Nie zawsze patent na wynalazek przysługuje jego twórcy

Tylko uzyskanie potwierdzonego urzędowym dokumentem wyłącznego prawa do wynalazku umożliwia jego późniejszą ochronę przed nieuczciwymi konkurentami. Dzięki temu przedsiębiorca będzie mógł skuteczne zwalczać wszelkie próby naśladownictwa unikalnych produktów i nieuprawnionego czerpania korzyści z jego innowacji.

Od leku po zderzak

Opatentować można jedynie wynalazek. Nie ma przy tym znaczenia, z jaką dziedziną techniki jest on związany. Ochrona patentowa może zostać udzielona na środek farmaceutyczny przeciw nadkwasocie, nowy szczep bakterii, obrotową głowicę, wytłaczarkę, czy zderzak samochodowy, który dzięki nowej metodzie amortyzacji uderzenia zmniejsza powstałe w związku z tym szkody.

Wynalazkiem nie jest jednak każde nowe rozwiązanie, które w ocenie twórcy może mieć niespotykane dotąd zastosowanie w życiu codziennym, produkcji przemysłowej czy usługach. Zgodnie z art. 24 ustawy prawo własności przemysłowej ( dalej p.w.p.) – patenty są udzielane wyłącznie na wynalazki, które są nowe, posiadają poziom wynalazczy i nadają się do przemysłowego stosowania. Jeżeli system chłodniczy lub kask motocyklowy wymyślony przez przedsiębiorcę spełnia powyższe wymagania, kwalifikuje się do objęcia ochroną patentową.

Wynalazek jest nowy, gdy nie jest on częścią stanu techniki. Przez stan techniki rozumie się wszystko, co przed datą, od której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu, zostało ujawnione i udostępnione do powszechnej wiadomości. Co do zasady momentem tym jest data zgłoszenia wynalazku w urzędzie.

Przykład

Pracownik firmy produkującej impregnaty do drewna odkrył, że jeden ze środków używanych jako katalizator w reakcjach chemicznych może być używany również jako barwnik.

Chociaż jest to nowa właściwość tej substancji pozwalająca na jej szersze zastosowanie, to sama substancja o tym składzie jest znana ze stanu techniki. Odkrywca nie może więc opatentować tego rozwiązania. Mógłby to zrobić, gdyby nowe właściwości substancji powstały dopiero po dołożeniu pewnych dodatków, które sprawiły, że uzyskała ona nową i nieznaną dotąd postać.

Wynalazek uważa się za posiadający poziom wynalazczy, jeżeli nie wynika on dla znawcy, w sposób oczywisty ze stanu techniki. Badanie poziomu wynalazczego odnosi się tylko do tych zgłoszeń, które są nowe. Jeśli chodzi zaś o możliwość jego przemysłowego stosowania, to w zgłoszeniu patentowym trzeba zawsze wskazać, do czego będzie on wykorzystywany w działalności przemysłowej.

Twórca lub współtwórca

Prawo do uzyskania patentu na wynalazek przysługuje jego twórcy lub współtwórcom. Sprawa może komplikować się w przypadku, gdy unikalne rozwiązanie zostało odkryte przez osoby zatrudnione w przedsiębiorstwie.

Zgodnie z art. 11 ust. 3 p.w.p., w razie dokonania wynalazku w wyniku wykonywania przez twórcę obowiązków ze stosunku pracy albo z realizacji innej umowy, prawo przysługuje pracodawcy lub zamawiającemu. Jest tak głównie dlatego, że wykonywanie obowiązków pracowniczych odbywa się na koszt pracodawcy, w ramach jego struktury organizacyjnej, z wykorzystaniem jego zaplecza technicznego i osobowego.

Umowa pomiędzy przedsiębiorcą a twórcą może rzecz jasna zawierać inne postanowienia w tym zakresie. Jeśli zgłaszający wynalazek przedsiębiorca nie jest jego twórcą, ma obowiązek wskazać w podaniu twórcę oraz podstawę swojego prawa do uzyskania patentu.

Przykład

Spółka X zatrudnia naukowców do tworzenia projektów wynalazczych z dziedziny chemii mających zastosowanie przy produkcji kosmetyków. Z pracownikami podpisywane są umowy projektowo-wdrożeniowe.

Określają one zakres prac, termin ich wykonania oraz wysokość i sposób wynagrodzenia dla twórców, współtwórców – od momentu zastosowania projektu, przez określony w umowach czas.

W umowach nie ma postanowień o tym, że pracownicy mają prawa do wytworzonych rozwiązań. W tym przypadku spółce X przysługuje wyłączne prawo do uzyskania patentu na dokonane wynalazki.

Ograniczenia ochronne

Niektórych wynalazków nie można opatentować mimo tego, że są nowe, posiadają poziom wynalazczy i nadają się do przemysłowego stosowania. Przepisy wprowadzają zakaz przyznawania ochrony na rzeczy, których wykorzystanie byłoby sprzeczne z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami.

