Co zakwestionował Trybunał Konstytucyjny
Do chwili wydania przez TK omawianego orzeczenia wymiaru czasu pracy nie obniżały również święta przypadające w dniu wolnym wynikającym z zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, zgodnie z obowiązującym pracownika rozkładem czasu pracy – czyli co do zasady w sobotę. W konsekwencji osoby pracujące stale od poniedziałku do piątku, dla których soboty i niedziele są wolne od pracy, nie miały prawa do dodatkowego dnia wolnego z racji tego, że święto przypadło w sobotę lub w niedzielę.
Natomiast osobom pracującym również w soboty czy nawet w niedziele, u których dni wolne z zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy wyznaczano każdorazowo w harmonogramie czasu pracy, jedynie święta przypadające w niedziele nie obniżały wymiaru czasu pracy (nie dawały prawa do dodatkowego, poza tą niedzielą, dnia wolnego).
Z tytułu święta przypadającego w sobotę pracownicy ci mieli, co do zasady, prawo do dnia wolnego. Czyli łącznie przysługiwały im dwa wolne dni – jeden z tytułu soboty (przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy), a drugi z tytułu święta. Takie zróżnicowanie wymiaru czasu pracy oraz liczby dni wolnych w stosunku do różnych pracowników.
TK uznał za nierówne traktowanie pracowników, bez żadnej uzasadnionej przyczyny, a co za tym idzie – za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości. Dlatego w myśl orzeczenia przepis różnicujący wymiar czasu pracy obowiązujący pracowników w zależności od tego, który dzień jest dla nich wolny z racji przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, przestaje obowiązywać. To oznacza, że obecnie jedynie święta przypadające w niedzielę nie obniżają wymiaru czasu pracy.
W praktyce omawiane orzeczenie wiąże się z tym, że w przypadku gdy święto będzie przypadać w sobotę, pracownicy – zarówno ci, którzy pracują od poniedziałku do piątku, jak i ci, którzy pracują również w soboty czy niedziele, zgodnie z obowiązującymi ich harmonogramami czasu pracy, będą mieli prawo do dwóch dni wolnych z tego tytułu:
- z racji przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy,
- z tytułu takiego święta.
Ci pierwsi – osoby pracujące od poniedziałku do piątku, w okresie rozliczeniowym, w którym święto przypadać będzie w sobotę, będą mieli prawo do dodatkowego dnia wolnego. Pracodawca musi go udzielić w okresie od poniedziałku do piątku, czyli tak jak było przed wprowadzeniem zakwestionowanego przepisu w życie.
Jeśli zaś chodzi o pozostałych pracowników (pracujących również w soboty lub/i niedziele) – święto takie obniży ich wymiar czasu pracy w taki sposób, że będą oni pracowali dokładnie taką samą liczbę godzin w okresie rozliczeniowym, jak pracownicy wykonujący swoje obowiązki od poniedziałku do piątku.
Niedzielne święto bez zmian
Po zakwestionowaniu przez TK art. 130 § 21 k.p. jedynymi świętami, które nie obniżają wymiaru czasu pracy, są te, które wypadną w niedzielę. Dotyczy to zarówno osób pracujących w niedziele, jak i tych, dla których ten dzień jest wolny.
Nie ma przy tym znaczenia, czy zatrudniony na świąteczną niedzielę ma zaplanowaną pracę, czy jest ona dla niego wolna. Wymiar czasu pracy nie zależy bowiem od ułożonego przez pracodawcę grafiku. Należy go ustalać jeszcze przed stworzeniem harmonogramu czasu pracy, dając pracodawcy informację o liczbie godzin, na którą może zaplanować obowiązki zatrudnionym osobom.
Przykład
Wymiar czasu pracy pana Marka, wykonującego pracę od poniedziałku do piątku, tak jak i dla pani Anny, pracującej także w soboty czy w niedziele, bez względu na to, czy na 11 listopada 2012 r. mają zaplanowaną pracę, wynosi w miesięcznym okresie rozliczeniowym przypadającym na listopad 168 godzin:
- 4 tygodnie x 40 godz. – 1 święto przypadające w innym dniu niż niedziela = 168 godzin lub
- 19 dni czarnych kalendarzowych x 8 godzin = 168 godzin.
Podobnie będzie w dłuższym okresie rozliczeniowym. Bez względu na stosowany system czy organizację czasu pracy, święto przypadające w niedzielę nie obniży wymiaru czasu pracy.
Regulamin do poprawki
Wielu pracodawców w regulaminach pracy obowiązujących w ich firmach wskazało sposób liczenia wymiaru czasu pracy, zgodnie z którym wymiar czasu pracy nie ulega obniżeniu z tytułu święta przypadającego w niedzielę oraz w dniu wolnym wynikającym z zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy.
Po wydaniu przez TK orzeczenia muszą usunąć z regulaminu drugi człon wskazanego zapisu. Oznacza to tyle, że w regulaminach, które wskazują wpływ święta na wymiar czasu pracy, może pozostać jedynie zapis, zgodnie z którym tylko święto przypadające w niedzielę nie obniża takiego wymiaru.
