Moment zakończenia budowy wpływa na zastosowanie zwolnienia z VAT

Komentarz eksperta

Paweł Mikuła, doradca podatkowy, menedżer w Deloitte Doradztwo Podatkowe sp. z o.o. (biuro w Katowicach)

Ustawa o VAT stanowiła, że (nieco upraszczając) zwalnia się od podatku dostawę budynku, jeżeli minęło 5 lat od końca roku, w którym „zakończono budowę budynku". Istota sporu sprowadzała się więc do tego, kiedy to zakończenie budowy nastąpiło. Zdaniem organu podatkowego, aby dowiedzieć się, kiedy nastąpiło „zakończenie budowy budynku", należy sięgać do przepisów innych gałęzi prawa i tam poszukiwać wyjaśnienia co oznacza to „zakończenie budowy". Organ postanowił więc sięgnąć do prawa budowlanego. Na tej podstawie ustalił, że aby przystąpić do użytkowania obiektu budowlanego, konieczne jest złożenie odpowiedniego zawiadomienia do organu nadzoru budowlanego. A skoro podatnik nie złożył takiego zawiadomienia, to oznacza to, że nie zakończono budowy. Nie można zatem stosować zwolnienia.

Już na pierwszy rzut oka widać, że takie stosowanie prawa podatkowego jest dalekie od pożądanego. Rozstrzygnięcie to wpisuje się w często spotykane skrajnie „formalistyczne" podejście do stosowania prawa podatkowego przez organy podatkowe. W tym kontekście należy zwrócić uwagę na dwa zasadnicze problemy. Po pierwsze, czy organy powinny sięgać przy wykładni prawa podatkowego do znaczenia pojęć używanych w innych gałęziach prawa i w jakim stopniu. Po drugie zaś, w jaki sposób formalne wymogi przewidziane w tych innych gałęziach prawa powinny decydować o skutkach podatkowych. Są to istotne problemy teoretyczne mające bardzo duże znaczenie dla praktyki. Nie rozważając ich tutaj szczegółowo należy wyraźnie podkreślić, że zaprezentowane formalistyczne podejście jest zjawiskiem bardzo częstym w praktyce organów podatkowych. Zjawisko to należy ocenić zdecydowanie negatywnie. Godzi ono bowiem w zasady, na jakich powinien być zbudowany system podatkowy, takie jak zasady równości, czy proporcjonalności. Można bowiem postawić pytanie, dlaczego ten, kto złożył zawiadomienie budowlane powinien płacić podatek w innej wysokości niż ten, który dokumentu nie złożył – pomimo, że w obu przypadkach budynek de facto został wybudowany, a budowa zakończona. Celem ustawodawcy nie jest opodatkowanie niezłożenia dokumentu, ale opodatkowanie sprzedaży budynku, który ma mniej niż 5 lat. W tym kontekście wyrok WSA w Białymstoku należy ocenić pozytywnie. Jak słusznie uznał sąd, pomocnymi dowodami mogły być takie dokumenty jak np. dziennik budowy, czy oświadczenie kierownika budowy – choć zapewne również nie jedynymi.

Należy wyrazić nadzieję, że podobne wyroki będą łagodzić formalistyczne podejście do stosowania prawa podatkowego przez organy podatkowe. Podejście to – jak się wydaje – jest wyrazem poszukiwania urzędowego, dokumentacyjnego potwierdzenia określonych okoliczności – nawet jeżeli fakty miałyby być inne. Aby jednak wydać prawidłową decyzję, konieczne jest ustalenie faktów za pomocą wszystkich dostępnych środków, a nie jedynie tego, co urzędowo zostało stwierdzone w określonym dokumencie.