Las jest jednym z najbardziej dostępnych miejsc wypoczynku. Można do niego wejść na spacer, pobiegać, zbierać grzyby, odpocząć na polanie albo zaplanować dłuższą wycieczkę. Trzeba jednak pamiętać, że powszechna dostępność lasu nie oznacza dowolności. Las nie jest parkiem miejskim, polem biwakowym ani prywatnym miejscem rekreacji, w którym każdy sam ustala zasady. Obowiązują w nim przepisy ustawy o lasach, przepisy przeciwpożarowe, regulacje dotyczące ochrony przyrody oraz lokalne ograniczenia wprowadzane przez właściciela lasu albo nadleśniczego.

Zasadą jest, że lasy stanowiące własność Skarbu Państwa są udostępnione dla ludności. Oznacza to, że zwykły spacer, spokojna wycieczka czy odpoczynek na łonie natury są co do zasady dopuszczalne. Nie wolno jednak wchodzić wszędzie i zawsze. Stały zakaz wstępu obejmuje między innymi uprawy leśne do 4 m wysokości, ostoje zwierząt, powierzchnie doświadczalne, drzewostany nasienne, źródliska rzek i potoków oraz obszary zagrożone erozją. Nadleśniczy może także okresowo zamknąć las, zwłaszcza z powodu dużego zagrożenia pożarowego, prac gospodarczych albo uszkodzenia drzewostanu. W lasach prywatnych właściciel również może zakazać wstępu, jeżeli oznaczy teren odpowiednią tablicą.

Podstawowe zasady zachowania w lesie są proste. Nie wolno zaśmiecać, zanieczyszczać gleby i wód, rozkopywać gruntu, niszczyć drzew, krzewów, roślin, grzybów i grzybni ani uszkadzać tablic, znaków, ławek, wiat czy innych urządzeń turystycznych. Nie wolno także niszczyć nor, mrowisk, gniazd i legowisk, płoszyć zwierząt, hałasować ani używać sygnałów dźwiękowych, chyba że wymaga tego alarm lub bezpieczeństwo. Las jest miejscem odpoczynku, ale przede wszystkim jest ekosystemem.

Co jest dopuszczalne?

Grzybobranie i zbieranie owoców runa leśnego na własne potrzeby jest w lasach państwowych zasadniczo dopuszczalne. Trzeba jednak robić to w sposób nieniszczący przyrody. Nie wolno rozgarniać i zbierać ściółki, niszczyć grzybni ani zbierać płodów runa w miejscach oznakowanych jako zakazane. Należy też pamiętać o gatunkach chronionych oraz o szczególnych zasadach obowiązujących w parkach narodowych i rezerwatach. W takich miejscach zbieranie grzybów, roślin i ich części jest co do zasady zabronione, chyba że zostało wyraźnie dopuszczone w określonych miejscach.

Biwakowanie wymaga większej ostrożności niż zwykły spacer. Ustawa o lasach zabrania biwakowania poza miejscami wyznaczonymi przez właściciela lasu albo nadleśniczego. Nie oznacza to, że każdy krótki odpoczynek na pniu lub rozłożenie koca na chwilę jest biwakiem. Problem zaczyna się wtedy, gdy rozbijamy namiot, rozwieszamy hamak na noc, urządzamy obozowisko, gotujemy posiłki i organizujemy dłuższy pobyt. Takie zachowanie powinno mieć oparcie w miejscu wyznaczonym lub zgodzie właściciela lasu.

Bushcraft w państwowym lesie

W Lasach Państwowych istotne znaczenie ma program „Zanocuj w lesie”. W wyznaczonych obszarach można nocować w warunkach bushcraftowych i turystycznych, ale nadal trzeba stosować się do regulaminu. Co do zasady bez wcześniejszego zgłoszenia można nocować w grupie do dziewięciu osób i nie dłużej niż przez dwie noce z rzędu. Większa grupa albo dłuższy pobyt wymagają zgłoszenia i potwierdzenia ze strony nadleśnictwa. Program nie oznacza jednak pełnej swobody. Nie wolno niszczyć runa, pozyskiwać drewna, budować konstrukcji z materiału leśnego ani ignorować zakazów wstępu obowiązujących na części obszaru.

