Zasiłek macierzyński a deklaracje o pobycie z dzieckiem po porodzie

Decyzję dotyczącą korzystania z rocznego zasiłku macierzyńskiego w wysokości 80 proc. trzeba podjąć tuż po porodzie.

Matka musi wtedy złożyć pracodawcy, nie później niż w ciągu 14 dni po urodzeniu dziecka, wniosek o udzielenie – bezpośrednio po podstawowym urlopie macierzyńskim – dodatkowego urlopu macierzyńskiego, a następnie bez dnia przerwy jeszcze urlopu rodzicielskiego (obydwa w pełnym wymiarze).

W ten sposób deklaruje chęć pobierania świadczenia aż przez rok, ale niższego, bo w wysokości 80 proc. podstawy wymiaru (art. 31 ust. 3 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa; tekst jedn. DzU z 2010 r. nr 77, poz. 512 ze zm.; dalej ustawa zasiłkowa).

Jeżeli rodzice będą się wymieniać uprawnieniami i na bieżąco wnioskować o kolejne części dodatkowego urlopu macierzyńskiego, a później rodzicielskiego, to do ich kieszeni będzie trafiał zasiłek macierzyński w innej wysokości. Za czas podstawowej i dodatkowej opieki macierzyńskiej otrzymają 100-proc. świadczenie, a za okres urlopu rodzicielskiego przysługiwać będzie ono jedynie w stawce 60 proc.

Przykład

Pani Monika urodziła córeczkę 5 sierpnia br. Na podjęcie decyzji, czy chce zrezygnować z aktywności zawodowej przez rok i całkowicie poświęcić się wychowaniu dziecka, ma czas do 19 sierpnia.

Jeśli w tym okresie zadeklaruje pracodawcy chęć skorzystania z rocznych rodzicielskich uprawnień, nabędzie prawo do 80-proc. zasiłku macierzyńskiego za 52 tygodnie takiej opieki. Gdy będzie zwlekać z decyzją i taki wniosek trafi do szefa później, to ten może go przyjąć i potraktować tak, jakby został złożony w terminie, ale nie musi.

Jeśli stwierdzi, że został złożony z poślizgiem, to oczywiście pracownica nie zostanie „z niczym". Przysługiwać jej będzie 100-proc. zasiłek za obowiązkowy 20-tygodniowy podstawowy urlop macierzyński i 6-tygodniowy dodatkowy macierzyński, zaś 60-proc. świadczenie za urlop rodzicielski.

Wsteczne pieniądze

Gdy mama wybierze pierwsze z proponowanych rozwiązań, a następnie zrezygnuje z:

- dodatkowego urlopu macierzyńskiego (w pełnym wymiarze lub w jego części) i urlopu rodzicielskiego (w pełnym wymiarze) lub

- z samego urlopu rodzicielskiego (w całości),

należeć się jej będzie wyrównanie pobranego zasiłku macierzyńskiego. Oczywiście pod warunkiem, że ojciec dziecka nie skorzysta z tych urlopów i nie będzie pobierał zasiłków za okres odpowiadający tym urlopom. Wyrównanie, w formie jednorazowej wypłaty, przysługuje za czas wykorzystanego urlopu w ten sposób, że kwota zasiłków macierzyńskich pobieranych w wysokości 80 proc. zostanie uzupełniona do 100-proc. podstawy wymiaru.

Gorzej mają rodzice, którzy rozmyślą się i zdecydują, że zrezygnują tylko z części urlopu rodzicielskiego (każda z 3 części musi mieć przynajmniej 8 tygodni). Oni bowiem nie mogą liczyć na wyrównanie zasiłku macierzyńskiego. Kodeks pracy pozwala co prawda na rezygnację zarówno z całego wymiaru urlopu rodzicielskiego, jak i z jego części – pod warunkiem, że pracownica złoży wniosek o wybranie wszystkich rodzicielskich uprawnień w trybie art. 179

1

k.p.

Jednak tylko w razie rezygnacji z całego urlopu rodzicielskiego (pełnego, 26-tygodniowego wymiaru) przepisy zapewniają wypłatę wyrównania. Jeśli więc rodzic wybierze choćby część urlopu rodzicielskiego, straci prawo do jednorazowego wyrównania zasiłku za okres podstawowego i dodatkowego urlopu macierzyńskiego. Takie zasady przewiduje ustawa zasiłkowa. Jej art. 31 ust. 4 wprost przesądza, że wyrównanie otrzyma ten, kto rezygnuje z całego urlopu rodzicielskiego.

