Postępowanie podatkowe: urzędnik nie może rozpoznawać zażalenia na swoją decyzję

Komentarz eksperta

Karolina Kołban, konsultantka w poznańskim biurze Deloitte Doradztwo Podatkowe sp. z o.o.

W celu ochrony praw podatnika, którego działania podlegają władczej ocenie administracji publicznej, wprowadzono liczne rozwiązania prawne gwarantujące urzeczywistnianie wartości wypływających z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego. Warto wskazać, że Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej już w preambule stanowi o konieczności zagwarantowania jednostce prawa do instytucji publicznych działających rzetelnie i sprawnie. Natomiast art. 2 Konstytucji RP mówi o zasadzie sprawiedliwości społecznej, wymagając tym samym, aby postępowanie przed organami administracji publicznej było przeprowadzone w sposób obiektywny, bezstronny oraz budzący zaufanie do organów podatkowych.

Urzeczywistnieniem tych wartości jest m.in. rozwiązanie ujęte w art. 130 ordynacji podatkowej (dalej o.p.), dotyczące wyłączenia pracownika organu podatkowego. Jednocześnie pośród wymienionych w tym przepisie przesłanek wyłączenia najwięcej sporów (rozstrzyganych również przez Trybunał Konstytucyjny) budzi przesłanka z art. 130 § 1 pkt 6 o.p., zgodnie z którą wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych oraz innych spraw normowanych przepisami prawa podatkowego podlega pracownik organu podatkowego, który brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji.

Komentowane wyroki NSA odnoszą się do dwóch kwestii budzących wątpliwości interpretacyjne. Pierwszą z nich jest możliwość zastosowania ww. przepisu w sprawach, w których ten sam organ jednoosobowy rozpoznaje odwołanie od swojej decyzji. Drugą kwestią, powodującą rozbieżności w stanowiskach organów podatkowych, jest zakres pojęcia „udział w wydaniu zaskarżonej decyzji".

W zakresie pierwszej kwestii NSA potwierdza dominujący pogląd wyrażony w orzecznictwie, zgodnie z którym przesłanka wyłączenia ujęta w art. 130 § 1 pkt 6 o.p. obowiązuje również w przypadku, gdy odwołanie od decyzji rozpatruje ten sam organ, który brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji (co ma miejsce w postępowaniu na gruncie art. 221 o.p.).

Jednocześnie według sądu art. 130 o.p. powinien być interpretowany szeroko, a zwrot "udział w zaskarżonej decyzji" powinien obejmować swoim zakresem nie tylko podpisanie decyzji, lecz także podejmowanie wszelkich czynności procesowych, co jest niewątpliwie rozszerzeniem istoty tego pojęcia. Pogląd ten nie zawsze podzielany jest w literaturze przedmiotu oraz w orzecznictwie, niemniej stanowisko NSA wyrażone w komentowanych wyrokach wydaje się uzasadnione, gdyż zawężające rozumienie przesłanki w art. 130 § 1 pkt 6 o.p. uderzyłoby w istotę oraz cele wyłączenia pracownika, ograniczając tym samym skuteczność ochrony podatnika.