Urlop macierzyński: Matka wybiera, czy i jak długo chce zajmować się niemowlakiem

• Czy po udzieleniu dwutygodniowego dodatkowego urlopu macierzyńskiego pracodawca albo pracownik mogą go skrócić? Czy pracownik lub szef mogą ustalić między sobą jego przerwanie i udzielenie w późniejszym terminie?

– pyta czytelniczka.

Dodatkowy urlop macierzyński, z którego  pracownice (pracownicy) mogą (ale nie muszą) korzystać od ubiegłego roku, to stosunkowo nowa instytucja w naszym prawie pracy.

Ile dodatkowego wolnego

Przypomnijmy, że maksymalny wymiar tego urlopu z racji urodzenia jednego dziecka wynosi w tym roku dwa tygodnie, w latach 2012 i 2013 będą to cztery tygodnie, a od 1 stycznia 2014 – docelowy wymiar sześciu tygodni.

Jeśli matka urodzi co najmniej dwoje dzieci przy jednym porodzie, wymiar tego urlopu wynosi w bieżącym roku trzy tygodnie, w latach 2012 i 2013 otrzyma sześć tygodni, a od 1 stycznia 2014 dodatkowy urlop macierzyński osiągnie wielkość docelową, czyli osiem tygodni.

Twarde reguły

Udzielanie dodatkowego urlopu macierzyńskiego, przewidzianego w art. 182

1

§ 1

kodeksu pracy

, zostało poddane rygorystycznym zasadom. Po pierwsze – udzielenie go zależy od woli uprawnionej pracownicy.

Ujawnia ona to we wniosku złożonym pracodawcy na co najmniej siedem dni przed zakończeniem urlopu podstawowego (art. 182

1

§ 3 k.p.). Po drugie – czas trwania tego urlopu, który nie może być krótszy od siedmiu dni lub jego wielokrotności i dłuższy niż maksymalny, wynikający z przepisów, określa pracownica.

Wniosek w tej sprawie jest dla pracodawcy wiążący (art. 182

1

§ 2 k.p.). Zgodnie z trzecią zasadą początek tego urlopu musi przypadać na dzień bezpośrednio następujący po zakończeniu macierzyńskiego w podstawowym wymiarze (art. 182

1

§ 2 k.p.). Po czwarte – urlopu tego można udzielić jednorazowo. Oznacza to, że nie wolno go dać w więcej niż jednej części (art. 182

1

§ 2 k.p.).

Piąta reguła dotyczy tego, że udzielenie tego urlopu przez pracodawcę musi być bezwarunkowe, nie może więc w akcie udzielenia urlopu czy w porozumieniu zawieranym z pracownikiem zastrzec warunków nieprzewidzianych przez przepisy (np. wcześniejszego odwołania z tego urlopu).

Według szóstej reguły – ewentualne przerwanie urlopu jest dopuszczalne tylko z mocy prawa (np. w razie zgonu dziecka – art. 180

1

§ 2 w związku z art. 182

1

§ 6 k.p.), nigdy z woli jednej ze stron stosunku pracy.

Zatem dodatkowy urlop macierzyński powinien być udzielony i wykorzystany stosownie do zgodnego z wymogami prawa wniosku pracownicy. Przepisy nie przewidują możliwości zmiany czy modyfikowania przedstawionych zasad udzielania i korzystania z tej ekstraopieki.

Na wniosek i zgodnie z prawem

W szczególności nie da rady, i to nawet w drodze porozumienia stron:

• podzielić dodatkowy urlop macierzyński na części czy udzielić go więcej niż jeden raz,

• skrócić go w drodze jednostronnej czynności dokonanej przez pracownicę lub szefa, nie wspominając już o odwołaniu z tego urlopu.

W efekcie, poza tym że udzielenie dodatkowego macierzyńskiego zależy od woli pracownicy, urlop ten jest udzielany i wykorzystywany na podobnych, niemal identycznych zasadach jak ten w wymiarze podstawowym. W konsekwencji to pracownica przed złożeniem wniosku powinna rozstrzygnąć – czy chce z niego skorzystać i w jakim wymiarze. Późniejsze modyfikacje są bowiem, co do zasady, niemożliwe.

Ścisła interpretacja przepisów o urlopach macierzyńskich trwale powiązanych ze świadczeniem z ubezpieczenia społecznego, jakim jest zasiłek macierzyński, to zasada niekwestionowana zarówno w orzecznictwie, jak i literaturze.