Dlatego w praktyce nadal są wątpliwości, czy spółka cywilna może być pracodawcą i płatnikiem składek, czy też obowiązek ten spoczywa łącznie na jej wspólnikach.
Cel założenia
Spółka cywilna jest umową jej wspólników zobowiązujących się dążyć do wspólnego celu gospodarczego przez określone działania, a w szczególności przez wniesienie wkładów. Ponieważ spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, nie może sama posiadać majątku, a to, co popularnie określa się jako majątek spółki, stanowi w istocie majątek wspólny jej wspólników. Stanowi on niepodzielną współwłasność wszystkich wspólników i podlega szczególnej regulacji prawnej. To przykład tzw. wspólności łącznej. Powoduje to, że brakuje w nim ułamkowego oznaczenia wysokości udziałów poszczególnych wspólników, każdy ze wspólników jest zaś faktycznie współwłaścicielem całego majątku wspólnego jako niepodzielnej całości, a nie wyłącznym właścicielem tylko określonego w nim udziału.
Rozbieżności ?w orzecznictwie
Sąd Najwyższy wielokrotnie zajmował się tym, czy spółka cywilna może być pracodawcą. Kilkakrotnie uznawał, że wyodrębniona jednostka organizacyjna spółki cywilnej zatrudniająca pracowników jest zakładem pracy w rozumieniu art. 3 kodeksu pracy i ma zdolność sądową i procesową. Tak wskazywano m.in. w uchwale składu siedmiu sędziów SN z 14 stycznia 1993 r. (II UZP 21/92) i w wyroku z 7 listopada 1995 r. (I PRN 84/95 ). Podobnie w wyroku z 18 marca 2014 r. (II UK 449/13) SN uznał spółkę cywilną za pracodawcę.
Obecnie jednak dominuje odmienny pogląd, który opiera się na art. 4 ust. 2 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. DzU z 2013 r., poz. 672 ze zm.). Według niego za przedsiębiorców uznaje się wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Mając na uwadze tę regulację, SN w postanowieniu z 17 czerwca 2014 r. (II UZ 34/14) wyraźnie przyjął, że spółka cywilna nie ma zdolności zatrudniania pracowników we własnym imieniu. Podmiotami praw i obowiązków spółki są wszyscy wspólnicy łącznie i to oni są „zbiorowym" pracodawcą dla zatrudnianych. Rozstrzygnięcie zawarte ?w tym postanowieniu jest, moim zdaniem, w pełni uzasadnione i dodatkowo potwierdza je art. 864 k.c. Przewiduje on solidarną odpowiedzialność wspólników za jej zobowiązania.
Kto reguluje ZUS
Rozstrzygnięcie, czy spółka cywilna może być pracodawcą, ma istotne skutki w ubezpieczeniach społecznych. Płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne pracowników jest pracodawca (art. 4 pkt 2 lit. a ustawy z 13 października ?1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jedn. DzU z 2013 r., poz. 1442 ze zm., dalej: ustawa o sus). Skoro więc należy przyjąć, że to wspólnicy spółki cywilnej są pracodawcą, a nie sama spółka, to także wspólnicy ci są solidarnie płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne pracowników.
