Reklama

Prawa autorskie to nie wszystko. Co chronimy w muzyce?

W przeciętnej piosence zawiera się przynajmniej pięć różnorakich, odrębnych praw własności intelektualnej.

Publikacja: 26.09.2023 11:16

Prawa autorskie to nie wszystko. Co chronimy w muzyce?

Foto: Adobe Stock

Prawo autorskie znajdziemy dziś prawie w każdym aspekcie życia. Często nie zdajemy sobie jednak sprawy, że zakres ochrony obejmuje nie tylko utwór, ale szereg innych dóbr własności intelektualnej. Spójrzmy więc na mnogość przedmiotów ochrony zawartych w muzyce i konsekwencje prawne związane z eksploatacją takich dzieł.

Piosenka rozumiana jako produkt muzyczny jest chroniona prawem autorskim. Odrębnymi przedmiotami ochrony może być zarówno muzyka w niej zawarta, jak i słowa. Ustawodawca odróżnia kategorię utworów słowno-muzycznych – ale w istocie nie jest to jeden utwór. W tym przypadku mamy do czynienia z utworami połączonymi. Kwalifikacja ta ma jednak znaczenie, m.in. dla czasu trwania ochrony utworów stworzonych specjalnie w celu ich połączenia.

Czytaj więcej

Nadia Senkowska: Nierówna walka polskich twórców z platformami cyfrowymi

Także na etapie postprodukcji mogą powstać dodatkowe prawa do muzyki, w tym np. prawa autorskie do określonego miksu.

Poza prawami autorskimi w każdej piosence pojawia się artystyczne wykonanie. Te prawa chronią zarówno piosenkarza, jak i muzyków.

Reklama
Reklama

W odróżnieniu od prawa autorskiego prawo do artystycznego wykonania nie chroni przed naśladownictwem cudzej interpretacji (coverami). Dozwolone jest zatem zaśpiewanie innej piosenki w taki sam sposób jak wcześniejszy artysta. Można zaśpiewać i zagrać cudzy utwór w taki sam sposób i nie będzie to stanowić naruszenia praw do artystycznych wykonań. Prawa te są dość wąskie w swym zakresie i dotyczą tylko konkretnego wykonania, z reguły nagranego i dalej eksploatowanego.

Z nagraniem utworu, ale także artystycznego wykonania bezpośrednio wiąże się prawo do fonogramu, czyli prawo producenta do kontroli eksploatacji konkretnego utrwalenia dźwięku. Dla powstania tego prawa nie potrzeba zakwalifikowania ścieżki dźwiękowej jako utworu w rozumieniu prawa autorskiego. Każde nagranie warstwy dźwiękowej zjawisk akustycznych może podlegać ochronie.

Poza tymi prawami regulowanymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych warto zwrócić uwagę na możliwość rejestracji piosenki, a w zasadzie jej fragmentu, jako znaku towarowego. Oczywiście funkcja znaku, a w związku z tym zakres przyznanej ochrony jest istotnie odmienny od wcześniej przedstawionych praw. Jednak może wpłynąć na swobodę korzystania z określonego dobra. Dla uzyskania prawa ochronnego na znak towarowy kluczowe jest pozyskanie zgody na korzystanie ze wszystkich powyżej zaprezentowanych praw, przy czym ze względu na wskazaną istotę praw pokrewnych istnieje możliwość „podmiany” wykonania oraz fonogramu, przy zachowaniu bardzo zbliżonego (prawie tożsamego) rezultatu.

Muzyka, szczególnie piosenki, jest charakterystycznym przykładem dzieł, które z samej swej istoty zawierają szereg praw własności intelektualnej. W przeciętnej piosence jest co najmniej pięć odrębnych praw własności intelektualnej.

Skutkiem tej regulacji jest konieczność liczenia się z faktem, że prawa wyłączne (niezbędne do eksploatacji dzieła na rynku) mogą przysługiwać wielu podmiotom. Uzyskanie całości praw do piosenki często zmusza do zawarcia kilku umów zezwalających na określone działanie.

