Babski sposób na brak nadziei i bezrobocie

– My nie musimy być piękne, możemy mieć grube nogi, ale mamy coś, co nas łączy, daje siłę do wspólnego działania – mówi Halina Fetczak z Korzeńca w gminie Bircza w Podkarpackiem.

– Daleko od świata ludzie też mają marzenia – podkreśla Elżbieta Skrzyszowska. To ona zachęciła mieszkanki gminy do działania. Wiedziała, że jeśli można zrobić coś dobrego dla innych, to tylko z kobietami. Przekonywała je, że marazm i narzekanie warto zastąpić otwarciem się na ludzi. – By realizować marzenia, trzeba było tylko wykrzesać w kobietach iskrę zapalną – mówi.

[srodtytul]Wyrwane z chałup[/srodtytul]

Z zapadłych górzystych wiosek wyłapywała z koleżankami prawdziwe gwiazdy społecznej aktywności. Teraz w każdej wsi jest ich po kilka, kilkanaście. W sumie ponad sto kobiet zaangażowanych w różne formy działalności.

W gminie działa kilka stowarzyszeń. Na rejestrację czekają kolejne. Zakładają świetlice przedszkolne, kluby seniora, propagują rozwój turystyki, pielęgnują tradycje i regionalne wyroby. Pomagają kilkuset najbiedniejszym rodzinom.

– To był sposób, by wyrwać się z apatii – opowiada Fetczak.

Kobiety nauczyły się pisać projekty i występować o dotacje z Unii Europejskiej. – Pomagamy im w tym, a one palą się do działania. Zrozumiały, że zamiast przesiadywać przed telewizorem, mogą się realizować w pracy na rzecz lokalnej społeczności, promować tradycje, historię – mówi Jadwiga Haber-Słowińska, dyrektorka Gminnego Domu Kultury w Birczy.

Wójt gminy Józef Żydownik miał obawy, czy się uda. – Jak je wyciągnąć z domu, gdy nie mają pracy, mąż pije, a dzieci nie ma za co wykształcić? – rozmyślał.

Teraz z dumą mówi o kobiecej aktywności: – Ich działania łączą mieszkańców.

[srodtytul]Gmina dała wędkę[/srodtytul]

Bircza to rozległa gmina przy granicy z Ukrainą w pobliżu Przemyśla. Rozrzucone po górach wioski ze słabą komunikacją, bez przemysłu i z kiepskim rolnictwem.

To jeszcze nie Bieszczady i biznes turystyczny dopiero zaczyna tu raczkować. – Od lat największymi problemami są bezrobocie, alkoholizm, migracja zarobkowa – podkreśla wójt.

Mieszkańcy się przyzwyczaili, że tak musi być. Każdy dzień podobny do poprzedniego, bez perspektyw. Kobiety wysiadywały pod płotem i narzekały na świat. – Panowała beznadzieja. Nikt się nie palił do działania, a ludzie marudzili, że przyszło im żyć na końcu świata – wspominają kobiety z Birczy.

– To pracowici i zaradni mieszkańcy. Trzeba było im tylko dać wędkę, a połów przerósł nasze oczekiwania – mówi wójt.

[srodtytul]Każdy ma talent[/srodtytul]

Halina Fetczak przyjechała do Birczy z Dolnego Śląska ponad 19 lat temu. Za mężem, który wraz z rodzącym się w kraju kapitalizmem wymyślił biznes: wypalanie i sprzedaż węgla drzewnego. Interes skończył się plajtą, a do domu zapukał komornik. Codziennie się modliła, by Pan Bóg dał jej łaskę przetrwania.

– Pomyślałam, że tak dalej nie może być. W podobnej sytuacji znalazło się wiele innych osób – wspomina trudne lata.

Zaczęła rozmyślać, co potrafi robić najlepiej. – Każdy ma jakiś talent i nieważne, ile razy się upada, ale ile razy człowiek się podnosi – przekazuje jedną ze swych złotych myśli. Spisywała je na karteczkach i wieszała na ścianie, by następnego dnia motywować się do działania.

Obudziła się w niej dusza artystki. Zaczęła malować obrazy, kartki świąteczne z cerkiewkami, haftować stroje ludowe. Sprzedawała, gdzie się dało, na odpustach, jarmarkach.

Z czasem zaczęła je kupować gmina na cele promocyjne. Dom w Korzeńcu przekształciła w gospodarstwo agroturystyczne. Ma gości z całego kraju.

– Niektórzy pytają mnie, ile trzeba zażyć tabletek, by mieć tyle optymizmu, co ja – opowiada. W 2003 r. założyła Stowarzyszenie Opieki Charytatywnej „Birka” niosące pomoc najbiedniejszym.

– Potrzeby były ogromne i już w 2005 r. opieką objęliśmy 450 rodzin – opowiada. Co miesiąc pomagają rodzinom, dają im mąkę, kasze, makarony, konserwy.

[srodtytul]Po unijną kasę[/srodtytul]

Do działania potrzebne były nie tylko chęci, ale i pieniądze. – Od czego są unijne programy? – pomyślały kobiety.

By ściągać dotacje, musiały się zorganizować. Na początek reaktywowały Koła Gospodyń Wiejskich – w Lipie, Leszczawce, Leszczawie, Korzeńcu, Brzusce, Brzeżawie, Jaworniku Ruskim. Zaczęły organizować spotkania, wieczory seniorów, gdzie przychodziły panie, które nie widziały się po kilka lat. Następnie założyły Stowarzyszenie Aktywnych Kobiet.

Halina Olszewska z Korzeńca od lat miała swój świat, który ograniczał się do wychowania dzieci, utrzymania domu i pracy na roli. Kobiety dostrzegły jej energię, sprawność organizacyjną i wybrały na prezeskę.

Podzieliły się zadaniami. Skarbnikiem została sołtyska ze wsi Lipie Czesława Cybulska, członkiem zarządu gospodyni domowa z Brzeżawy Józefa Barszczak, a szefową komisji rewizyjnej Krystyna Greger, która wyrabia najlepsze sery w okolicy.

Duszą stowarzyszenia i doradcą została Elżbieta Skrzyszowska pracująca w gminie nad rozwiązywaniem problemów alkoholowych. Pomagała w organizacji większości inicjatyw. Teraz szefuje Lokalnej Organizacji Turystycznej „Wrota Karpat Wschodnich”. – Mamy piękne krajobrazy i chcemy, by służyły gościom – opowiada.

Przystąpili do wytyczania szlaków pieszych i rowerowych wycieczek, ścieżek dydaktyczno-przyrodniczych. Chcą wciągnąć mieszkańców w turystykę.

– Jedni mogą dorabiać, przyjmując turystów, inni piekąc chleb, wyrabiając sery, sprzedając zdrowe warzywa i owoce – wylicza Skrzyszowska. Swój dom przekształciła w gospodarstwo agroturystyczne.

– Najważniejsza jest infrastruktura, ale krok po kroku posuwamy się do przodu i turyści zaczynają dostrzegać już nasze piękne tereny – zaznacza wójt.

Chłopi z Birczy początkowo się dziwili, że w ich kobietach drzemie tyle energii. W końcu sami się zmobilizowali. Członkowie ochotniczych straży pożarnych założyli stowarzyszenie, by robić coś pożytecznego za unijne pieniądze.