Jak planować pracę w ruchu ciągłym

Zgodnie z art. 146 kodeksu pracy praca zmianowa jest dopuszczalna bez względu na stosowany system czasu pracy.

Taka ogólna regulacja umożliwia pracodawcy stosowanie pracy zmianowej nie tylko w tych przypadkach, w których jest ona koniecznym elementem danego systemu czasu pracy (np. w ruchu ciągłym), ale także wówczas, gdy szef uznaje stosowanie pracy zmianowej jako rozwiązanie korzystne ze względu na funkcjonowanie firmy.

Ciągła dla wybranych

Ale już praca w ruchu ciągłym nie jest dla każdego pracodawcy. Ta specyficzna praca zmianowa wykonywana jest przez siedem dni w tygodniu, w każdym dniu przez 24 godziny.

Po nią mogą sięgnąć pracodawcy, u których praca nie może być wstrzymana ze względu na technologię produkcji (np. w hucie), a także ze względu na konieczność ciągłego zaspokajania potrzeb ludności. W tym drugim przypadku chodzi m.in. o elektrownie, wodociągi, szpitale czy domy opieki społecznej.

Praca w ruchu ciągłym odbywa się w systemie czasu pracy w ruchu ciągłym. Pozwala on przedłużyć:

- przeciętny tygodniowy czas pracy do 43 godzin w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym czterech tygodni,

- jeden raz w niektórych tygodniach dobowy wymiar czasu pracy do 12 godzin.

Tak stanowi art. 138 k.p.

12-godzinne dniówki

W czterotygodniowym okresie rozliczeniowym 12-godzinną pracę zaplanować zatem można maksymalnie trzy razy. W przeciwnym razie po zamknięciu okresu rozliczeniowego okazałoby się, że zatrudniony przepracował tygodniowo o godzinę za dużo (44 godziny).

Trzeba też pamiętać, że ze względu na wydłużoną dniówkę pracy w systemie ciągłym nie mogą pracować młodociani, kobiety w ciąży, pracownicy mający dzieci do lat czterech oraz zatrudnieni na stanowiskach‚ gdzie występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia.

Trzy drogi zmianówki

Aby praca była wykonywana w nieprzerwany sposób, można skorzystać z trzech form jej organizacji. Zawsze niezbędnym elementem jest stosowanie pracy zmianowej. Organizując pracę przez siedem dni w tygodniu, trzeba jednak pamiętać o konieczności oddania w zamian odpowiedniej liczby dni wolnych w okresie rozliczeniowym wynoszącym maksymalnie cztery tygodnie (zgodnie z zasadą przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy).

Po pierwsze, pracodawca może wybrać podstawowy system czasu pracy i zorganizować ją na trzy zmiany. Wówczas zatrudnieni świadczą pracę na I, II i III zmianie w wymiarze po osiem godzin, zapewniając ciągłość funkcjonowania danego stanowiska pracy przez całą dobę. Dopuszczalność wykonywania pracy w niedziele i święta (z wyłączeniem placówek handlowych) w ruchu ciągłym wynika wprost z przepisów art. 151

10

pkt 2 k.p.

Przykład

Pan Krzysztof pracuje w ruchu ciągłym w systemie podstawowym, w czterotygodniowych okresach rozliczeniowych. W pierwszym i trzecim tygodniu wykonuje pracę po osiem godzin przez siedem dni (od poniedziałku do niedzieli włącznie).

Ale w drugim i czwartym tygodniu pracuje tylko w poniedziałek, środę i piątek po osiem godzin, ponieważ w tych tygodniach odbiera po dwa dni wolne. Ma wolne we wtorek za niedzielę oraz w czwartek z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy.

Po drugie, pracodawca może zastosować system równoważnego czasu pracy, organizując pracę na dwie zmiany po 12 godzin. Artykuł 135 k.p. stwarza możliwość wydłużania dobowego wymiaru czasu pracy do 12 godzin, jeżeli jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją. Nie ma więc przeszkód prawnych do przyjęcia w regulaminie pracy takiej właśnie formy organizacji pracy albo dla całej załogi, albo dla jej części.

Po trzecie, można skorzystać z trójzmianowej organizacji pracy z tzw. łamaniem zmian (czyli takiej, w której jednego dnia w niektórych tygodniach okresu rozliczeniowego dobowy wymiar czasu pracy jest przedłużany do 12 godzin). W takiej dobie praca wykonywana jest zatem tylko na dwóch zmianach, co oznacza dla części pracowników korzystanie z dnia wolnego od pracy.

Różne rachunki wymiaru

Wymiar czasu pracy dla zatrudnionych w ruchu ciągłym ustalamy inaczej niż w pozostałych systemach. Najpierw od liczby dni kalendarzowych w danym okresie rozliczeniowym odejmujemy niedziele‚ święta oraz dni wolne od pracy wynikające z reguły przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy.

Wymiar czasu pracy tych pracowników obniża się też o osiem godzin z tytułu każdego święta przypadającego w innym dniu niż niedziela, także w tzw. szóstym dniu tygodnia. Zatem w systemie pracy w ruchu ciągłym jedynie święto przypadające w niedzielę nie obniża wymiaru czasu pracy.

Otrzymaną w ten sposób liczbę dni mnożymy przez osiem‚ a wynik sumujemy z liczbą godzin‚ o które został przedłużony czas pracy.

Przykład

Czterotygodniowy okres rozliczeniowy dla ruchu ciągłego trwa od 1 do 28 maja 2012 r. Zatrudnionym przysługują cztery dni wolne od pracy z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. Zazwyczaj są to soboty.

W okresie tym jest:

- 28 dni kalendarzowych (czyli cztery tygodnie x siedem dni),

- cztery niedziele i cztery dni wolne wynikające z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy,

- trzy święta, w tym jedno wypadające w niedzielę (Zielone Świątki).

W sumie w maju trzeba przepracować 18 dni (28 dni kalendarzowych minus dziesięć dni‚ w których praca nie jest świadczona).

Zatem majowy wymiar dla ruchu ciągłego trzeba ustalić następująco:

- liczbę dni roboczych mnożymy przez osiem godzin:  18 dni roboczych x 8 godzin = 144 godziny

- przedłużamy dobowy czas pracy w trzech pierwszych tygodniach, np. o cztery godziny: 4 godziny x 3 tygodnie = 12 godzin.