Sąd może uwzględnić staż pracy w szczególnych warunkach, który został nieprawidłowo udokumentowany

Postępowanie mające na celu ustalenie, czy zainteresowany spełnia przesłanki do nabycia świadczeń z ubezpieczeń społecznych, należy – zgodnie z art. 115 ustawy z 17 grudnia 1998 r. ?o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. DzU z 2013 r. nr 228, poz. 1440) – do kompetencji jednostek organizacyjnych ZUS. Dotyczy to również ustalania uprawnień do wcześniejszej emerytury ?z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Okresy pracy szczególnej stwierdza – na podstawie posiadanej dokumentacji – zakład pracy w zaświadczeniu wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów ?z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (DzU z 1983 r. nr 8, ?poz. 43 ze zm.) albo wykazuje je na świadectwie pracy. Zaświadczenie to powinno potwierdzać charakter i stanowisko pracy ?w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których zależy przyznanie emerytury.

W wykazach A i B, które stanowią załączniki do powyższego rozporządzenia, wymienione zostały rodzaje prac w szczególnych warunkach. Natomiast szczegółowy wykaz stanowisk prac w szczególnych warunkach zawarty jest ?w zarządzeniach resortowych wydanych przez właściwych ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze.

Potwierdzając w świadectwie pracy (zaświadczeniu) okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach (na określonym stanowisku pracy), pracodawcy powinni powoływać się na taki rodzaj pracy, który został wymieniony w odpowiednim wykazie, dziale i pozycji rozporządzenia ?z 7 lutego 1983 r.

Taki zakres informacji wymagany jest wyłącznie w przypadku tych zakładów pracy, które nigdy nie stosowały resortowych wykazów prac w szczególnych warunkach. Jeśli pracodawca stosował resortowe wykazy, w świadectwie pracy musi powołać nie tylko rodzaj pracy wykonywanej w szczególnych warunkach (ściśle według działu i pozycji wykazu A i B rozporządzenia z 7 lutego 1983 r.), ale także określone stanowisko pracy wymienione w wykazie, dziale, pozycji odpowiedniego zarządzenia resortowego. Jeśli pracodawca stosował zarządzenia resortowe, musi je powołać w świadectwie pracy.

Gdy pracodawca wykazał ?w świadectwie pracy okres zatrudnienia w szczególnych warunkach, a brakuje w nim szczegółowych informacji, o których mowa wyżej, ZUS przeprowadza postępowanie wyjaśniające.

Po likwidacji firmy

Zaświadczenie potwierdzające wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze może wydać wyłącznie pracodawca lub jego następca prawny. Archiwa i prywatni przechowawcy nie są uprawnieni do ich wystawiania.

Przykład

Pan Stanisław złożył wniosek o przyznanie wcześniejszej emerytury ?z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Przedłożył świadectwo potwierdzające wykonywanie przez dziesięć lat pracy w szczególnych warunkach wymienionej w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów ?z 7 marca 1983 r. Wystawił mu je obecny pracodawca. Dodatkowo złożył też świadectwo wystawione przez archiwum potwierdzające sześć lat pracy w szczególnych warunkach. ?ZUS nie uznał tego dokumentu ?i odmówił przyznania emerytury. Zainteresowany może odwołać się od decyzji ZUS do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Kopia jako dowód

W postępowaniu przed ZUS ?w sprawie o ustalenie uprawnień do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach dopuszcza się – jako środki dowodowe – kserokopie dokumentów potwierdzające okresy takiej pracy, sporządzone przez archiwa na podstawie posiadanej przez nie dokumentacji osobowej.

Oceny merytorycznej tego rodzaju środków dokonuje organ rentowy prowadzący postępowanie w sprawie. Gdy sporządzone przez archiwum kserokopie dokumentów budzą wątpliwości, archiwum ma  obowiązek – m.in. ?w świetle art. 51 ustawy z 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (DzU ?z 2002 r. nr 171, poz. 1396 ze zm.) – udostępnić do kontroli przeprowadzanej przez ZUS dokumenty, których kserokopie wydało osobie zainteresowanej.

Odwołanie od decyzji ZUS

Gdy ZUS stwierdzi brak odpowiedniej dokumentacji lub dokumentacji zawierającej nieścisłości albo budzącej jakiekolwiek wątpliwości (np. wskazany przez pracodawcę rodzaj pracy nie został wymieniony w wykazie), ma prawo wydać decyzję odmowną, a osoby zainteresowane mogą dochodzić swoich praw w sądowym postępowaniu odwoławczym.

W postępowaniu sądowym dopuszczalne jest przeprowadzenie wszelkich dowodów dla wykazania okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia – i to zarówno wtedy, gdy pracodawca wystawił świadectwo pracy, a ZUS kwestionuje jego treść, jak i wówczas, gdy dokument taki z jakichś przyczyn nie może być sporządzony. Sąd ma bowiem obowiązek rozważenia na nowo całego zebranego w sprawie materiału oraz prawo do jego własnej oceny (art. 233 § 1 k.p.c.).

Zeznania świadków

Jeżeli organ rentowy odmówi prawa do wcześniejszej emerytury, a pracownik rzeczywiście wykonywał pracę w szczególnych warunkach (określoną w rozporządzeniu z 7 lutego 1983 r.), staż pracy w szczególnych warunkach można udowodnić w sądowym postępowaniu odwoławczym za pomocą wszystkich dowodów, np. zeznań świadków, którzy taki okres potwierdzą.

Zgodnie z rozporządzeniem MPiPS z 11 października 2011 r. ?w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (DzU z 2011 r. nr 237, poz. 1412 ze zm.), świadek może złożyć zeznania ?w formie pisemnej lub ustnie do protokołu w ZUS. Zeznania powinny zawierać:

- ?imię i nazwisko, datę urodzenia oraz adres zamieszkania świadka,

- ?stwierdzenie, czy i jaki stosunek pokrewieństwa lub powinowactwa łączy świadka z zainteresowanym,

- ?dane dotyczące okresów zatrudnienia zainteresowanego,

- ?numer świadczenia oraz wskazanie organu, który to świadczenie ustalił, o ile świadek ma ustalone prawo do świadczenia,

- ?podpis świadka,

- ?podpis i pieczątkę osoby spisującej zeznania lub potwierdzającej podpis świadka.

Wraz z zeznaniami świadków zainteresowany musi przedłożyć oświadczenie w formie pisemnej lub ustnie do protokołu o braku dokumentów stanowiących środki dowodowe oraz o przyczynach ich braku.

Przykład

Pan Kazimierz 15 kwietnia 2014 r. ukończył 60 lat i złożył wniosek ?o wcześniejszą emeryturę. Udokumentował 35 lat okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 16 lat pracy w szczególnych warunkach. Dołączył też zaświadczenie o wykonywaniu pracy ?w szczególnych warunkach, wystawione przez prywatne archiwum przechowujące dokumentację pracowniczą jego byłego, zlikwidowanego zakładu pracy. ?ZUS nie uznał tego zaświadczenia ?jako środka dowodowego, ponieważ archiwum nie jest uprawnione do wydawania tego rodzaju dokumentów. Odmówił prawa do emerytury ?z powodu braku udokumentowanego 15-letniego okresu pracy ?w szczególnych warunkach. Pan Kazimierz odwołał się od tej decyzji ?do sądu, wskazując na świadków – dwóch byłych współpracowników, zatrudnionych na tym samym stanowisku. Sąd przyznał mu prawo do emerytury, a ZUS – wykonując wyrok sądu – przyznał mu emeryturę.