Na podstawie przepisów ustawy – Prawo upadłościowe ?i naprawcze może być ogłoszona upadłość dłużników, ?w tym dłużników będących podatnikami VAT. Warto się zastanowić, jakie są jej skutki w VAT.
Bez zmian statusu
Wbrew pozorom ogłoszenie upadłości nie zmienia statusu podatnika VAT. W szczególności nie jest tak, że ogłoszenie upadłości powoduje, iż podatnikiem przestaje być upadły, ?a staje się nim syndyk masy upadłości. W pełni aktualny ?w tym zakresie jest wyrok NSA z 25 lipca 2002 r. (III SA 84/01), w którym czytamy, że w przypadku ogłoszenia upadłości „podatnikiem podatku od towarów i usług pozostaje jednakże nadal upadły, a nie syndyk zarządzający majątkiem. Na skutek upadłości upadły nie traci bowiem ani osobowości prawnej, ani prawa własności majątku. Orzecznictwo to przyjmuje też, że syndyk tylko reprezentuje upadłego (...), działając w jego imieniu i na rachunek upadłego".
Nie wykreśla się ?z rejestru
Skutkiem ogłoszenia upadłości nie jest w szczególności wykreślenie upadłego jako podatnika VAT. W tym zakresie aktualny z kolei pozostaje wyrok NSA z 13 grudnia 1999 r. (I SA/Gd 1180/97), w którym czytamy, że „nie ma podstaw do wykreślenia z rejestru podatnika pozostającego ?w upadłości i unieważnienia nadanego temu podatnikowi numeru identyfikacyjnego dopóty, dopóki działający ?w jego imieniu i na jego rachunek syndyk masy upadłości dokonuje czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT".
Kto inny decyduje
Ogłoszenie upadłości oraz wprowadzenie zarządu majątku upadłego przez syndyka skutkuje natomiast zmianą podmiotu uprawnionego do podejmowania decyzji w imieniu podatnika (w zakresie określonym przepisami prawa upadłościowego i naprawczego). W rozliczeniach VAT oznacza to, że od tego momentu w imieniu upadłego działa syndyk. To on jest podmiotem obowiązanym do wypełnienia obowiązków upadłego jako podatnika VAT, a więc ma obowiązek w imieniu upadłego wystawiać faktury VAT, prowadzić jego ewidencję, składać deklaracje VAT czy wpłacać podatek do urzędu skarbowego. Jak czytamy ?w interpretacji Izby Skarbowej ?w Katowicach z 10 lutego 2011 r. (IBPP2/443-112/11/WN), „ogłoszenie upadłości podatnika nie wywołuje żadnych skutków na gruncie przepisów ustawy o VAT. W szczególności nie oznacza, że podmiot ten przestaje być podatnikiem VAT czy też traci swoje uprawnienia jako podatnik VAT. Różnica polega jedynie na tym, że w imieniu podatnika działa syndyk – nie wstępuje on w prawa i obowiązki podatnika. Podatnikiem pozostaje przedsiębiorca, ale w związku z jego upadłością rozliczenia ?z organami podatkowymi są nadzorowane przez syndyka. Syndyk również w imieniu podatnika w upadłości wystawia faktury VAT dokumentujące dostawę towarów lub świadczenie usług".
Może korzystać z praw
Z drugiej strony syndyk ?w imieniu upadłego może korzystać z praw przysługujących upadłemu jako podatnikowi, w szczególności jest uprawniony do odliczania ?w imieniu podatnika podatku naliczonego (rzecz jasna syndyka obowiązują ogólne zasady odliczania podatku naliczonego), w tym wykazywania podatku do zwrotu na rachunek bankowy podatnika (może także składać wnioski o przyspieszony zwrot). Nie ma również przeszkód, aby syndyk korygował odliczenia za miesiące, w których podatnik przed ogłoszeniem upadłości odliczeń takich (mimo przysługującego mu prawa) nie zrobił.
