Kiedy można odstąpić od części zawartej umowy sprzedaży

Dokonując jednorazowego zakupu wielu przedmiotów na internetowych portalach aukcyjnych (aukcje wieloprzedmiotowe), niejednokrotnie po ich otrzymaniu okazuje się, że część towarów posiada mankamenty kwalifikujące je jako dotknięte wadą fizyczną lub niezgodne z umową. W takiej sytuacji klienci najczęściej od razu chcą zrezygnować z całej transakcji i żądają od sprzedawcy zwrotu równowartości ceny. Nie zawsze jednak mają do tego prawo.

Zdarza się także, iż kupujący nie jest zainteresowany zerwaniem umowy w całości, a jedynie w części dotyczącej towarów wadliwych lub niezgodnych z umową. To, czy i kiedy kupującemu przysługuje uprawnienie do odstąpienia od części umowy sprzedaży, zależy m.in. od tego, pomiędzy jakimi podmiotami doszło do jej zawarcia.

Uprawnienie czy ograniczenie

Jeżeli obie strony umowy zawierają ją w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą bądź poza jej zakresem, zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu cywilnego regulujące odpowiedzialność sprzedawcy względem kupującego z tytułu rękojmi.

W przypadku otrzymania rzeczy wadliwej kupujący może m.in. zatrzymać towar i żądać obniżenia ceny albo odstąpić od umowy. Trzeba jednak pamiętać, że w niektórych sytuacjach opcja swobodnego odstąpienia od umowy zostaje ograniczona. Stosownie do art. 565 Kodeksu cywilnego, jeżeli wśród rzeczy sprzedanych tylko niektóre są wadliwe i istnieje możliwość ich odłączenia od rzeczy wolnych od wad bez szkody dla obu stron, kupujący może odstąpić od umowy jedynie w części dotyczącej rzeczy dotkniętych wadą.

Nie przysługuje mu jednak uprawnienie do zerwania umowy w odniesieniu do przedmiotów niewadliwych. Ograniczenie odstąpienia od umowy warunkuje ocena, czy odłączenie rzeczy dotkniętych wadą nie spowoduje szkody zarówno dla sprzedawcy, jak i kupującego. Może bowiem mieć miejsce sytuacja, gdy takie działanie wpłynęłoby na obniżenie oceny atrakcyjności czy utratę wartości towaru.

Przykład

Jeśli przedmiotem umowy sprzedaży są towary stanowiące zorganizowaną całość, np. komplet narzędzi, kolekcja znaczków etc., jej zdekompletowanie choćby o jeden egzemplarz powoduje rzeczywistą utratę wartości całego zbioru, który osiąga z reguły wyższą cenę z uwagi na jego kompletność.

Nie jest to zestaw

Można zatem stwierdzić, że zasadniczo ograniczenie uprawnienia kupującego do odstąpienia od części umowy sprzedaży obejmującej rzeczy wadliwe, nastąpi w przypadku zakupu kilku przedmiotów jednorodnych lub różnorodnych, które mogą występować w obrocie samoistnie i nie stanowią zestawu. Dobrym przykładem mogą tutaj być ubrania czy też części samochodowe. Jeżeli tylko niektóre rzeczy posiadają mankamenty, kupujący nie może zrezygnować z całej transakcji. Wówczas uprawnienie do odstąpienia od umowy ogranicza się do przedmiotów wadliwych.

Umowę sprzedaży zawieraną pomiędzy przedsiębiorstwem a osobą fizyczną, która nabywa rzecz w celu niezwiązanym z działalnością gospodarczą, reguluje ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego. W tym przypadku kwestia odstąpienia od części umowy jest dyskusyjna.

W pierwszej kolejności uwagę zwraca fakt, że art. 1 ust. 4 tej ustawy wyłącza stosowanie art. 565 Kodeksu cywilnego. Interpretację wskazującą, że niniejszy zabieg legislacyjny całkowicie uniemożliwia odstąpienie od części umowy sprzedaży konsumenckiej, należy uznać za niewłaściwą.

Celem art. 565 Kodeksu cywilnego jest ograniczenie samowoli kupujących do zrywania transakcji w całości i zabezpieczenie interesów sprzedającego. Mając to na uwadze, trzeba stwierdzić, że wyłączenie stosowania przepisu ograniczającego uprawnienia kupującego, umożliwia konsumentowi samodzielne podjęcie decyzji. Po wyczerpaniu sekwencji uprawnień może on odstąpić od umowy w całości lub jedynie w części ograniczonej do towarów niezgodnych z umową.