Przykładowo nie można zastrzec sposobu klonowania ludzi czy stosowania paznokci człowieka do celów przemysłowych. Patentu nie uzyskają nowe odmiany roślin lub rasy zwierząt oraz czysto biologiczne sposoby hodowli roślin lub zwierząt.

Podobnie będzie ze sposobami leczenia ludzi i zwierząt metodami chirurgicznymi lub terapeutycznymi oraz sposobami stosowanej na nich diagnostyki (nie dotyczy to produktów, a w szczególności substancji lub mieszanin stosowanych w diagnostyce lub leczeniu).

Dokumentacja zgłoszeniowa

Zgłoszenia wynalazku należy dokonać, wnosząc do Urzędu Patentowego podanie o udzielenie patentu zawierającego co najmniej: oznaczenie zgłaszającego, określenie przedmiotu zgłoszenia oraz wniosek o udzielenie patentu. Do podania należy dołączyć trzy egzemplarze opisu wynalazku, który powinien ujawniać jego istotę. W takiej samej ilości trzeba dołączyć zastrzeżenia patentowe.

Muszą one określać w sposób zwięzły i jednoznaczny zastrzegany zakres przedmiotowy rozwiązania poprzez podanie jego cech technicznych. Zastrzeżenia patentowe nie powinny podawać cech, których wynalazek nie posiada. Nie powinny one też zawierać sformułowań mających charakter oceny wynalazku lub oceny poszczególnych jego cech.

Ostatnim obowiązkowym załącznikiem są dwa egzemplarze skrótu opisu. Musi on być zwięzły i nie przekraczać 1/3 strony formatu A4. Skrót nie powinien zawierać stwierdzeń co do zalet i wartości wynalazku ani informacji i przewidywań co do stosowania wynalazku w określonym miejscu, czasie lub przez określone osoby. Do podania trzeba dołączyć także rysunki wynalazku, gdy są one niezbędne do jego zrozumienia.

Oprócz obowiązkowo dołączanych dokumentów podanie może również zawierać oświadczenie zgłaszającego, że chce skorzystać z uprzedniego pierwszeństwa (wcześniejszej daty zgłoszenia wynalazku w innym państwie lub wystawienia go). Musi wskazać w nim co najmniej datę i kraj dokonania pierwszego zgłoszenia lub nazwę, miejsce i kraj wystawy oraz datę wystawienia wynalazku na wystawie.

Do podania trzeba wówczas dołączyć dowód potwierdzający zgłoszenie wynalazku we wskazanym państwie bądź wystawienie go na określonej wystawie. Dowód taki może być również złożony w ciągu trzech miesięcy od daty zgłoszenia. Jeżeli zgłaszający działa przez pełnomocnika, do zgłoszenia powinno zostać też dodane pełnomocnictwo.

Procedura przed urzędem

Zgłoszenie uważa się za dokonane w dniu, w którym wpłynęło ono do Urzędu Patentowego RP z zachowaniem formy pisemnej – również za pomocą telefaksu lub w postaci elektronicznej. Jest ono sprawdzane przez pracowników urzędu i jeżeli zawiera wszystkie wymagane elementy, przyznawana jest data zgłoszenia.

Po klasyfikacji wynalazku odbywa się badanie formalnoprawne. W jego trakcie przedsiębiorca może być wzywany, np. do uzupełnienia dokumentacji. Kolejnym etapem jest ogłoszenie o zgłoszeniu wynalazku w Biuletynie Urzędu Patentowego. Co do zasady następuje to po upływie 18 miesięcy od daty pierwszeństwa do uzyskania patentu. Potem odbywa się badanie merytoryczne zgłoszenia, które ma na celu sprawdzenie zdolności patentowej wynalazku.

Kończy się ono wydaniem decyzji o udzieleniu, odmowie udzielenia patentu lub decyzji o umorzeniu postępowania. Przyznanie ochrony na wynalazek jest uzależnione nie tylko od decyzji o udzieleniu patentu, ale i uiszczenia opłaty za pierwszy trzyletni okres ochronny.

Jak to zrobić

Zgłoszenie wynalazku w celu uzyskania patentu musi zawierać:

- podanie zawierające co najmniej: oznaczenie zgłaszającego (nazwisko i imię albo nazwę, adres zamieszkania albo siedzibę zgłaszającego oraz NIP, PESEL albo numer identyfikacyjny REGON, jeśli zgłaszający je posiada), określenie przedmiotu zgłoszenia oraz wniosek o udzielenie patentu lub patentu dodatkowego,

- opis wynalazku (3 egzemplarze)

- zastrzeżenie lub zastrzeżenia patentowe (3 egzemplarze)

- skrót opisu (2 egzemplarze)