Nielegalni emigranci a odpowiedzialność przewoźnika za towar

Zgodnie z art. 17 ust. 1 Konwencji CMR przewoźnik odpowiada za całkowite lub częściowe zaginięcie towaru lub za jego uszkodzenie, które nastąpi w czasie między przyjęciem towaru a jego wydaniem, jak również za opóźnienie dostawy. Tym samym odpowiedzialność przewoźnika na gruncie Konwencji CMR oparta jest o tzw. zasadę winy domniemanej. W razie dojścia do szkody w towarze to przewoźnik musi wykazać, iż zaszła którakolwiek z enumeratywnie wymienionych w Konwencji CMR przesłanek zwalniających go z tej odpowiedzialności. Wynika to wprost z art. 18 ust. 1 Konwencji CMR zgodnie, z którym dowód, że zaginięcie, uszkodzenie lub opóźnienie spowodowane zostało jedną z przyczyn przewidzianych w artykule 17 ust. 2, ciąży na przewoźniku.

- Osoba uprawniona dochodząca odszkodowania z tytułu zaginięcia lub uszkodzenia przesyłki nie musi udowadniać przyczyny szkody oraz związku przyczynowego pomiędzy tą przyczyną a szkodą. Wystarczy, jeśli wykaże, że szkoda w substancji towaru powstała w czasie przewozu (związek czasowy z przewozem). Natomiast przewoźnik, chcąc uwolnić się od odpowiedzialności, musi udowodnić istnienie jednej z przyczyn zwalniających go z odpowiedzialności, wymienionych w art. 17 ust. 2 Konwencji CMR. Ponadto musi udowodnić związek przyczynowy pomiędzy tą okolicznością a szkodą.

Zwolnienie z odpowiedzialności

Istotne znaczenie ma treść art. 17 ust. 2 Konwencji CMR, zgodnie, z którym przewoźnik jest zwolniony od tej odpowiedzialności, jeżeli zaginięcie, uszkodzenie lub opóźnienie spowodowane zostało winą osoby uprawnionej, jej zleceniem niewynikającym z winy przewoźnika, wadą własną towaru lub okolicznościami, których przewoźnik nie mógł uniknąć i których następstwom nie mógł zapobiec.

- W przypadku szkody w towarze spowodowanej przez nielegalnych imigrantów przewoźnik tak naprawdę może bronić się jedynie poprzez wykazanie ostatniej z tych przesłanek, tj., iż do uszkodzenia przesyłki doszło na skutek okoliczności, których przewoźnik nie mógł uniknąć i których następstwom nie mógł zapobiec. W tym miejscu należy podkreślić, że w celu uwolnienia się od odpowiedzialności w oparciu o omawianą przesłankę egzoneracyjną, przewoźnik musi udowodnić zarówno niemożliwość uniknięcia określonego zdarzenia jak i niemożliwość zapobieżenia jego skutkom. Obie te przesłanki muszą zachodzić łącznie – wyjaśnia adwokat.

Orzecznictwo

W praktyce jednak skuteczne uwolnienie się od odpowiedzialności w powołaniu na tą przesłankę zwalniającą jest bardzo utrudnione. Zarówno sądy europejskie jak i polskie podchodzą do niej bardzo rygorystycznie i niezwykle wąsko traktują pojęcie okoliczności, których przewoźnik nie mógł uniknąć i których następstwom nie mógł zapobiec, zrównując je niemal z pojęciem siły wyższej. Tak chociażby wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 27 września 2012 roku, sygn. akt I ACa 854/12, który wskazał, iż „zdecydowanie odrzucić należy pogląd, że działanie osoby trzeciej, za którą sprawca nie ponosi odpowiedzialności (art. 435 k.c.) mieści się w pojęciu "okoliczności, których przewoźnik nie mógł uniknąć i których następstwom nie mógł zapobiec". Pojęcie to jest, bowiem w pełni tożsame z przyjmowaną, również na gruncie prawa polskiego, definicją siły wyższej. Nie ulega tym samym wątpliwości, że do tego rodzaju okoliczności nie zalicza się sytuacja kradzieży przewożonego towaru przez osobę trzecią.” Analogicznie, za taką okoliczność nie może być, zatem uznane również wtargnięcie do pojazdu nielegalnych imigrantów.