Warunki korzystania z preferencji w opłacie składek ZUS określa w art. 18a ustawy ?o systemie ubezpieczeń społecznych. Mówi on, że obniżone składki może opłacać osoba, która w ciągu ostatnich pięciu lat nie prowadziła innej działalności gospodarczej. Drugie ograniczenie dotyczy osób, które w bieżącym lub poprzednim roku były zatrudnione na etacie i po rezygnacji z niego podejmują współpracę z byłym pracodawcą w ramach tej działalności, a zakres tej współpracy pokrywa się z obowiązkami byłego pracownika.
W praktyce ten przepis budzi wiele wątpliwości. Ze względu na duże preferencje dla rozpoczynających działalność jest coraz częściej podstawą do wydawania interpretacji przez ZUS i orzeczeń sądów. Zdaniem Sądu Najwyższego (wyrok z 23 marca 2010 r., sygn. I UK 323/09) wystarczy, że tylko niewielka część obowiązków z etatu jest wykonywana później przez byłego pracownika w ramach działalności, by nie miał on prawa do opłacania składek w preferencyjnej wysokości.
Orzeczenie to nie wyklucza możliwości skorzystania przez byłych pracowników z preferencyjnych składek. Istotne jest jednak, by ta współpraca odbywała się w innym zakresie niż etatowa. Przekonał się o tym informatyk, który wystąpił do ZUS o wydanie interpretacji. Zakład stwierdził, że skoro na etacie zajmował się serwisem sprzętu komputerowego, a w ramach prowadzonej działalności będzie sprzedawać mu oprogramowanie i zarządzać serwerami, to może opłacać preferencyjne składki (DI/100000/451/?610/2013).
Z kolejnych interpretacji wynika, że z obniżonych składek mogą skorzystać nawet osoby, które w ciągu ostatnich pięciu lat prowadziły już inną działalność gospodarczą.
Dotyczy to jednak osób, które dotychczas biznes prowadziły za granicą lub współpracowały przy prowadzeniu działalności gospodarczej z małżonkiem (WPI/200000/451/582/2013 ?i WPI/200000/451/581/2013). W pierwszym przypadku ZUS wyszedł bowiem z założenia, że ograniczenia wynikające z polskich przepisów mogą mieć zastosowanie do wcześniejszego zatrudnienia czy prowadzenia działalności tylko na terytorium naszego kraju. W drugim zaś ZUS stwierdził, że wybijająca się na niepodległość żona, która była dotychczas zgodnie z przepisami traktowana jako osoba współpracująca przy prowadzeniu działalności gospodarczej, nie może być traktowana jako przedsiębiorca.
