Katastrofa budowlana rodzi obowiązki

Katastrofa budowlana jest to niezamierzone, gwałtowne zniszczenie obiektu budowlanego lub jego części, a także konstrukcyjnych elementów urządzeń formujących, ścianek szczelnych i obudowy wykopów. Właśnie tak ukształtowana została definicja katastrofy budowlanej. Trafiła ona do art. 73 ust.1 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (DzU z 2010 nr 243, poz. 1623; t.j.).

Wskazuje, że z katastrofą budowlaną mamy do czynienia nie tylko wtedy, gdy nastąpi zniszczenie samego obiektu budowlanego lub jego części, ale również gdy dojdzie do zniszczenia konstrukcyjnych elementów rusztowań, elementów formujących, ścianek szczelnych i obudowy wykopów.

Ratio legis włączenia tych elementów do pojęcia katastrofy budowlanej to przede wszystkim ich duże znaczenie w wykonywaniu robót budowlanych. Niewątpliwie są to elementy wpływające na bezpieczeństwo wykonywanych robót i samą ich jakość.

Ustawodawca, wychodząc naprzeciw wątpliwościom co do zakresu przedmiotowego katastrofy budowlanej, dokonał w art.73 ust. 2 prawa budowlanego wyliczenia sytuacji, w których z katastrofą taką, pomimo faktycznego podobieństwa, nie będziemy mieli do czynienia.

Zgodnie z tym przepisem katastrofą budowlaną nie będzie:

- uszkodzenie elementu wbudowanego w obiekt budowlany, nadającego się do naprawy lub wymiany;

- uszkodzenie lub zniszczenie urządzeń budowlanych związanych z budynkami;

- awaria instalacji.

Wyliczenie to nie oznacza, że w przypadku zaistnienia jednego z wymienionych zdarzeń organ administracyjny tak jak właściciel obiektu mogą pozostać w stosunku do niego obojętni i bierni.

W takiej sytuacji zastosowanie znajdą przepisy (oraz wynikające z nich obowiązki) rozdziału 6 ustawy Prawo budowlane, regulujące kwestię użytkowania obiektów budowlanych.

Jakie przesłanki

Wracając do definicji, z katastrofą budowlaną mamy do czynienia, gdy dojdzie do gwałtownego i niezamierzonego zniszczenia:

- obiektu budowlanego;

- części obiektu budowlanego;

- konstrukcyjnych elementów rusztowań;

- elementów urządzeń formujących;

- ścianek szczelnych;

- obudowy wykopów.

Według doktryny z gwałtownym zniszczeniem mamy do czynienia wtedy, gdy następuje ono niespodziewanie. Oznacza to, że nie będzie wypełniało znamion ustawowych zniszczenie obiektu, wywołane jego długotrwałym eksploatowaniem bez jakichkolwiek napraw i remontów. Przesłanka ta nie sprawia w praktyce większych problemów z jej wykazaniem i udowodnieniem.

Niezamierzone będzie zaś zniszczenie, które spowodowane jest bez zamiaru wystąpienia takiego skutku. Przesłanka ta, w odróżnieniu od przesłanki „gwałtowności zniszczenia", jest trudna do wykazania – konieczne jest przeprowadzenie właściwego postępowania.

W jego toku często dochodzi do wykazania, że zniszczenie obiektu nastąpiło w wyniku zamierzonego działania określonej osoby, a co za tym idzie, nie miała miejsca katastrofa budowlana, według przepisów prawa budowlanego.

Należy pamiętać, że obie przesłanki muszą spełnić się łącznie.

Podstawowe obowiązki

Katastrofa budowlana w obiekcie dopiero budowanym (wznoszonym), rozbieranym lub już użytkowanym powoduje powstanie obowiązków kierownika budowy, właściciela obiektu, jego zarządcy czy też użytkownika.

Do nich należy:

- zorganizowanie pomocy poszkodowanym i przeciwdziałanie rozszerzaniu się skutków katastrofy;

- zabezpieczenie miejsca katastrofy przed zmianami, które mogą uniemożliwić przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego;

- niezwłoczne zawiadomienie właściwego organu nadzoru budowlanego, prokuratury i policji, inwestora, inspektora nadzoru inwestorskiego i projektanta oraz innych jednostek i organów, które mogą być zainteresowane przyczynami i skutkami katastrofy.

Obowiązek zabezpieczenia miejsca katastrofy nie dotyczy czynności mających na celu ratowanie życia oraz zapobiegających rozszerzaniu się skutków katastrofy. W takim przypadku właściwy podmiot zobligowany jest wyłącznie do szczegółowego opisania stanu miejsca katastrofy bezpośrednio po jej wystąpieniu oraz zmian w nim wprowadzonych. W miarę swoich możliwości zmiany te powinien udokumentować na szkicach lub fotografiach.

W przypadku katastrofy budowlanej na właściwym podmiocie (właścicielu obiektu) ciąży obowiązek: zapewnienia pomocy poszkodowanym, zapobieżenia rozprzestrzenianiu się jej skutków, a także zabezpieczenia miejsca jej wystąpienia oraz powiadomienia właściwych organów. Równocześnie jednak wszystkie te czynności powinien on wykonać tak, aby w jak najmniejszym zakresie zatrzeć ślady umożliwiające ustalenie przyczyn katastrofy.

Szukanie przyczyny

Katastrofa budowlana rodzi nie tylko obowiązki określonych podmiotów (właściciela obiektu). Obowiązki te ciążą też na właściwych organach państwowych i wiążą się z koniecznością przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.

Postępowanie wyjaśniające ma charakter szczególny i pierwszeństwo przed ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, a w tym również obowiązkami dotyczącymi zawiadomienia stron o jego wszczęciu (stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 25 października 2010 r. – II SA/Łd 531/10).

Postępowanie, które ma wyjaśnić przyczyny katastrofy, prowadzi organ nadzoru budowlanego właściwy dla miejsca wystąpienia zdarzenia. W zależności od rodzaju obiektu organem tym będzie – co do zasady – właściwy rzeczowo powiatowy lub wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego.

Zgodnie z art.77 prawa budowlanego prowadzenie postępowania wyjaśniającego może zostać również przejęte przez organy wskazane w art. 76 ust.1 pkt 2 prawa budowlanego, tj. organ nadzoru budowlanego wyższego stopnia nad organem prowadzącym postępowania na początku, a nawet główny inspektor nadzoru budowlanego. Przejęcie takie może nastąpić w przypadku katastrof o dużych rozmiarach. Oznacza ono powołanie nowej komisji do spraw ustalenia przyczyn katastrofy.