Rolnik na zleceniu nie musi już wyrejestrować się z KRUS

Od 1 stycznia 2015 r. obowiązują przepisy, które umożliwiają rolnikom podejmowanie pracy na zlecenie bez konieczności wyrejestrowania z KRUS. Oceniane są jako racjonalne i korzystne dla samych ubezpieczonych. Wcześniej nawet mniejsze i nisko płatne zlecenie skutkowało automatycznym wykluczeniem rolnika z KRUS.

Kilka głosów sądów...

W praktyce były wątpliwości, jak traktować sytuację, gdy osoba, dla której działalność rolnicza stanowi główne źródło utrzymania, dodatkowo prowadzi dorywczą aktywność zawodową na podstawie umów-zleceń. Czy na czas trwania kontraktu powinna zostać wyrejestrowana z KRUS i podlegać wyłącznie powszechnemu systemowi ubezpieczenia? Czy też może nastąpi zbieg, w związku z czym rolnik będzie objęty dwoma systemami równolegle, do każdego z nich odprowadzając składki z innego tytułu?

Sąd Najwyższy nie przyszedł z pomocą w rozwiązaniu tego dylematu. Na tle podobnych stanów faktycznych przyjmował odmienne interpretacje. Raz forsował możliwość ubezpieczenia jedynie w ZUS, argumentując, że pozostawanie w rolniczym ubezpieczeniu społecznym dotyczy wyłącznie rolnika podejmującego działalność gospodarczą w zakresie tzw. samozatrudnienia (wyrok SN z 16 października 2007 r., I UK 123/07). Innym razem wskazywał, że wykonywanie czynności na podstawie umowy-zlecenia nie stanowi podstawy do wyłączenia z ubezpieczenia społecznego rolników (wyrok SN z 17 lipca 2008 r., II UK 348/07).

...a jeden głos urzędów

Mimo rozbieżności w doktrynie i orzecznictwie ZUS i KRUS wydawały się nie mieć wątpliwości. Każdy przypadek zawarcia przez rolnika zlecenia (nawet krótkotrwałego i nisko płatnego) traktowały jako podstawę do wyłączenia z ubezpieczenia rolniczego i obowiązkowego objęcia ubezpieczeniem powszechnym.

Urzędy zwykle uzasadniały, że w świetle ustawy systemowej (tj. z 13 października 1998 r.) zleceniobiorca podlega obowiązkowo ubezpieczeniu w ZUS od dnia oznaczonego w umowie jako rozpoczęcie jej wykonywania do dnia rozwiązania kontraktu. Z kolei ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników z 20 grudnia 1990 r. w wyczerpujący sposób reguluje możliwość kontynuowania ubezpieczenia w KRUS w sytuacji, gdy rolnik podlega pod system ubezpieczenia powszechnego, nie przewidując takiej możliwości w przypadku umów-zleceń.

W praktyce więc zleceniodawca miał obowiązek zgłosić rolnika do ubezpieczenia w ZUS. Rolnik zleceniobiorca musiał natomiast złożyć w KRUS informację, która stanowiła dla Kasy podstawę do podjęcia decyzji o wyłączeniu go z ubezpieczenia rolniczego na czas trwania zlecenia.

Osoba, która nie wywiązała się z tych obowiązków, narażała się na konsekwencje. W razie ujawnienia podwójnego oskładowania KRUS z mocą wsteczną wyłączał ją z ubezpieczenia rolniczego na okres trwania zlecenia. Opłacone składki jako nienależne zwracał rolnikowi, pod warunkiem że od czasu ich uiszczenia nie upłynął pięcioletni okres przedawnienia. Wypłacone rolnikowi w tym czasie świadczenia z KRUS nakazywał mu natomiast zwrócić z odsetkami naliczonymi nawet za trzy lata wstecz.

Niewielki zarobek

1 stycznia 2015 r. weszły w życie przepisy normujące tę sytuację. Obecnie rolnik, który w pełnym zakresie podlega ubezpieczeniu w KRUS, nie zostanie z niego wyłączony w razie podjęcia pracy na umowę-zlecenie (lub inną, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o zleceniu). Warunkiem jest jednak to, że „przychód osiągany z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty równej połowie minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów".

Na tych samych zasadach dopuszczono możliwość pełnienia przez rolnika funkcji w radach nadzorczych jakichkolwiek podmiotów – w tym spółdzielni produkcyjnej, przedsiębiorstwie rolno-spożywczym czy banku spółdzielczym. Przypomnijmy jedynie, że zgodnie z nowelizacją ustawy systemowej od 1 stycznia 2015 r. członkowie rad nadzorczych obowiązkowo opłacają składki emerytalno-rentowe i zdrowotne od wynagrodzenia otrzymywanego z tego tytułu, bez względu na to, czy uzyskują jakikolwiek inny dochód.

Zmiana ubezpieczyciela

Oznacza to, że osoby, które równolegle z prowadzeniem działalności rolnej podejmą doraźną pracę na umowę-zlecenie lub inną, podobną, mają prawo dobrowolnie kontynuować ubezpieczenia w KRUS przy obowiązkowym ubezpieczeniu w ZUS. Dotyczy to jednak tylko tych rolników, których miesięczny przychód ze zlecenia nie przekracza połowy minimalnego wynagrodzenia (w 2015 r. – 875 zł brutto).

Wprowadzona zmiana jest raczej korzystnie odbierana zarówno przez urzędy, jak i ubezpieczonych. Eliminuje niespójności w orzecznictwie i praktyce niektórych instytucji. Pozwala też zachować ciągłość w ubezpieczeniu osób, dla których działalność rolnicza stanowi główne źródło utrzymania, a zlecenia są podejmowane doraźnie i wypadkowo (np. na prace w charakterze kierowców, konserwatorów ochotniczych straży pożarnych czy sołtysów dokonujących poboru podatku rolnego).