W praktyce rynkowej występują pewne ułatwienia w eksploatacji tych dzieł. Wskażmy na znaczenie organizacji zbiorowego zarządzania (OZZ). Poza przypadkami obligatoryjnego pośrednictwa OZZ (tj. sytuacji, gdy dany podmiot zgodnie z ustawą musi pozyskać zgodę od OZZ – np. reemitenci kablowi), twórcy mogą zadecydować, czy swe prawa oddadzą w ręce OZZ, która będzie kontrolować eksploatację danych praw, w zamian za zapłatę wynagrodzenia związanego z korzystaniem z utworu. Wśród głównych OZZ związanych z muzyką wymieńmy ZAiKS (prawa autorskie do tekstu i muzyki), STOART i SAWP (artystyczne wykonania), ZPAV (prawo do fonogramów).

Reklama
Reklama

Warto zwrócić uwagę, że przekazanie praw do OZZ nie zawsze obejmuje wszelkie formy jego eksploatacji. Istotne znaczenie ma okoliczność, że ZAiKS nie jest uprawniony do decydowania o synchronizacji utworu (tj. do decydowania o włączeniu utworu do innego dzieła, w tym audiowizualnego). Mimo zatem przeniesienia praw do utworu na rzecz ZAiKS to wciąż twórca będzie odpowiedzialny za decyzję co do zezwolenia na wykorzystanie jego utworu m.in. w filmie czy reklamie.

Jeśli podmioty praw nie przekazały ich do odpowiednich OZZ, to występuje konieczność zwrócenia się bezpośrednio do nich w celu uzyskania zgody na korzystanie z piosenki. Pewnym ułatwieniem może być okoliczność, że producenci często nabywają co najmniej część praw zawartych w muzyce, a w szczególności dysponują oni prawami do artystycznych wykonań (na mocy zawartych umów), no i prawem do fonogramu (powstającym z mocy ustawy na ich rzecz).

Wnioski

Muzyka, w tym w szczególności piosenki, jest charakterystycznym przykładem dzieł, które z samej swojej istoty zawierają w sobie szereg praw własności intelektualnej. W przeciętnej piosence jest co najmniej pięć odrębnych praw własności intelektualnej – tj. 1) prawo autorskie do muzyki, 2) prawo autorskie do słów piosenki, 3) prawo do artystycznego wykonania wokalisty, 4) prawo do artystycznego wykonania muzyków, 5) prawo do fonogramu.

Eksploatacja piosenki wymaga uzyskania zgody względem każdego z zawartych w niej praw. Rynkowym uproszczeniem uzyskania takiego uprawnienia jest skupienie praw w rękach jednego podmiotu (z reguły producenta) na podstawie zawartych umów.

Drugim mechanizmem jest funkcjonowanie organizacji zbiorowego zarządzania, które w zakresie swojej działalności pozyskują prawa, a następnie są odpowiedzialne za zezwalanie na ich eksploatacje przez osoby trzecie.

Autor jest radcą prawnym, partnerem w Markiewicz Sroczyński Mioduszewski Kancelaria Radców Prawnych sp.j.

Biznes
Rewolucja w CBAM 2026. Czy Twoja firma zmieści się w progu de minimis
Materiał Promocyjny
Rekordy sprzedaży i większy magazyn w Duchnicach
Biznes
Kiedy trzeba powołać służbę BHP?
Biznes
Zabezpieczenie roszczenia – skuteczna alternatywa dla oczekiwania na wyrok
Biznes
Czynności reorganizacyjne muszą mieć uzasadnienie biznesowe
Materiał Promocyjny
Dove Self-Esteem: Wsparcie dla nastolatków
Reklama
Reklama
REKLAMA: automatycznie wyświetlimy artykuł za 15 sekund.
Reklama