Drogi: można odzyskać niesłusznie zapłacony podatek

Zamieszanie związane z opodatkowaniem dróg to efekt zmiany przepisów.

[srodtytul]Jak zmieniało się prawo[/srodtytul]

Problemu nie było do 2003 roku. Sytuacja była jasna: zwolnione z podatku były jedynie budowle dróg publicznych wraz z pasami drogowymi oraz zajęte pod nie grunty.

Następnie ustawodawca zdecydował się na wyłączenie z opodatkowania wszystkich (bez ograniczenia tylko do publicznych) pasów drogowych (rozumianych jako fragmenty gruntu) wraz z drogami oraz obiektami budowlanymi związanymi z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu (traktowanymi jako budowle na potrzeby podatku od nieruchomości). W efekcie rozszerzono zakres wyłączenia (mimo braku takiego zamiaru, jak się później okazało).

Gdy ustawodawca zdał sobie sprawę ze swojego błędu, zdecydował się na kolejną nowelizację ustawy. Ponownie wyłączenie z opodatkowania dotyczyło jedynie gruntów zajętych pod pasy drogowe dróg publicznych, z wyjątkiem związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej innej niż eksploatacja autostrad płatnych (było to nowe zastrzeżenie).

Wprowadzając takie zmiany, ustawodawca potwierdził, że w latach 2004 – 2006 mieliśmy do czynienia z szerokim wyłączeniem dróg z opodatkowania.

Aby jednak nie upraszczać zbytnio zadania podatnikom, nie zdefiniował w [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=122C22039146D355DC25D42C603A81BF?id=356400]ustawie o podatkach i opłatach lokalnych[/link] pojęcia drogi. Pojawiły się więc różne pomysły, jak je rozumieć. Ostatecznie przeważył pogląd, że zastosowanie powinny znaleźć definicje zawarte w [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=66321892C2DBEFC623805033F28B280F?id=184778]ustawie o drogach[/link] .

[ramka][b]Definicje z ustawy o drogach[/b]

Przyjmuje się, że dla celów podatku od nieruchomości drogą jest budowla wraz z drogowymi obiektami inżynierskimi, urządzeniami oraz instalacjami, stanowiąca całość techniczno-użytkową, przeznaczona do prowadzenia ruchu drogowego, zlokalizowana w pasie drogowym.

Z kolei pas drogowy to wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą. [/ramka]

W związku z tym zwolniona z podatku w latach 2004 – 2006 była nie tylko każda droga (publiczna i inna), ale również znajdujący się pod nią grunt oraz obiekty budowlane niezbędne do jej eksploatacji (np. oświetlenie drogi lub urządzenia drenażowe).

[srodtytul]Stanowisko fiskusa[/srodtytul]

Takiej interpretacji początkowo sprzeciwiał się minister finansów, twierdząc, że zakres wyłączenia zawartego w przepisie w istocie nie zmienił się po nowelizacji z 2003 r., zatem dotyczy ono jedynie dróg publicznych, a nie dróg wewnętrznych.

Stanowisko takie na dłuższą metę było jednak nie do obrony. Zarówno wykładnia językowa, jak i systemowa znowelizowanego przepisu jednoznacznie wskazywały, że wyłączenie obejmowało wszystkie rodzaje dróg. Z czasem również sądy administracyjne opowiedziały się za szerokim wyłączeniem dróg z opodatkowania podatkiem od nieruchomości.

Organy podatkowe – aby uniknąć zwrotu nadpłaconego podatku – sięgały po mniej lub bardziej zasadne argumenty. W końcu pojawiła się na pozór prosta do rozwiązania wątpliwość dotycząca wpływu zapisów w ewidencji gruntów i budynków na opodatkowanie dróg.

Z czasem okazało się jednak, że może ona być mocnym orężem fiskusa. W efekcie w doktrynie i orzecznictwie ścierają się ze sobą dwa sprzeczne poglądy na temat tego, czy oznaczenie gruntu jako „dr” w ewidencji ma jakiekolwiek znaczenie dla opodatkowania dróg.

Niekorzystna wykładnia przyjęta przez organy podatkowe oparta jest na art. 21 ust. 1 prawa geodezyjnego i kartograficznego. Zgodnie z nim podstawę wymiaru podatków i świadczeń dotyczących nieruchomości stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków.

Opierając się na tym ogólnikowym stwierdzeniu, wyciągnięto wniosek, że wszelkie dane zawarte w ewidencji powinny być dla organów podatkowych wiążące, gdy chodzi o podatkowanie dróg. Stanowisko to zostało poparte przez część wojewódzkich sądów administracyjnych.

Trzykrotnie w ten sposób wypowiedział się również [b]Naczelny Sąd Administracyjny (w wyrokach z 8 grudnia 2009 r., II FSK 1066/08, z 1 października 2009 r., II FSK 652/08 oraz z 29 października 2009 r., II FSK 854/08)[/b].

Według tego niekorzystnego dla podatników poglądu skoro z zapisów w ewidencji gruntów i budynków wynika, że dany grunt nie jest sklasyfikowany jako droga, to mimo że wybudowany na nim obiekt spełnia przesłanki ustawowe pozwalające na uznanie go za drogę, trzeba go opodatkować.

[srodtytul]Sądy: decyduje to, co na gruncie[/srodtytul]

Według drugiego, naszym zdaniem prawidłowego, poglądu liczy się wyłącznie stan rzeczywisty, a więc stwierdzenie, czy na danym gruncie faktycznie znajduje się budowla drogowa. Takiej wykładni sprzyja zarówno prawo budowlane, jak i definicja zawarta w ustawie o drogach.

Nie powinny zatem mieć tutaj żadnego znaczenia dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Żaden przepis prawa podatkowego nie wprowadza bezpośrednio wymogu, aby pas gruntu pod budowlą drogową nosił oznaczenie „dr”.

Co więcej w innych przypadkach (np. w odniesieniu do gruntów rolnych) ustawodawca wyraźnie wymagał ich oznaczenia. Zakładając zatem racjonalność jego działania, brak wyraźnego wskazania na taki wymóg skłania do przyjęcia, że nie chciał go wprowadzać w odniesieniu do dróg.

Pogląd taki dwukrotnie zaaprobował NSA. Przychyla się do niego wiele wojewódzkich sądów administracyjnych, jednak orzecznictwo nadal nie jest jednolite. Na uwagę zasługuje [b]wyrok WSA w Warszawie z 25 czerwca 2009 r. (III SA/Wa 226/10)[/b], w którym sąd wskazał na majątkowy charakter podatku od nieruchomości przesądzający o konieczności precyzyjnego ustalenia podstawy opodatkowania.

W związku z tym decydujący jest rzeczywisty stan nieruchomości, a nie stan zewidencjonowany. Podobne wnioski wynikają z [b]wyroków WSA: w Olsztynie z 14 stycznia 2010 r. (I SA/Ol 661/09) i w Warszawie z 9 lipca 2010 r. (III SA/ Wa 361/10). [/b]

[ramka][b]Komentują: