Kultowe spodnie i kurtki żołnierzy amerykańskich dla turystów i wędkarzy

Polacy kochają się w mundurach. Dziś głównie w amerykańskich. Z handlu spodniami, kurtkami, czapkami, a także menażkami, nożami, pasami pochodzącymi z magazynów armii USA lub – częściej – na nich wzorowanych utrzymuje się w Polsce ponad 200 sklepów. Do tego dochodzi kilka hurtowni, trzech – czterech większych importerów, zakłady produkujące nad Wisłą amerykańskie mundury i ekwipunek. Handel militariami to jedna z najbardziej stabilnych nisz rynkowych w kraju.

– Prawie 20 lat temu zaczęliśmy sprowadzać do Polski umundurowanie z Zachodu. Przeżywaliśmy lepsze i gorsze okresy. Branża się zmieniała, ale z roku na rok stopniowo się rozwijała. I uważam, że będzie tak nadal – podkreśla Mirosław Cebartowski, współwłaściciel firmy Texar z Radomia. Jest to jedna z największych i najstarszych hurtowni „militarnych” w kraju. Oferuje także własne produkty.

[srodtytul]Nieśmiertelnik dla każdego[/srodtytul]

Zamiłowanie do amerykańskich i angielskich battledressów z demobilu ma w Polsce długą tradycję. Po II wojnie światowej były one codziennym strojem tysięcy ludzi. Potem – coraz bardziej pożądane, a zarazem coraz gorzej widziane przez władze – trafiały na bazary wprost z amerykańskich paczek. W późniejszych czasach stały się rzadkością. Ale w latach 80. znów zaczęły do Polski napływać paczki z amerykańskim demobilem. Kult US Army i jej mundurów szerzył się m.in. pod wpływem takich filmów, jak „Czas apokalipsy” czy „Pluton”. U schyłku PRL miłośnicy wojskowych klimatów ruszyli na wyprzedaże do baz US Army i US Air Force w Niemczech.

Już w połowie lat 90. w kraju było kilkadziesiąt sklepów z militariami. Dziś jest ich ponad 200; w każdej wielkiej aglomeracji kilka lub kilkanaście, przynajmniej po jednym w większych miastach, w tym powiatowych. Są to szacunkowe liczby m.in. dlatego, że artykuły wojskowe oferują także, w mniejszym lub większym wyborze, np. sklepy myśliwskie, turystyczne, harcerskie, wędkarskie. Można je kupić również w koncesjonowanych firmach handlujących bronią.

[b]W typowych sklepach z militariami większość obrotów przypada na umundurowanie i obuwie wojskowe.[/b] Ponadto handlują one żołnierskim ekwipunkiem: manierkami, łopatkami saperskimi, latarkami, kompasami, śpiworami, ładownicami, niezbędnikami, a nawet nieśmiertelnikami.

[srodtytul]Coraz mniej demobilu[/srodtytul]

Najczęściej sklepy są prowadzone przez firmy bardzo małe, rodzinne, zatrudniające oprócz właściciela jedną – dwie osoby. Mieszczą się one w lokalach o powierzchni ok. 30 mkw. Lokal nie może być zbyt mały, bo warunkiem powodzenia jest możliwe bogaty asortyment. Trzeba oferować nie mniej niż 200 – 300 (biorąc pod uwagę różne rozmiary) elementów umundurowania i wyposażenia.

[b]Właśnie zapas towarów, który należy stale utrzymywać, to największe obciążenie finansowe dla kupców handlujących militariami. Żeby wystartować w branży, trzeba mieć na ten cel kilkadziesiąt tysięcy złotych.[/b]

Początek nie jest łatwy także dlatego, że na specyficznym i zmiennym rynku militariów bardzo liczy się doświadczenie, wyczucie potrzeb klientów, a zarazem dogłębna znajomość wszystkiego, co można znaleźć w czeluściach wojskowych magazynów. Znaczna część właścicieli sklepów to jednocześnie pasjonaci i kolekcjonerzy militariów.

– Potrzebna jest nie tylko wiedza, ale i cierpliwość, żeby przez pół godziny dyskutować z klientem o kolorach podoficerskich naszywek – uprzedza Dariusz Madrak, właściciel sklepu Predator w Warszawie. Jest on jednym z pionierów handlu militariami i znanym kolekcjonerem.

Dawniej większość sklepów sprzedawała autentyczny demobil, często zdobywając go np. na przetargach, bezpośrednio od zagranicznych kwatermistrzów. Szczególnego doświadczenia wymagało kupowanie odzieży wojskowej na wagę. Można było przepłacić za rzeczy trudne do sprzedania albo znaleźć cenne sztuki mundurów, które z dużą nawiązką pokrywały wydatek.

[b]Dziś demobil, zresztą zwykle stosunkowo niedługo przechowywany w magazynach, to zaledwie ok. 30 proc. tego, co się sprzedaje w sklepach.[/b] Okazje rzecz jasna nadal się trafiają, np. z magazynów brytyjskich z okresu II wojny światowej. Zdarza się też, że w partii amerykańskich ładownic po parę dolarów znajduje się kilka sztuk z czasów wojny wietnamskiej. I te można sprzedać po 200 zł.

– Kiedyś handel był ciekawszy. Dziś branża się unormowała i skomercjalizowała. Zmniejszył się kontakt z oryginałem

– przyznaje Mirosław Cebartowski.

[srodtytul]Jak daleko od oryginału[/srodtytul]

Zdecydowana większość dostępnego na rynku umundurowania i ekwipunku amerykańskiego od początku przeznaczona jest dla cywilów. Rzeczy te są szyte z tych samych materiałów i według tych samych technologii co zamówione przez wojsko. Zwykle różnią się tylko szczegółami. Często zresztą pochodzą z tych samych fabryk i firmowane są tą samą marką. Wzorów mundurów nie obejmuje ochrona prawna. Są więc kopiowane również przez innych producentów, w tym polskich.

W praktyce zarówno umundurowanie oferowane cywilom przez renomowanych dostawców wojskowych, takich jak Proper i Alpha, jak i niemarkowe szyją prawdopodobnie Chińczycy. Z chińskich fabryk pochodzą kopie używanych obecnie w US Army bluz, kurtek i spodni ACU (Army Combat Uniform) oraz wcześniejsze BDU (Battle Dress Uniform). Podobnie jest z MA-1, czyli legendarnymi kurtkami lotniczymi z pomarańczową podszewką, które były noszone przez pilotów na lotniskowcach, a także z kultowymi kurtkami M-65 mającymi historię sięgającą wojny w Wietnamie. Niewykluczone, że nawet prawdziwe mundury, przynajmniej na pewnych etapach produkcji, szyte są w Chinach.

Nie ma to zresztą dla polskich klientów i kupców dużego znaczenia, bo autentyczny demobil amerykański, zwłaszcza najnowsze wzory, stał się prawie niedostępny. Wynika to nie tyle z dużego popytu, ile z polityki amerykańskiego kwatermistrzostwa. Od czasu, gdy Amerykanie ujrzeli na ekranach telewizorów, jak bin Laden wygłasza jedno ze swych oświadczeń ubrany w kurtkę M-65, władze wojskowe bardzo ograniczyły wyprzedaże. Oryginalne współczesne ACU, choć wprowadzone do wyposażenia armii już parę lat temu, wciąż nie są dostępne dla cywilów.

Oprócz mundurów amerykańskich w polskich sklepach w dużym wyborze są jedynie uniformy i ekwipunek armii niemieckiej. Najlepiej sprzedaje się na Śląsku i Opolszczyźnie, gorzej w województwach centralnych i wschodnich.

[srodtytul]Niemieckie mniej szykowne[/srodtytul]

W przeciwieństwie do amerykańskiego wyposażenie wojsk niemieckich to wyłącznie prawdziwy demobil. W dodatku bardzo tani, bo wyprzedaże traktuje się w Niemczech jako alternatywę znacznie droższej utylizacji. „Niekontraktowe” spodnie Bundeswehry kosztują więc ok. 100 zł, a niemiecki oryginalny odpowiednik można kupić za 20 – 30 zł.

Pod względem szyku Bundeswehra nie może jednak się równać ze strojami amerykańskimi. Uważana jest często za odzież głównie użytkową lub roboczą. Kupują ją chętnie np. wędkarze albo – jako ubranie jednorazowego użytku – klienci samodzielnie remontujący mieszkania.

W sklepach można też dosyć często znaleźć, równie tanie i uchodzące za niezbyt atrakcyjne, umundurowanie brytyjskie i holenderskie. Sporadycznie trafiają się stroje i wyposażenie francuskiej Legii Cudzoziemskiej.

[srodtytul]Brakuje militariów z czasów drugiej wojny[/srodtytul]

Deficyt amerykańskiego demobilu nie martwi zbytnio ani właścicieli sklepów, ani klientów. Przeciwnie, masowa produkcja kopii ożywiła handel militariami, zwłaszcza odzieżą. W dość przypadkowych dostawach z demobilu często brakowało najbardziej poszukiwanych rozmiarów. – Mieliśmy np. tylko małe gacie, a innym razem tylko wielkie – wyjaśnia jeden z kupców. Dziś w „niekontraktowych” replikach można przebierać. W dodatku są o połowę tańsze niż „kontraktowe” (czyli uszyte na podstawie zamówienia złożonego przez kwatermistrzostwo).

Koneserzy, którzy pytają o numer kontraktu, prawie się już nie zdarzają. W sklepie Dariusza Madraka wydzielono dla nich osobny dział historyczny, wyłącznie z autentykami. Takie rozwiązanie to jednak wyjątek. Zdecydowana większość sklepów z militariami handluje dziś jedynie masówką, która nigdy nie widziała wojskowego magazynu. Przetrwały tylko nieliczne (najwyżej kilkanaście w kraju) militarne antykwariaty. Ale nie wiedzie się im najlepiej.

– Interesy idą kiepsko. Gdyby nie to, że mam lokal we własnej kamienicy, już dawno musiałbym się z tego wycofać

– przyznaje Tomasz Otrębski, właściciel sklepu Antyki-Militaria w Krakowie, historyk i muzealnik. – To, co zgromadziłem, będą chyba wyprzedawać jeszcze moje wnuki.

W jego magazynach jest ok. 100 tys. sztuk różnych militariów, w tym prawie 2 tys. mundurów, 3 tys. odznaczeń i ponad 300 bagnetów z różnych epok. A klientów ubywa. Sytuację ratują tylko liczni w Krakowie turyści zagraniczni.

Wbrew temu, czego można by oczekiwać, obroty antykwariatów nie rosną wraz ze zwiększaniem się popularności militarnych rekonstrukcji historycznych. Członkowie grup rekonstrukcyjnych poszukują głównie wyposażenia i umundurowania z czasów II wojny światowej. A mundurów z tego okresu w antykwariatach prawie nie ma. Brakuje też wyposażenia z epoki. Większość rzeczy w sklepie Tomasza Otrębskiego pochodzi z lat 1960 – 1970, w dodatku na ogół z zasobów mniejszych armii europejskich, np. szwedzkiej. Interesuje się tym niewielu klientów. Podobnie jest z demobilem z Bułgarii, Czechosłowacji czy Rumunii. Wzięciem wśród kolekcjonerów cieszy się jedynie ekwipunek Armii Czerwonej.

– [b]W okresach pokoju, gdy nie ma napięć międzynarodowych, zainteresowanie militariami spada [/b]– uważa Tomasz Otrębski. – Wielu rodziców wychowuje dzieci w duchu pacyfistycznym i nie kupuje im nawet zabawek związanych z wojskiem. Rynek się kurczy.