Najbardziej rygorystyczne zasady dotyczą ognia. W lasach, na terenach śródleśnych oraz w odległości do 100 m od granicy lasu zabronione jest rozniecanie ognia poza miejscami wyznaczonymi przez właściciela lasu albo nadleśniczego. Zabronione jest także korzystanie z otwartego płomienia i wypalanie wierzchniej warstwy gleby oraz pozostałości roślinnych. Ognisko można więc rozpalić tylko tam, gdzie miejsce zostało do tego wyraźnie przeznaczone. Sam fakt, że teren wygląda bezpiecznie, ktoś wcześniej palił tam ogień albo ułożono kamienie w krąg, nie wystarczy.

Podobnie ostrożnie należy podchodzić do kuchenek turystycznych. W programie „Zanocuj w lesie” możliwość użycia kuchenki gazowej zależy od zasad danego nadleśnictwa i aktualnego zagrożenia pożarowego. Przy wysokim zagrożeniu pożarowym używanie kuchenek może być zakazane. Nawet tam, gdzie jest dopuszczone, powinno odbywać się pod stałym nadzorem, w bezpiecznym miejscu i bez ryzyka zaprószenia ognia.

Pies na smyczy

Do lasu można wejść z psem, ale nie wolno puszczać go luzem. Pies powinien być prowadzony w sposób pozwalający kontrolować jego zachowanie. Chodzi nie tylko o bezpieczeństwo innych osób, lecz także o ochronę dzikich zwierząt. Nawet łagodny pies może płoszyć zwierzynę, niszczyć lęgowiska albo oddalić się za tropem. Wyjątki dotyczą między innymi polowań, psów ratowniczych i psów wykorzystywanych do celów specjalnych w sytuacjach przewidzianych przepisami.

Parki i rezerwaty

Odrębne i znacznie surowsze zasady obowiązują w parkach narodowych oraz rezerwatach przyrody. Tam ruch pieszy, rowerowy, narciarski i konny odbywa się co do zasady tylko po wyznaczonych szlakach i trasach. Biwakowanie, palenie ognisk, zbieranie grzybów i roślin, wprowadzanie psów oraz organizowanie imprez rekreacyjnych są dopuszczalne wyłącznie w zakresie wyraźnie wskazanym przez właściwy organ. To, co w zwykłym lesie może być legalne, w parku narodowym albo rezerwacie może stanowić naruszenie prawa. Trzeba pamiętać, że im wyższy stopień ochrony przyrody obowiązuje na danym terenie, tym mniej możliwości działania ma osoba korzystająca z danego lasu.

Za naruszenie zasad grożą konsekwencje wykroczeniowe. Zaśmiecanie lasu może skutkować grzywną nie niższą niż 500 zł, a w przypadku składowania odpadów w lesie grzywną nie niższą niż 1000 zł, a nawet karą aresztu albo ograniczenia wolności. Rozniecanie ognia poza miejscami wyznaczonymi również może prowadzić do odpowiedzialności. Karalne jest także niszczenie grzybów i grzybni, rozgarnianie ściółki, niszczenie gniazd, nor i mrowisk, złośliwe płoszenie zwierząt oraz puszczanie psa luzem.

Uniwersalna zasada

Najbezpieczniejsza zasada brzmi: korzystaj z lasu tak, aby nie zostawić po sobie śladu. Śmieci należy zabrać ze sobą, psa prowadzić na smyczy, grzyby zbierać bez niszczenia ściółki, a ogień rozpalać wyłącznie tam, gdzie jest to wyraźnie dopuszczone. Przed biwakiem warto sprawdzić mapę obszarów wyznaczonych, regulamin danego nadleśnictwa i aktualne zakazy wstępu. Las jest otwarty dla ludzi, ale pod warunkiem że odpoczynek nie odbywa się kosztem przyrody, bezpieczeństwa i innych użytkowników.