Co zaplanować
Jeśli jednak żaden z tych warunków nie zachodzi, to co do zasady przełożony powinien udzielać urlopów zgodnie z planem. Tak stanowi art. 163 § 1 k.p. A to oznacza, że należy wykreować taki dokument, w którym określa się daty wykorzystania wypoczynku, uwzględniając wnioski pracowników, aby dzięki temu firma lepiej funkcjonowała. Pamiętać należy bowiem o tym, że pracodawca odpowiada za prawidłowy przebieg i organizację pracy w zakładzie, a w czasie wakacji musi on tak działać, aby zapewnić np. ciągłość produkcji czy stałą obsługę klientów, kontrahentów.
Plan obejmuje wszystkie urlopy przewidywane na dany rok kalendarzowy, czyli np. na 2015 r. Chodzi więc zarówno o bieżący wypoczynek, urlop w pierwszej pracy (art. 153 § 1 k.p.), uzupełniający (art. 158 k.p.), czyli przysługujący pracownikowi w wyższym wymiarze, bo przekroczył kolejny próg stażu pracy. Odnosi się to także do zaległych wakacji, które pracownicy powinni wziąć w pierwszej kolejności, aby się nie przedawniły i nie tworzyć nawisów urlopowych. Dzięki temu firma nie naraża się też na rezerwowanie ogromnych kwot (potrzebnych do zapłacenia ekwiwalentu) na wypadek, gdyby doszło do nagłego rozstania z etatowcami.
Co do zasady pracownik ma wypoczywać w roku kalendarzowym, w którym nabywa prawo do urlopu. Nie zawsze jednak jest to możliwe, bo np. chorował. Wówczas do końca trzeciego kwartału kolejnego roku kalendarzowego szef powinien udzielić podwładnemu niewybranego za poprzedni rok urlopu wypoczynkowego lub urlopów za wcześniejsze lata, jeśli jeszcze się nie przedawniły (art. 168 k.p.). Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2006 r. (I PK 124/05) pracodawca może wysłać na zaległy urlop, nawet gdy pracownik nie zgadza się na to (dotyczy to okresu wypowiedzenia).
Kiedy i jak długo
Kodeks pracy nie określa, do kiedy należy sporządzić grafik urlopowy. Nie stanowi też, na jaki okres należy go ustalić. Może więc przewidywać nawet krótką przyszłość, np. kwartał. Ponieważ najczęściej zatrudnieni nabywają prawo do urlopu 1 stycznia i już tego dnia mogliby z niego skorzystać, to plan, jeśli firma się decyduje na jego tworzenie, lepiej jednak ustalić z pewnym wyprzedzeniem. Nawet gdy powstanie później, np. po 1 stycznia, szef z tego powodu nie może odmówić podwładnemu udzielenia wypoczynku datującego się od nowego roku.
Na ogół termin oraz okres, na jaki sporządza się grafik, określają przepisy wewnątrzzakładowe (zbiorowy układ pracy lub regulamin pracy), jeśli takie obowiązują u pracodawcy. Tam też można wskazać procedurę jego ustalania, czyli składania wniosków urlopowych oraz sposobu ogłoszenia przyjętego już grafiku.
Nic świętego
Termin wypoczynku przyjęty w planie można przesunąć, gdy np. pracodawca ma szczególne potrzeby, a nieobecność pracownika poważnie zakłóciłaby tok pracy firmy (art. 164 § 2 k.p.). Przykładowo kontrola urzędu skarbowego zmusza szefa do przesunięcia daty urlopu głównej księgowej, aby była ona obecna wtedy w firmie. Takie działanie przełożonego jest zgodne z prawem.