Przekształcenie użytkowania wieczystego jest dostawą towarów, gmina stosuje VAT

Tak wynika z wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 25 lutego 2021 r. w sprawie C 604/19 (Gmina Wrocław)

Stan faktyczny

Gmina Wrocław będąca jednostką samorządu terytorialnego, zarejestrowana jako podatnik VAT, była właścicielem nieruchomości obciążonych prawem użytkowania wieczystego w rozumieniu prawa polskiego.

Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego użytkowanie wieczyste polega na oddaniu gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków użytkownikowi wieczystemu, który może korzystać z gruntu i rozporządzać swym prawem z wyłączeniem innych osób. Użytkownikami wieczystymi mogą być osoby fizyczne lub prawne. Grunty są oddawane użytkownikowi co do zasady na okres 99 lat, który w wyjątkowych przypadkach może zostać skrócony, jednak na okres nie krótszy niż 40 lat. Za użytkowanie wieczyste, przez czas trwania tego prawa, użytkownik wieczysty uiszcza na rzecz właściciela gruntu opłatę roczną.

Czytaj też: Własność gruntów obliguje do VAT

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy o VAT oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste jest dostawą towarów, a tym samym coroczne opłaty uiszczane przez użytkownika powinny podlegać opodatkowaniu VAT.

Na mocy ustawy z 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawo użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe przekształciło się 1 stycznia 2019 r. w prawo pełnej własności tych gruntów.

Zgodnie z art. 7 ww. ustawy o przekształceniu użytkownik wieczysty, który stał się właścicielem, jest zobowiązany do wniesienia na rzecz jednostki publicznej, która była właścicielem danego gruntu, opłaty z tytułu przekształcenia. Opłata ta jest wnoszona do 31 marca każdego roku przez okres 20 lat, licząc od dnia przekształcenia prawa użytkowania wieczystego danej nieruchomości w prawo pełnej własności. Przepis ten precyzuje, że wysokość tej opłaty jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywałaby w dniu przekształcenia. Ponadto, nowy właściciel może w każdym czasie trwania obowiązku wnoszenia opłaty z tytułu przekształcenia, zgłosić właściwemu organowi na piśmie zamiar jednorazowego jej wniesienia w kwocie pozostającej do spłaty.

Ponadto art. 6 ust. 1 ustawy o przekształceniu stanowi, że nowy właściciel nieruchomości może zakwestionować kwotę opłaty z tytułu przekształcenia i okres wnoszenia tej opłaty, składając wniosek do właściwego organu. Wniosek ten prowadzi do wydania decyzji administracyjnej określającej wysokość i okres wnoszenia opłaty z tytułu przekształcenia.

Gmina Wrocław zwróciła się do organu podatkowego o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej stosowania VAT do opłat należnych jej na podstawie ustawy o przekształceniu. Zdaniem gminy opłaty uiszczane przez nowych właścicieli gruntów na podstawie tej ustawy nie podlegają VAT. Organ podatkowy uznał w interpretacji indywidualnej, że opłaty należne Gminie Wrocław na mocy ustawy o przekształceniu podlegają VAT jako pozostająca do zapłaty część kwoty stanowiącej należność z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego danego gruntu oraz z tego względu, że pobierając te opłaty, gmina działa jako podatnik VAT, a nie w charakterze organu władzy publicznej.

Gmina Wrocław wniosła skargę na interpretację indywidualną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Sąd zastanawiał się w pierwszej kolejności nad tym, czy przekształcenie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo pełnej własności, które nastąpiło na podstawie ustawy o przekształceniu bez wyrażenia przez strony woli dokonania tego przekształcenia, nie powinno być uważane za przeniesienie, w zamian za odszkodowanie, własności rzeczy z mocy prawa. W szczególności sąd rozważał, czy biorąc pod uwagę cechy opłaty z tytułu przekształcenia można uznać ją za „odszkodowanie" w rozumieniu tego przepisu. Zdaniem WSA taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej sprawie i w związku z tym przekształcenie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo pełnej własności jest dostawą towarów w rozumieniu art. 14 ust. 2 lit. a dyrektywy VAT.

W drugiej kolejności sąd wskazał, że gdyby jednak nie było zasadne stwierdzenie, że chodzi o dostawę towarów w rozumieniu tego przepisu, należałoby się zastanowić nad kwalifikacją czynności prawnej w postępowaniu głównym jako dostawy towarów w rozumieniu art. 14 ust. 1 dyrektywy VAT.

W trzeciej kolejności sąd odsyłający chciał ustalić, czy w niniejszej sprawie Gmina Wrocław działa jako podatnik VAT.

Wyrok Trybunału

Trybunał uznał, że przekształcenie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo pełnej własności przewidziane w przepisach krajowych w zamian za uiszczenie opłaty stanowi dostawę towarów.

Ponadto Trybunał wskazał, że przy przekształceniu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo pełnej własności, przewidzianym w przepisach krajowych, w zamian za uiszczenie opłaty na rzecz gminy będącej właścicielem nieruchomości, co pozwala jej na uzyskanie z tego tytułu dochodu o charakterze stałym, gmina ta działa w charakterze podatnika, a nie jako organ władzy publicznej.

podstawa prawna: art. 14 ust. 2 lit. a dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L z 2006 r. nr 347/1 ze zm.)

Zdaniem autorki

Emilia Wolnowska, doradca podatkowy, Tax Manager, BDO biuro w Poznaniu

Samorządy muszą zweryfikować swoje rozliczenia

Omawiany wyrok ma bardzo ważne znaczenie dla polskich podatników VAT. W szczególności z uwagi na to, że użytkowanie wieczyste jest specyficzną instytucją na tle legislacji innych krajów europejskich. Orzeczenie dotyczy skutków podatkowych ustawy o przekształceniu, której celem była „likwidacja" użytkowania wieczystego dotyczącego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe. Osią sporu było stwierdzenie czy opłaty przekształceniowe podlegają opodatkowaniu VAT, a jeśli tak, to na jakiej podstawie prawnej: czy jako kontynuacja pierwotnej dostawy (ustanowienia prawa użytkowania wieczystego), czy jako odrębna dostawa. Trybunał uznał, że przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, stanowi dostawę towarów w świetle art. 14 ust. 2 lit. a) dyrektywy VAT, czyli jest przeniesieniem prawa własności do towaru w zamian za odszkodowanie, z nakazu wydanego przez organ władzy publicznej lub w jego imieniu albo z mocy prawa. Wyrazem implementacji tego przepisu dyrektywy VAT jest w ustawie o VAT art. 7 ust. 1 pkt 1.