarów i usług za lipiec 2014 roku. 26 lutego 2015 roku pracownik urzędu skarbowego Jarosław Ciepielewski prowadzący kontrolę poinformował go telefonicznie, że 2 marca 2015 roku o godz. 10.30 i o godz. 12.30 odbędzie się przeprowadzenie dowodu. O godz. 10.30 będzie to dowód z przesłuchania świadka Krzysztofa Zajączkowskiego na okoliczność umów zawieranych z jego firmą, rozliczeń finansowych i świadczenia usług. Z kolei o godz. 12.30 ma być przesłuchiwany powołany do sprawy biegły Radosław Zamojewski na okoliczność stwierdzenia rzetelności i prawidłowości rozliczeń dokonanych w deklaracji złożonej przez podatnika. Podatnik oświadczył, że przyjął przekazane informacje do wiadomości. Treść rozmowy telefonicznej pracownik organu podatkowego zawarł w notatce służbowej, którą dołączył do akt postępowania.

Decyzja należy do urzędnika

Jeśli termin wskazany w zawiadomieniu urzędu nie może zostać przez kontrolowanego dotrzymany, to może on złożyć wniosek o zmianę tego terminu. Jednocześnie we wniosku powinien wskazać okoliczności uzasadniające brak możliwości udziału w tych czynnościach, jak również zwrócić uwagę na to, jak ważna jest dla niego ta czynność. Właściwe umotywowanie wniosku ma dla kontrolowanego niebagatelne znaczenie, gdyż decyzję w tej kwestii podejmie organ podatkowy, rozważając zasadność przychylenia się do wniosku kontrolowanego.

Organy nie mają bowiem obowiązku dostosowania terminów przeprowadzanych czynności dowodowych do organizacji pracy podatnika, a tylko nadzwyczajne wydarzenie może być przesłanką do zmiany terminu czynności (wyrok NSA w Warszawie z 29 października 2009 r., II FSK 902/08).