Przykład

Pani Grażyna w ciągu 2 tygodni po porodzie zdecydowała, że wybierze wszystkie przysługujące jej rodzicielskie uprawnienia urlopowe i złożyła stosowny wniosek w trybie art. 1791 k.p. Przez ten czas pobierała 80-proc. zasiłek macierzyński. Jednak w trakcie urlopu rodzicielskiego (po wykorzystaniu 6 tygodni) postanowiła zrezygnować z pozostałych 20 tygodni i wcześniej wrócić do pracy.

Pracownica będzie mogła tak zrobić po wykorzystaniu 8 tygodni rodzicielskiego. Tyle bowiem wynosi minimalnie jedna z 3 części tego wolnego. Jeśli zdecyduje się na powrót do firmy po 8 tygodniach rodzicielskiego, nie dostanie 20-proc. wyrównania do wypłaconych zasiłków za okres podstawowego i dodatkowego urlopu macierzyńskiego, bo zrezygnuje tylko z części urlopu rodzicielskiego.

Przykład

Pani Agnieszka w ciągu 2 tygodni od porodu złożyła w kadrach wniosek o udzielenie jej bezpośrednio po urlopie macierzyńskim dodatkowego urlopu macierzyńskiego, a po nim – rodzicielskiego. Ten ruch zapewnił jej 80-proc. zasiłek macierzyński przez cały deklarowany okres opieki nad dzieckiem. Jednak pracownica nie wykorzystała 2 tygodni dodatkowego urlopu macierzyńskiego.

Po 24 tygodniach spędzonych z maluchem (20 tygodni obowiązkowego macierzyńskiego + 4 tygodnie fakultatywnego urlopu dodatkowego) postanowiła wrócić do pracy. Za ten czas domowej pieczy nad córką – całe 24 tygodnie – pani Agnieszka otrzyma 20-proc. wyrównanie zasiłku macierzyńskiego.

Przykład

Pani Katarzyna, mama bliźniaków, postanowiła całkowicie oddać się ich wychowaniu i złożyła wniosek o udzielenie jej pełnego 65-tygodniowego opiekuńczego wolnego (31 tygodni podstawowego urlopu macierzyńskiego + 8 tygodni dodatkowego macierzyńskiego + 26 tygodni urlopu rodzicielskiego).

Pracownica samodzielnie wybrała pełny wymiar podstawowego, jak i dodatkowego urlopu macierzyńskiego. Przez 2 miesiące z urlopu rodzicielskiego korzystała razem z mężem (w sumie wybrali 16 tygodni rodzicielskiego).

Rodzice postanowili nie kontynuować rodzicielskiego i wrócić wcześniej do pracy. Ponieważ oboje byli na urlopie rodzicielskim i pobierali za ten czas 80-proc. zasiłek macierzyński, to pani Katarzyna nie otrzyma wyrównania zasiłku (do 100 proc.) za okres podstawowego i dodatkowego macierzyńskiego.

Tak stałoby się, gdyby decyzję o wcześniejszym powrocie do pracy rodzicie podjęli, zanim zaczęli korzystać z urlopu rodzicielskiego.

Zasiłek za czas rodzicielskiego

Rodzice mogą trzykrotnie dzielić się uprawnieniami do urlopu rodzicielskiego i zasiłku macierzyńskiego za okres tego wolnego (rodzicielski można wybrać maksymalnie w 3 bezpośrednio po sobie następujących częściach). Jeśli oboje są etatowcami, to z urlopu rodzicielskiego mogą korzystać jednocześnie.

Wtedy łączny wymiar urlopu nie może przekraczać maksymalnego wymiaru, tj. 26 tygodni. Oznacza to, że razem z maluchem mogą być przez 13 tygodni. Wówczas oboje za ten czas otrzymają zasiłek macierzyński.

Ważna deklaracja

Przy korzystaniu z części urlopu rodzicielskiego trzeba pamiętać, że żadna z dopuszczanych 3 części nie może być krótsza niż 8 tygodni (może oczywiście być dłuższa). Gdy z 26-tygodniowej puli rodzicielskiego zostanie resztka (np. 4-tygodniowa), to nie będzie ona zrealizowana, nawet jeśli wcześniej rodzice skorzystali jedynie z 2 części tego wolnego. W konsekwencji nie będzie także możliwa wypłata zasiłku macierzyńskiego za ten okres.

Przykład

Pani Małgorzata korzystała z 10 tygodni urlopu rodzicielskiego. Z kolejnej 10-tygodniowej części skorzystał ojciec dziecka. Pracownica ponownie chciała zostać z maluchem w domu, wykorzystując trzecią część rodzicielskiego.