CBAM w praktyce – obowiązki raportowe i wpływ na łańcuchy dostaw

Stosowanie mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 – CBAM (ang. Carbon Border Adjustment Mechanism) zostało wprowadzone rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2023/956 z 10 maja 2023 r. ustanawiającym mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (Dz. Urz. UE L 130 z 16.5.2023 ze zm.). Jest to jedna z najbardziej znaczących zmian w regulacjach klimatycznych oraz handlowych wpływających na przedsiębiorców importujących towary spoza Unii Europejskiej. Jego celem jest ograniczenie zjawiska „ucieczki emisji” (ang. carbon leakage) poprzez wyrównanie kosztów emisji gazów cieplarnianych ponoszonych przez producentów działających na terytorium UE z kosztami ponoszonymi przez podmioty spoza Wspólnoty. Wprowadzone rozwiązania eliminują przewagę konkurencyjną opartą na produkcji taniej, ale szkodliwej dla klimatu. Mechanizm będzie zatem wspierał producentów działających na terenie UE, w tym Polski, eliminując przewagę konkurencyjną firm spoza Unii, które nie ponoszą kosztów związanych z emisją CO2. Jak czytamy na stronie Ministerstwa Klimatu, wprowadzenie CBAM chroni miejsca pracy w sektorach energochłonnych, takich jak hutnictwo, przemysł cementowy czy chemiczny. Dzięki niemu polskie przedsiębiorstwa nie muszą konkurować z tańszym importem z krajów, które stosują niższe standardy środowiskowe.

W praktyce regulacje CBAM dla przedsiębiorców oznaczają jednocześnie nowe obowiązki raportowe, konieczność pozyskiwania danych emisyjnych od dostawców oraz przebudowę łańcuchów dostaw.

Czytaj więcej:

Biznes

Pakiet Omnibus – nowe regulacje dotyczące CBAM

Komisja Europejska przedstawiła proje...

Pro

Towary objęte raportowaniem CBAM

Towary objęte obowiązkiem raportowania zostały ujęte w załączniku I do rozporządzenia CBAM. W celu ich jednoznacznej identyfikacji w obrocie handlowym przypisano im odpowiednie kody nomenklatury scalonej (kody CN).

Zakres ten obejmuje wybrane towary z grup produktowych, takich jak:

- cement,

- żelazo i stal,

- aluminium,

- nawozy,

- energia elektryczna,

- wodór.

Mechanizm CBAM ma zastosowanie do przywożonych z krajów trzecich na obszar celny Unii Europejskiej towarów wymienionych w załączniku I do rozporządzenia CBAM lub produktów przetworzonych powstałych z tych towarów w wyniku procedury uszlachetniania czynnego.

Produkty z tych kategorii zostały uznane za szczególnie istotne w kwestii emisji gazów cieplarnianych, które są generowane na etapie wytwarzania tych produktów. Procesy produkcyjne w sektorach, gdzie produkty te są wytwarzane, są zazwyczaj wysokoemisyjne i wymagają intensywnego wykorzystania energii, co ma znaczący wpływ na całkowity ślad węglowy importu do Unii Europejskiej.

W przyszłości przewiduje się rozszerzenie zakresu przedmiotowego mechanizmu CBAM o dodatkowe kategorie towarów, odpowiadające działaniom objętym systemem EU ETS.

Okres przejściowy CBAM – do 31 grudnia 2025 r.

Od 1 października 2023 r. importerzy towarów objętych regulacją objęci są obowiązkiem składania sprawozdań CBAM w rejestrze przejściowym za każdy kwartał, w terminie nie dłuższym niż jeden miesiąc od zakończenia danego kwartału. W sprawozdaniu wskazują m.in. zgłaszającego objętego obowiązkiem sprawozdawczym, informacje dotyczące rodzaju i ilości importowanych towarów, rzeczywistą wielkość emisji związanych z towarami objętymi mechanizmem oraz dane identyfikujące producenta spoza UE.

Upoważniony zgłaszający CBAM

Od 1 stycznia 2026 r. nastąpi pełne wdrożenie mechanizmu CBAM. W tym okresie przywóz na obszar celny UE towarów objętych zakresem przedmiotowym CBAM będzie mógł zostać dokonany wyłącznie przez podmiot posiadający status „upoważnionego zgłaszającego CBAM”, nadawany importerowi albo pośrednikowi celnemu.

Podmiot ubiegający się o uzyskanie statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM zobowiązany jest do spełnienia kryteriów określonych w rozporządzeniu CBAM, tj.:

- przestrzegać przepisów prawa,

- nie dopuścić się w okresie pięciu lat poprzedzających złożenie wniosku przestępstw w związku z wykonywaną działalnością,

- wykazywać zdolność finansową i operacyjną,

- posiadać siedzibę w państwie członkowskim złożenia wniosku oraz ważny numer EORI umożliwiający identyfikację w systemach celnych UE.

Czytaj więcej:

Biznes

CBAM: projekt zmian mechanizmu dostosowywania cen na granicach

Komisja Europejska przedstawiła pakie...

Pro

W Polsce organem upoważnionym do nadawania uprawnień CBAM będzie dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu.

Procedura uzyskania statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM została uregulowana w rozporządzenie wykonawczym komisji (UE) 2025/486 z 17 marca 2025 r. ustanawiającym zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 w odniesieniu do warunków i procedur dotyczących statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM (Dz. Urz UE L 2025/485 z dn. 18 marca 2025). Kolejne kroki to:

1) złożenie wniosku w formacie elektronicznym za pośrednictwem rejestru CBAM wraz z dołączonym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń,

2) ocena wniosku – co do zasady 120 dni kalendarzowych od daty jego otrzymania,

3) wezwanie do dostarczenia dodatkowych informacji (w uzasadnionych przypadkach) – co do zasady 30 dni kalendarzowych od daty wezwania do dostarczenia dodatkowych informacji,

4) decyzja organu:

- odmowna – możliwość odwołania się od decyzji,

- pozytywna – przyznanie statusu upoważnionego CBAM; decyzja w sprawie wniosku staje się skuteczna z dniem, w którym właściwy organ rejestruje tę decyzję w rejestrze CBAM, a wnioskodawca zostaje powiadomiony o tej decyzji w rejestrze CBAM.

Podmiot posiadający status upoważnionego zgłaszającego CBAM będzie zobowiązany w ujęciu rocznym do złożenia deklaracji obejmującej liczbę towarów przywiezionych do UE w roku poprzednim oraz odpowiadające im emisje wbudowane, ustalone zgodnie z metodologią przewidzianą w regulacjach unijnych. Emisje te będą rozliczane poprzez nabycie i umorzenie adekwatnej liczby certyfikatów CBAM, odpowiadających całkowitej wartości zadeklarowanych emisji.

Cena certyfikatu CBAM ustalana jest co tydzień przez Komisję Europejską na podstawie średniej ceny aukcyjnej uprawnień EU ETS z poprzedniego tygodnia i publikowana w pierwszy dzień roboczy kolejnego tygodnia, a stawka ta obowiązuje do momentu ogłoszenia kolejnej. Dla każdego towaru całkowite emisje oblicza się jako emisje jednostkowe pomnożone przez ilość towaru, zgodnie z wzorem: