Etat straci nawet pracownica w ciąży

Zasadą jest zakaz wypowiedzenia i rozwiązania umowy o pracę z pracownicą w ciąży. Wynika to z art. 177 § 1 k.p. W myśl tego przepisu pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży oraz urlopu macierzyńskiego pracownicy. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy zajdzie przyczyna uzasadniająca rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy kobiety, jeśli reprezentująca ją zakładowa organizacja związkowa się na to zgodziła. Ograniczenia te nie obowiązują w czasie zatrudnienia na okres próbny nieprzekraczający miesiąca.

Okres ochrony pracownicy rozpoczyna swój bieg już z chwilą zajścia w ciążę, a nie dopiero z momentem przedstawienia odpowiedniego zaświadczenia lekarskiego dokumentującego ten stan.

Bez ruchu kadrowego

Normalnie funkcjonując, pracodawca nie ma w zasadzie możliwości wypowiedzenia angażu ciężarnej. Zabronione jest także złożenie jej wymówienia zmieniającego warunki pracy lub płacy z art. 42 k.p. Ponadto zakaz ten obowiązuje także wtedy, gdy pracownica poroniła przed upływem okresu wypowiedzenia.

Wypowiedzenie należy uznać za bezskuteczne również wtedy, gdy wręczono je zanim pracownica zaszła w ciążę, jeśli jego skutek w postaci rozwiązania umowy miałby nastąpić w czasie ciąży. W jego wyniku umowa o pracę nie może bowiem ulec rozwiązaniu. Zwracał na to uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z 25 kwietnia 2012 r. (II PK 209/11). Stwierdził, że pracownica, która początkowo nie kwestionowała wypowiedzenia, może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną, gdy po dokonaniu wymówienia okazało się, że spodziewa się dziecka lub gdy zaszła w ciążę w okresie wymówienia. SN podkreślał także, że termin na złożenie odwołania od wypowiedzenia do sądu liczy się wtedy od uzyskania przez kobietę informacji o ciąży.

Nagłe pożegnanie wyjątkowo

Do rozwiązania umowy o pracę z przyczyn zawinionych przez pracownicę może dojść tylko wówczas, gdy reprezentująca tę pracownicę zakładowa organizacja związkowa zgodzi się na takie rozstanie. To szczególny środek ochrony ciężarnej, który blokuje pracodawcy zgodne z prawem rozwiązanie angażu wbrew woli związku zawodowego reprezentującego kobietę. Firma musi więc ubiegać się o zgodę działającej u niego organizacji, aby rozwiązać umowę z przyczyn zawinionych przez ciężarną. Nie ma tego ograniczenia, gdy u pracodawcy nie działa zakładowa organizacja lub gdy żaden z działających u niego związków nie reprezentuje interesów pracownicy, której dotyczy pożegnanie. Wówczas firma samodzielnie decyduje o jej zwolnieniu bez potrzeby konsultacji z innym organem.

Jeżeli zaś związek reprezentuje interesy pracownicy, szef musi wystąpić do niego o zgodę. Istotne jest przy tym, że akceptacja związku powinna być uprzednia, czyli musi być wyrażona, zanim szef złoży pracownicy oświadczenie o rozwiązaniu z nią angażu bez wypowiedzenia. Zgoda związku musi być wyraźna. Jeśli organizacja po zwróceniu się do niej przez pracodawcę nie zajmuje żadnego stanowiska co do rozwiązania umowy z pracownicą, to jej milczenie należy traktować jako brak zgody na rozstanie.

W praktyce szef zazwyczaj nie wie, że jego pracownica, która narusza podstawowe obowiązki służbowe, jest w ciąży i rozwiązuje z nią umowę o pracę, zanim spyta o zgodę reprezentujący ją związek. W takiej sytuacji należy uznać, że jeśli w chwili rozwiązania umowy na podstawie art. 52 k.p. ani pracodawca, ani związek nie wiedzieli o ciąży zwalnianej, to zgoda zakładowej organizacji może być skutecznie wyrażona również po rozwiązaniu umowy o pracę, ale nie później niż do chwili wydania przez sąd orzeczenia o przywróceniu do pracy lub odszkodowania w ewentualnym procesie. Oznacza to, że w tym wyjątkowym przypadku zgoda związku może mieć charakter następczy i mimo to rozwiązanie angażu w trybie natychmiastowym będzie skuteczne. Jeżeli jednak związek odmówi zgody, uznaje się, że umowę rozwiązano z naruszeniem prawa. Firma może się więc spodziewać, że sąd przywróci pracownicę na etat.

Autor jest sędzią Sądu Okręgowego w Kielcach

O czym pamiętać

– ciężarnej wolno wypowiedzieć umowę w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji firmy

– z kobietą w ciąży można rozstać się za porozumieniem stron

– umowa na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy albo na okres próbny przekraczający miesiąc, która rozwiązałaby się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, przedłuża się do porodu